nebijan tursun ( tarix penliri doktori)
xitaylar 2017-yili uyghurlarni lagerlargha solash bilen bir waqitta ideologiye saheside bir jengni teng bashlidi. yeni sherqiy turkistan yaki uyghuristan deyishning hemmisini qaytidin dushmen elan qildi. qaytidin atalmish panturkizmgha qarshi kuresh qilish, ikki pangha, yeni panturkizm we panislamizmgha qarshi kuresh qilish dolquni qozghidi. uyghur ziyaliylirigha qaytidin panturkizimliq tarix we millet qalpiqi kiyduruldi. urumchi sheher bashliqi yasin sidiq << biz turk emes,>> << uyghur turk emes>>, uyghurning turkler bilen we bashqa turkiy xelqler bilen hechqandaq munasiwiti we baghlinishi yoq. <<uyghurlar jungxua milliti>> degenni terghip qildi. bu dumbaqni aldi bilen chen chuenngoning qolchomiqi, yeqini , muawin partkom sekritari li pengshin chelishni bashlighanidi. chen chuengo, li pengshin, shi dagang , ju xeylun degenler bu heriketning qayta bashlighuchiliri, yeni ilgiri wang jen we wang enmawning, wang lechuenlerning yengi iz basarliri idi. <<uyghurlar turk emes, uyghurlar jungxua milliti, uyghurlar bilen turkiye turkliri, qazaqlar, qirghizlar , ozbekler we yaki bashqa turkiy xelqler bilen hechqandaq etnik, tarixi, til we medeniyet baghlinishi yoq,uyghurlar yashighan zemin sherqiy turkistan emes shinjang, uyghurlar 9-esirde kochup kelgen, shinjangning esli ahalisi xenzular, uyghurlar jungxua milliti bilen tomurdash, uyghurlar musteqil dolet qurmighan, uyghurlarning hakimiyetliri yerlik hakimiyet, shinjang ezeldin junggoning bir qismi, qedimki uyghur bilen hazirqi uyghurning baghlinishi yoq,>> degenler xitay showinistik assimilatsiye siyasitining tup nezeriyesidur!
uyghur xelqining rehbiri exmetjan qasimi << wetinimizning nami sherqiy turkistan>>, << uyghurlarlarning wetini sherqiy turkistan , uyghurlar 3 ming yillar ilgiridinla sherqiy turkistanda yashighan >> , << weten bizning ! hechkimning heqqi yoq>> , << shinjang mustemlike atalghusi>>dep 1948-yili jakarlap bolghanidi.
uyghurlarning ejdadliri ezeldin uyghuristan yaki sherqiy turkistanda yashap kelgen, uyghurlar 1921-yili yaki 1930-yillardin keyin tuyuqsiz peyda bolghan emes, ene shu 20-esirlerdiki uyghurlar qedimki uyghurlarning dawami we ewladliridur. uyghur qebililiri qedimki we ottura esirlerde tarim -turpan wadilirida we shimaldiki wadilargha keng tarqalghan hem mana shu tupraqta peyda bolup , kopiyip, yughurulup, hazirqi zaman milliti bolup shekillengen.
uyghur uchun uyghuristanmu , sherqiy turkistanmu shuningdek turkiy xelqler tughqanchiliq, tarixi birlik nuqtinezerimu hemmisi oxshash bolup, bu idiyening hemmisi xitay uchun dushmendur. uyghur oghlanliri uchun weten yolida, weten horluki yolida nemiler bolsa boliweridu degen shoarni ilgirikiler burunla towlighanidi. exmetjan qasimi, muhemmed imin bughra we bashqilar oxshashla eshu weten yolida we weten ishqida olgenlerdur!
uyghuristan yaki sherqiy turkistan hemmisi uyghurning wetinidur! bu bir yurush mesililerge mezkur kitabchemde burunla jawab bergenidim, waqti chiqqanlar , atalghuni taliship olturghiche buni korup chiqsa belki paydiliq bolghusi !
qayta yollap qoydum!
