(mirkamil turghun teminligen surette, u bir xitay xadim bilen sozleshmekte)
(mirkamil turghun teminligen awazliq xatiride, uning bir uyghur xadim bilen qilghan sohbiti eks etturulgen)
mirkamil turghun: «ailemdikilerge meningdek bir perzenti barliqini untup ketishni eyting...»
arslan hidayet we nur iman
2026-yili 1-fewral
towendikisi mirkamil turghun teminligen awazliq xatirining yeziqche nusxisidur. bu mezmun «qeshqer waqit geziti» (Kashgar Times) teripidin uyghurchidin inglizchigha, andin qaytidin olchemlik uyghur tiligha terjime qilindi:
xadim: men ilgiri eytqandek, ikkimiz erkishi, arimizda ensireydighan hechqandaq ish yoq. korushsek birer kongulsizlik chiqmaydu...
mirkamil: men hech ishtin qorqmaymen, lekin men taza chushinelmigen bir ish bar. biz bir-birimizni anche tonumaymiz. siz men tonuydighan adem emes. sizning idaringizde men bilen bir yilda oqughan, men tonuydighan bashqilar bar. eger siz ular arqiliq telefon qilghan bolsingiz chushinettim, emma men tonumaydighan bir ademning neme uchun manga yaxshiliq qilmaqchi bolidighanliqini chushinelmeywatimen.
xadim: birinchidin, ochuq eytqanda, aldi bilen siz bilen tonushup baqmaqchimen. sizning muzika chalidighanliqingizni burundin bilimen, shunga sizge nisbeten bir xil yeqinchiliq hes qilimen. sizning ismingiz chiqqanda, 17-ottura mektepte bille oqughan, muzika chalghan kona kunlirimizni eslidim. biz bille tamaq yemigen bolsaqmu, men sizni tonuyttum. ikkinchidin, bir mezgildin beri dilnur [reyhan] we bashqilar bilen birlikte [uyghur dewasigha ait] paaliyetlerni qilip baqtingiz. meningche siz hazirghiche nurghun ishlarni chushinip yettingiz, bu ishlarning axirida hechqandaq netijisi bolmaydu. yeshingizmu bir yerge berip qaldi. mening qarishimche, belkim xata oylighan bolushum mumkin, lekin men silerni siyasiy oyundiki bir shahmat danchisi dep qaraymen. kishiler silerni oz menpeeti uchun ishlitidu, ishliri putkende tashliwetidu. eger bashqa biri bolsa, rastini eytsam, men qilche perwa qilmayttim.
mirkamil: sizning buningdin ensirishingizning hajiti yoq. biz turmushta mushundaq oginimiz; shahmat danchisimu yaki emesmu, buninggha ozimiz xulase chiqirimiz. men birer ozgirish yaki netije yaritalidimmu-yoq, bu texi men qilghan ish emes. toxtap turung, biri telefon qiliwatidu.
xadim: boptu, boptu...
mirkamil: bir dem saqlang, awu telefonni uzuwetey. neme dewatqan idim? biz peqet oz hayatimizda yashawatimiz, beshimizdin otken heqiqetlerni sozlewatimiz. biz birer tiyatir qoymaywatimiz yaki choqum bir nersini ozgertmekchimu emespiz, peqet neme bolghan bolsa shuni dewatimiz.
xadim: eger mendin sorisingiz, men shundaq oylaymenki, siz hemme ishni kordingiz, [uyghur dewasi paaliyetliri jehette] hemmini bir qetim bashtin otkuzup boldingiz.
mirkamil: yaq, mening texi koridighanlirim nurghun.
xadim: yaq, meningche siz xeli tejribilik bolup qaldingiz.
mirkamil: yaq, gerche men oruq-turuq bolsammu, nurghun ishlargha berdashliq bereleymen.
xadim: mening demekchi bolghinim, axirida bu ishlar [uyghur dewasi paaliyetliri] hechqandaq netije bermeydu. emdi, men bashqilarni chushinimen, belkim aile ezaliri [yoqap ketken yaki lager-turmilerge qamalghan] bolghachqa, ular mushu yolgha kirip qalghan bolushi mumkin. sizning ailingiz shundaq yaxshi aile, ata-aningizdin tartip hemmisi, siler chong bir jemet. meningche bashqilar bu yolgha kirse chushinimen, emma oz-ozumge «mirkamil neme uchun bu yolgha kirip qaldi?» dep oylidim we buni chushinelmidim. emdi bugun yaxshi boldi...
