yazghuchi: SCF 2026-yili 6-yanwar
turkiye dairiliri teripidin tutulup, chet elliklerni qayturush merkizide memuriy nazaret astigha elinghan ikki uyghur er-xotun we bir ayliq bowaq xitaygha qayturulush xewpige duch kelmekte. bu weqe turkiyedin panahliq tiligen uyghurlarning teqdirige bolghan endishilerni qaytidin kuntertipke elip keldi.
«qarar» xewer torining xewirige asaslanghanda, muyesser eli 24-dekabir kuni enqere saqchilirining istanbulda elip barghan bir qetimliq saqchi herikiti jeryanida, yoldishi abdullah pehirdin bilen birlikte nazaretke elinghan. oxshash bir qetimliq herikette yene abdullahning singlisi merziye pexirdin bilen kuyoghli bilal erkinmu tutulghan bolup, ularni nazaretke elish heqqide hechqandaq resmiy seweb korsitilmigen. ikki ailining eng chongi 11 yashliq bolghan jemiy tot balisimu chonglar bilen bille qayturush merkizige elip berilghan.
mezkur aililer deslepte gherbiy shimaliy qisimdiki kirklareli wilayitidiki qayturush merkizige orunlashturulghan, keyin izmirdiki bashqa bir orungha yotkelgen. izmir wilayetlik kochmenler idarisi ularning memuriy nazaret mudditini uzartqan bolup, aile adwokati bu qarargha qarshi jinayi ishlar tinchliq sotchisigha erz sunghan.
tutup turuluwatqan chonglar turkiyede uzun muddetlik olturaqlishish ruxsiti bilen 11 yildin buyan yashawatqan bolup, balilarning toteylinimu turkiyede dunyagha kelgen. balilarning uchi izmirgha yotkilish jeryanida salametlikide mesile korulgenliki uchun uruq-tughqanlirining beqishigha berilgen. emma muyesser elining texi bir ayliq bolghan bowiqi enes abdullah yenila anisi bilen bille qayturush merkizide tutup turulmaqta.
ailining adwokati muhajirlarning saqchigha ipade bergendin keyin kopinche aptomatik halda qayturush merkezlirige yollinidighanliqini bayan qilip, kochmenler idarisining sot buyruqisizla kishilerni qoyup berish hoquqi bolsimu, emma bundaq ehwallarning peqet %30 etrapida yuz beridighanliqini, kopinche kishilerning peqet sot qararidin keyinla qoyup berilidighanliqining eytilghanliqini sozlirige ilawe qildi.
2016-yilining axiridin bashlap, xitayning gherbiy shimalidiki sherqiy turkistan rayonida uyghurlar we bashqa turkiy musulmanlar keng kolemlik xalighanche tutup turush, qiynash we bashqa turluk zulumlargha duch kelmekte. kishilik hoquq teshkilatliri we birleshken doletler teshkilati mutexessisliri buni «insaniyetke qarshi jinayet» dep teriplimekte. turkiye ortaq til we medeniyet rishtisi sewebidin uzun yillardin beri uyghurlar uchun panahgah bolup kelgen idi.
turkiye xelqi bilen ortaq diniy etiqadqa ige bolushtin sirt, bir turkiy millet bolghan uyghurlar turk tiligha intayin yeqin bir tilda sozlishidu. nowette texminen 50,000 etrapida uyghur turkiyede yashawatqan bolup, bu turkiyeni dunyadiki eng chong uyghur diyasporasigha aylandurghan. biraq, 2017-yili imzalanghan we turkiye parlamentida texiche testiqlinishni kutuwatqan «turkiye-xitay jinayetchilerni ozara qayturup berish kelishimi», turkiyediki uyghurlarning nishangha elinishigha yol achidu dep endishe qilinmaqta.
