hormetlik qerindashlar
hemmimiz bilginimizdek, yeqinda awustiraliye doletlik unwerstiti pirafessori jeyn golley (Jane Golley) bir chong yighinda, hazirqi mediyalarda sozliniwatqan "milyun uyghur jaza lagirida" digen teswirleshning "yalghan" liqini ispatlaydighan bir maqalining, ozi muherir bulup neshir qilwatqan <xitay hekayisi: yarbuk mejmuesi> namliq kitapning 2020-yilliq neshiride kitap bulup chiqdighanliqini eytip otti. pirofessor golleyning diyshiche, bu maqale yene uyghurlargha elip berilghan mejburiy emgek, tughmas qilwitish we irqi qirghinchiliqni "ilmi" usulda inkar qilip chiqqanken. qiziqarliq yeri, bu maqale apturi ozining maqalini elan qilghandin kiyin, "ochmenlikke tolghan ilxet tapshurwelish", " ishlewatqan yerige eriz kelish" we hetta ozining "xizmet ornigha kelidighan tehdit " qatarliq bir qatar mesililerni tehlil qilip, maqalini namsiz elan qilishni tallighan. hazir bu maqalining hemme qismi ashkara bolmighan bolsimu, otturgha chiqqan bir nechche abzaslirida yezilghan "ispat" lirining nahayiti bimene ikenliki melum.
bu maqale qarimaqqa uyghurlar uchrawatqan irqi qirghinchilqini inkar qilishni nishan qilghan bolsimu, ashunchiwala ajiz "ispat"lar bilen otturgha chushushi kishini oylanduridu. ilmi nuqtidin eytqanda, bu maqale yezilghandin elan qilinghandin kiyin, bu maqalini qamchilaydighan maqalning koplep chiqishi tebiy. shuningdin hes qilishmiche, bu maqale apturining nishani hergizmu irqi qirghinchiliqni biwaste inkar qilish emes belki xelqaragha "cheteldimu pikir mustebitliki bar, manga oxshash nurghun kishiler "uyghur irqi qirghinchiliqi" ning yalghanliqini bilimiz, lekin xizmitimizni yoqutup quyushimizdin ensirep deyelmeymiz" digendek uchurni berishtek qilidu. shuning uchun, bu ajiz "ispat" bilen yezilghan maqalning namsiz elan qilinishining bizge bolghan selbiy tesiri bu maqalining ozi ipadilimekchi bolghan nuqtidin kop kengri we chongqut bolidu. tigidin eytqanda bu yenila shu xitay yaki xitaypereslerning yenila chetel demkoratiyesidin paydilinip, xitay mustebitlikini qoghdishidin bashqa nerse emes.
undaqta biz qandaq qilishmiz kerek? bu maqale texi elan qilinmay turup mediyani titretti, buning bir sewebi xelqara etirap qilwatqan uyghur irqiy qirghinchiliqni inkar qilghanliqi bolsa, yene bir sewebi del pirofessor golleyning bu maqalini chong bir yighinda alahide tilgha elishi. eger bu maqalini tilgha almighan bolsa, bu maqalimu bunchiwala diqqet tartmighan bolishi , kishilermu" cheteldimu pikir mustebitliki barken, maqale apturigha oxshash nurghun kishiler "uyghur irqi qirghinchiliqi" ning yalghanliqini bilidiken, lekin xizmitini yoqutup quyushidin ensirep deyelmeydiken" dep oylimas idi. shuning uchun, bu namsiz maqalige qilinghan reddiye del shu pirofessor golley din bashlinshi kerek. elxet yezish yaki tiwitter hesabatida amma aldida inkas yezish arqliq, yoqap ketken aile ezalirimiz toghurluq uchur telep qilshimiz kerek. eger uchuq ashkare chiqalisaq ochuq ashkare yezish, undaq qilalmisaq "xitayning qulaqliri buyerdimu bar, tepsili uchurni shexsi hesawatinggha ewetey" digendek gepler bilen, emeliyette" xitayning cheteldiki pikirnimu kontirol qilghanliqini" kishilerge bildurishimiz kerek. bulupmu cheteldiki akademik ziyalilar, oz serguzeJshtimiz, tonush-bilishlerning teghdirni pirofessor golleyge bildurishi, hemde uningdin ashu namsiz maqalini tilgha alghan chong yighindek birer yighinda, uyghur ziyalilirningmu awazini anglitip berishini telep qilish kerek.
biz uchirawatqan bu yoqutulushni, hazirghiche ongha yeqin ilmi maqale irqi qirghinchliq dep tonushturdi. emma bu maqalilerning hemmisi digudek uchinchi shexish tilida bayan qiliinghan bulup, "uyghurlar uchrighan", "uyghurlar yuz keliwatqan" digendek ibariler bilen teswirlinip keldi. shuning uchun bizning akademiklerning "men uchrighan", "mining ailem yuz keliwatqan" qirghinchiliq digen ibariler bilen teswirlep , birichi shexis tilida ilmi maqale yezishi nahaytimu zorur. bu maqale hem oz nowitide, yuqarqi irqi qirghinchliqni inkar qilghan maqalige qilinghan eng yaxshi reddiye bolidu.
bizningche maqaliler teshkillik yezilsimu, xususi yezilsimu bolidu. emma toghrisi bundaq bir ilmi maqalige ijtimay pen akademiktin birsi bash bulup nazaretchilik qilishi, herqaysi kesiptiki akademikler birlikte kuch chiqirip yezip chiqishi kerek. jaza lageriliri, mejburiy emgek, tughmas qilwitish we irqi qirghinchiliq qatarliqlarni apturlar oz hayatini yaki qerindashlirning hayatini neqil kelturup yazsa unumi teximu yaxish.