mirkamil: neme demekchisiz, men qaysi yolgha kirip qaldim? mening qaysi yolgha kirip qalghanliqimni chushendurup berelemsiz?
xadim: mening demekchi bolghinim, dolitimizge [xitaygha] qarshi turush, [uyghur dewasigha ait] paaliyetlerge qatnishish.
mirkamil: siz meni yuz beriwatqan ishlargha kozumni yumuwelishim kerek dewatamsiz?
xadim: yaq, men sizni yuz beriwatqan ishlargha kozingizni yumuweling demeymen. qarang, bezi ishlar siz anglighandek emes, siz oz kozingiz bilen kormidingiz. siz peqet sherq yaki gherb doletliri elan qilghan nersilerge tayinip pikir yurguzsingiz bolmaydu. biz hayajanlinip kochigha chiqidighan yashtin otup kettuq, shundaq emesmu?
mirkamil: dawamlashturung, sizni anglawatimen.
xadim: bashqa meqsitim yoq, peqet siz bilen parangliship, ehwalingizni bilip baqay, bu ishlargha qandaq qaraysiz we biz dost bolalamduq-yoq, shuni bilip baqay degen idim.
mirkamil: «dost» deginingiz neme menide?
xadim: men siz bilen parangliship baqay dedim. gerche ailingiz siz bilen alaqe qilalmisimu, men bir kowrukluk rol oynap, silerni baghlap qoymaqchi idim...
mirkamil: kishiler meni xata chushinip qaptu, men birer kowrukluk rol oynaydighan adem izdimidim. bezi yaxshi niyetlik kishiler men telep qilmighan turupmu manga bezi uchurlarni beridu. eger siz ailemge uchur yetkuzelisingiz, ulargha arimizda hechqandaq dushmenlik yoqliqini eytip qoyung. mening bashqa tallishim yoq, ailem bilen alaqini uzushtin bashqa toleydighan bedel qalmidi. meningche siz meni xeli yaxshi tonuydighan oxshaysiz. 2018-yilidin 2023-yilighiche, men siz teswirligendek yashidim; beshimni towen selip, peqet oz ishim bilenla shughullandim. lekin men qilmighan ishlar bilen eyiblendim. siz eytqandek, men qeriwatimen, bundaq yashashtin zeriktim. men erkin bir dolette insangha oxshash yashashni xalaymen. beshimni tik tutup yashashni xalaymen. heqiqet haman bir kuni ashkarilinidu, meyli u yoshurulsun yaki besilsun.
xadim: «heqiqet haman bir kuni ashkarilinidu, meyli u yoshurulsun yaki besilsun» deginingiz neme menide? ehwal siz oylighandek unche yaman emes.
mirkamil: bu men ozumdin toqup chiqqan yaki oylap chiqqan ish emes. siz burun buni gherbning pilani degen idingiz. men u yerde [lagerlarda] bolghan ayallar bilen sozleshtim, neme ishlar yuz beridighanliqini anglidim.
xadim: oh, siz gulbaharni [jelilowa, lager shahiti, hazir firansiyede yashaydu] demekchimu? u peqetla gepdan, biz u ayal heqqide hemme ishni bilimiz. eger u birer senariye tuzup sozlimise, pul kelishtin toxtaydu. siz yeqinqi bir qanche yilda neme ishlar bolghanliqini kordingiz, men ochuq demisemmu chushinisiz. shunga, eger u sehnige chiqip artisliq qilmisa, puli qeyerdin kelidu? ozini qandaq baqidu?
mirkamil: u artis emes, u bir sodiger ayal.
xadim: toghra eyttingiz, u sodiger, siyasiy sodiger. kimdin jiq pul chiqsa shuninggha xizmet qilidu. dunya uyghur qurultiyi pul bermise ularni tillaydu, pul berse maxtighini maxtighan.
mirkamil: bu sohbetning qeyerge beridighanliqini chushendim.
xadim: meni xata chushenmeng, biz yaxshi paranglishiwatimiz.
mirkamil: men qandaqmu chushinimen? eslide sizni chushenmeymen. bu toghra yaki xata mesilisi emes. men peqet buning sizge neme paydisi barliqini chushinishke tirishiwatimen.
