washington [amerika qoshma ishtatliri], 28-dekabir (ANI): dunya uyghur qurultiyi (WUC) heptilik xewername elan qilip, 19-, 20-dekabir kunliri myunxenda otkuzulgen xelqaraliq yighin heqqide melumat berdi. uyghur rehberliri, siyasiy wekiller we kishilik hoquq paaliyetchiliri qatnashqan bu yighin, xitayning sherqiy turkistanda dawamlashturuwatqan basturush heriketlirini yorutup berish hemde xitay siyasetlirige bolghan yer shari xarakterlik qarshiliqni qayta namayan qilishni meqset qilghan idi.
yawropa, ottura asiya, turkiye, yaponiye we amerika qoshma ishtatliridin kelgen wekiller ishtirak qilghan bu ikki kunluk yighinda, xitayning uyghur kishilik hoquqini sistemiliq depsende qilishigha nisbeten xelqara jemiyette kunseri kuchiyiwatqan endishiler otturigha qoyuldi. mezkur paaliyet dunya uyghur qurultiyi ijraiye komiteti ezaliri, tonulghan siyasiy erbablar we puqrawi jemiyet wekillirini bir yerge jem qilip, uyghur xelqi duch keliwatqan tarixiy we nowettiki xirislar ustide muhakime elip bardi.
yighingha turkiye parlament ezaliridin selchuq ozdagh, doghan bekin we idris shahin, shundaqla enqere sheher bashliqining bash meslihetchisi feramuz ustun we zeper partiyesidin eser turkistanli saka qatarliqlar qatnashti.
sozge chiqqanlar xitayning sherqiy turkistandiki siyasetlirini qattiq tenqidlep, bu qilmishlarni uyghurlarning kimliki, medeniyiti we siyasiy iradisini yoqitish uchun nechche on yildin buyan dawamlishiwatqan urunushlarning dawami dep teswirlidi.
yighin kuntertipi uyghur jamaiti wekilliri we xelqaraliq mehmanlar qatnashqan kutuwelish ziyapiti bilen bashlandi. murasimda uyghur demokratiye we kishilik hoquq merkizining reisi dolqun eysa hemde peshqedem uyghur rehbiri, dunya uyghur qurultiyi we «wekilsiz milletler we xelqler teshkilati»ning qurghuchisi erkin aliptekin soz qildi.
sozliguchiler bugunki kunde uyghurlar duch keliwatqan zulumning, ilgiriki bir ewlad sherqiy turkistan rehberliri bashtin kechurgen tarixiy ziyankeshliklerning eynen tekrari ikenlikini tekitlidi.
yighin sherqiy turkistan dolet marshi bilen resmiy bashlandi, arqidin dunya uyghur qurultiyining reisi turghunjan alawdun echilish nutqi sozlidi. u sozide, xitayning keng kolemlik tutqun qilish, nazaret qilishtin tartip medeniyet qirghinchiliqighiche bolghan siyasetlirining, uyghur kimlikini yoqitish we siyasiy oktichilerning awazini ochurushke qaritilghan sistemiliq urunush ikenlikini bildurdi.
mexsus temiliq muhakime yighinida, sherqiy turkistan dewasining tarixiy yiltizi, xelqaraliq teshwiqatning roli we kop sandiki qatnashquchilar teripidin «dawamlishiwatqan irqiy qirghinchiliq» dep teswirlengen weziyetke qarita yer shari xarakterlik heriketning texirsizliki muzakire qilindi. bolupmu beyjingning tesiri we tarqitiwatqan saxta uchurlirigha taqabil turush uchun, uyghur teshkilatliri bilen xelqaraliq sherikler otturisidiki hemkarliqni kucheytishke alahide ehmiyet berildi.
yighin xitayning jawabkarliqini surushturush chaqiriqini yengilash bilen axirlashti; demokratik hokumetler we xelqaraliq organlarning quruq endishe bayan qilish bilenla cheklinip qalmay, xitayning kishilik hoquq depsendichilikige qarshi emeliy heriket qollinishi telep qilindi. (ANI)