xadim: manga hechqandaq paydisi yoq. men peqet siz bilen parangliship, alaqini saqlap turmaqchi. u yerde anche kop dostum yoq, shunga firansiyede bir dostum bar dep qoysam deymen, shu xalas. sizdin manga birer ish qilip berishingizni telep qilmaymen. eger men bilishke tegishlik birer ish bolsa, choqum siz arqiliq bilishim shert emes, shundaq emesmu?
mirkamil: mening sizge melumat berish niyitim yoq.
xadim: meni xata chushenmeng, men sizdin melumat berishni sorimaymen. gerche biz burun dost bolmighan bolsaqmu, men dostlardek paranglishalaydighan bolushni xalaymen. eger siz chushenmeydighan ishlar bolsa, men chushendurushke yardem qilalaymen.
mirkamil: siz eytqandek ailem bilen alaqe qilalmaymen, bu realliqqa uyghun emes. biz nemini paranglishimiz? siz gherb heqqide hechnerse bilmeysiz. gerche men u yerde tughulghan bolsammu, 20 yil yashighan bolsammu, hazir u yerning qandaqliqini bilmeymen. shunga, men chushenmeymen; sizning niyitingizni chushenmeymen we bu sohbetning qeyerge beridighanliqini bilmeymen. meningche bundaq qilalmaymen. mening rolum neme, sizning rolingiz neme? hechnerse eniq emes.
xadim: mesilen, mening sizge neme yardimim bolidu dep oylaysiz?
mirkamil: mening sizge neme yardimim bolidu dep?
xadim: hee. mening demekchi bolghinim, eger mening oynaydighan birer rolum bolsa, siz mendin birer shekilde menpeetlineleydighan bolsingiz, sizche men siz uchun neme qilalaymen?
mirkamil: ailemdikilerge meningdek bir perzenti barliqini untup ketishni eyting, ulargha mening buninggha konup ketkenlikimni eyting. ozumge ich aghritidighan, yighlaydighan waqitlar otup ketti.
xadim: men shundaq oylawatimen, mirkamil, sozingizni bolginim uchun kechurung. biz peqet birla qetim yashaymiz, shundaq emesmu?
mirkamil: toghra.
xadim: ata-aningiz yashinip qaldi, dadingiz 80 yashtin ashti. men shundaq oylawatimen, menmu bir erkishi, menimu ata-anam, ailem bar. oylisam, hayat peqet bir qetim kelidighan bolghachqa, kishiler tirik waqtida yeqinliri bilen bille bolushi, ularni axirqi qetim korushi kerek. neme uchun men bilen bundaq terizde sozlishidighanliqingizni bilmeymen, belkim meni texi yaxshi tonumighanliqingiz uchun bolushi mumkin. bu mening qarishim, peqet konglumdikini eytiwatimen. oylap beqing, eger ata-aningizni ching quchaqlisingiz... ular hazirche tirik, omurliri uzun bolsun, emma yeqin kelguside alemdin otup ketse... bizmu qeriymiz, pat yeqinda 50, 60 yashqa kirimiz, ularning yeshigha yetkende pushayman bilen keynimizge qarashni xalimaymiz. ata-animizdin bashqa yene nemimiz bar?
mirkamil: men bu ishlarni alliburun oylighan. siz eytmisingizmu men bularni burunla oylighan idim. menmu bir insan, elwette mushundaq sozler ademning aghzidin chiqidu, bular eng asasiy nersiler. bu nersiler bizdin alliburun tartiwelinghan. men buninggha konup qaldim. sizning bu degenliringiz [ailisi bilen] alaqini uzgen bir ademge tesir qilmaydu.
xadim: shunga men sizning neme uchun bundaq bolup ketkenlikingizge heyran qeliwatimen. neme uchun ailingiz bilen alaqini uzidighanliqingizni chushinelmeywatimen, sizni buninggha neme mejbur qildi?
mirkamil: men ailem bilen alaqini ozum uzmidim.
xadim: ular bilen alaqe qilmasliq... bir insan anisining, dadisining awazini anglashni xalaydu...
mirkamil: siz xuddi bir qutquzghuchidek sozlewatisiz, ochingizni mendin alalmaydighan bolghachqa, ailemge besim qiliwatisiz.
xadim: men ailingiz bilen korushmidim. u yerge berip ulargha «silerning bir oghlunglar bar, palani-postani» deyish mening qilidighan ishim emes, bu mening uslubum emes. chunki menmu bir oghul perzent, menmu 14-ottura mektepte oqughan. ikkimiz yigit bolghandin keyin, bu heqte bir semimiy parangliship baqayli dep oylidim. «qeni neme deydighanliqini anglap baqay» dep sizge telefon qildim. eger bashqilar [ata-aningizning yenigha] barghan bolsa, mening uningdin xewirim yoq. lekin hazirghiche men ata-aningiz bilen korushmidim, ulargha «oghlunglar mundaq qildi [uyghur dewasigha qatnashti]» dep baqmidim. eger shundaq qilghan bolsam, 2023 yaki 2024-yillirila siz bilen alaqe qilghan bolattim. shundaqla, men sizdin manga birer ish qilip berishingizni umid qilmaymen.
mirkamil: undaqta, sizning umidingiz neme?
xadim: mening birdinbir umidim, birinchidin, ailingizning sizni korushni xalaydighanliqini yetkuzup qoyush. chunki menmu insan, menimu ailem bar. dadingizning ehwalini korup, rastini eytsam, bek pushayman qildim.
mirkamil: men burun eytqandek, xulasiligende, sizning meqsitingiz meni gunahkarliq hessiyatigha chokturush, shundaq emesmu?
xadim: yaq, yaq... sizni gunahkarliq hessiyatigha chokturmekchi emesmen, meni xata chushiniwatisiz. siz bilen parangliship bolghandin keyin, ata-aningizgha telefon qilip, sizning xushal we saghlam yashawatqanliqingizni eytip ularni xatirjem qilimen. ulargha ensirimenglar deymen, tugidi. sohbitimiz jeryanida kallamdin otmigen bir ish boldi: «mushundaq ajayip bir oghlan, qandaq qilip mushundaq halgha chushup qaldi?» kallamda tugun bolup qalghan ishnila eytip baqtim. meni hergiz dushminingizdek kormeng, xata chushenmeng. meni bir hokumet emeldari dep oylimang. peqet meni burundin tonuydighan, muzikingizgha qayil bolghan adettiki bir yigit dep biling. men bir mestane emes, u derijide emes, emma siz muzika chalghanda, biz siz chalghan zamaniwi muzikilargha qayil bolattuq.
mirkamil: demekchi bolghanlirim mushu, ata-anamgha eytip qoyung, men burun eytqandek, ular meni untup ketsun, bashqa hechqandaq chare yoq.
xadim: demek keynige qaytish yoli yoqmu?
mirkamil: buni men bashlimidim, hemme ish siler tereptin chiqti.
xadim: mesilen, siz qaysi xil ishlarni dewatisiz?
mirkamil: bu barliq awarichilikler, manga qilinghan tohmetler, toxtimay qiliniwatqan besimlar.
xadim: mening bilishimche, qandaq tohmet, qandaq besim heqqide dewatisiz? siz burun qilmighan ishlirim bilen eyiblendim degen idingiz.
mirkamil: bek kop ishlar bar, siz mening hedem mensureni tonuydighandek qilisiz, uning bilen bu heqte sozliship baqsingiz bolidu.
xadim: men hedingiz bilen korushup paranglishidighan orunda emes.
mirkamil: men yiraqta tursammu men bilen sozlisheleysiz, emma ozingiz bilen bir sheherde yashaydighan adem bilen sozlishelmemsiz?
xadim: bundaq kichik bir ish uchun uninggha telefon qilmaymen.
mirkamil: oh, eger bu shundaq kichik ish bolsa, undaqta sizmu bek ensirep ketmeng.
xadim: inisining burun neme ishlarni qilghanliqi heqqide uning bilen alaqilishishni zorur dep qarimaymen. siz «besim» dep eyttingiz, men heyran qaldim, shunga bilgum bar, bu qandaq besim? siz «tohmet» dedingiz, bu qandaq tohmet?
mirkamil: tohmet heqqide uningdin sorisingiz bolidu. bu kichik ish emes, mendin neme sorighan bolsingiz biwasite uningdin soriyalaysiz, men sizge kimdin sorash kereklikini eytip qoydum.
xadim: eger siz shu ishni tohmet dep qarisingiz, undaqta bu mesilini hel qilayli. men, eger siz qobul qilsingiz dostingiz supitide...
mirkamil: yaq, buni hel qilghili bolmaydu.
xadim: bu dunyada hel qilghili bolmaydighan hechqandaq ish yoq.
mirkamil: hel qilghili bolmaydighan ishlar nahayiti kop.
xadim: undaqta men hel qilip berey, mesile yoq. men sizning adimingiz. men hel qilimen, ehwal qandaq bolushidin qetiynezer. sinap baqmay turup qandaqmu bundaq qilalaymiz, bu xata. u ishlarni birlikte hel qilalaymiz, eger men tereptin qilidighan birer ish bolsa, mesile yoq, men ularni bir terep qilalaymen.
mirkamil: men sizge bir ishni eniq eytip qoyay. men dostliri, tughqanliri yaki ata-anisi bilen hechqandaq alaqisi yoq bir adem. men tonumaydighan bir adem bilen alaqe qilishimning hechqandaq menisi yoq. gerche siz manga ochuq demigen bolsingizmu, men sizning esli meqsitingizni chushinimen. siz men bilen qandaq sozlishingizdin qetiynezer, sozliringiz shundaq chirayliq we tatliq, emma bu manga kar qilmaydu. siz eytqandek, men hazir melum bir yashqa kirip qaldim. eger yashraq bolghan bolsam, belkim sizning teklipliringizge ochuqraq bolar bolghiyttim, emma hazir men sizning tuziqingizgha chushmeymen. ilgiri men uyghurlardin yiraqta, peqet oz ishim bilen yashaydighan tursammu yenila tohmetke qaldim, siler [hokumet] meni bu yolgha itterdinglar. bashqa yol qalmidi.
xadim: hey, sizdin bir ish sorap baqsam bolamdu? siz eytqan sizge qilinghan bu tohmetler, eger biz bu barliq besimlarni yoqatsaq we siz qaytip kelsingiz [xitaygha], ata-aningizni korsingiz, shundaq bir pilaningiz barmu?
mirkamil: yaq, mening qaytip berish niyitimmu yoq.
xadim: u yer sizning kindik qeningiz tokulgen jay [tughulghan yeringiz].
mirkamil: toghra eyttingiz, ozingizmu dedingiz, bu realliqqa uyghur emes. eger men hazir u yerge barsam, u yerni ozumning wetinidek hes qilalmaymen.
xadim: oh, shundaq yamanmu? demek, muhebbet rasttinla yoqap ketiptu-de. men shundaq oylaymen, otmushni untup, yengi bir bet achsaq, hemmini yengidin bashlisaq bolatti dep oylighan idim. way?
mirkamil: hee, sizni anglawatimen.
xadim: men shundaq oylawatqan idim. bir yerge kelelisek, otken ishlar otup ketti. siz yengi bir bet echishingiz kerek, qelem oz qolingizda bolghandin keyin, yengi bir aq betke yengi nersilerni yezing.
mirkamil: hee, men ozum yazalaymen.
xadim: hee, siz ozingiz yazisiz.
mirkamil: men yeziwatimen. manga kongul bolginingiz uchun rehmet. beshimdin neme ishlar otken bolsa, men ularni ozum bir terep qilalaymen. bu mening siz bilen tunji qetim sozlishishim. mening nurghun yaxshi dostlirim bar, ular sizdek bunche ensirep ketmeydu. bu realliqqa uyghun emes; bir ademning halini chushenmey turup uninggha nesihet berish... meningche sohbitimiz mushu yerde toxtisun, mening bashqa qilidighan ishlirim bar. eger birer uchur yetkuzush kerek bolsa, peqet men burun eytqanlarni yetkuzup qoysingizla kapaye.
xadim: boptu.
mirkamil: hechqandaq soz manga kar qilmaydu. umidwar bolup ketmeng.
xadim: boptu, undaq bolsa, alaqini saqlap tursaq bolamdu?
mirkamil: purset bolsa, alaqe qilimen.
xadim: boptu. men bu mesilini qayta koturmeymen. men yene ata-aningiz heqqide sozleymen. mushu pursette siz bilen tonushalidim. alaqini saqlap qelishni umid qilimen.
mirkamil: waqtim bolsa sozlishermiz, bolmisa...
xadim: bumu bolidu. men pat-pat awazliq uchur qaldurup turimen, eger waqtingiz bolsa jawab qayturung, bolmisa umu mesile emes, sizni aldirash dep chushinimen. mesile yoq. way?
mirkamil: yaq, sizni anglawatimen.
xadim: undaqta boptu. alaqini saqlayli, bayramlarda alaqiliship turayli. bolamdu?
mirkamil: boptu.
xadim: saghlam bolung.
mirkamil: rehmet, xosh.
awazliq xatirining tekisti tugidi
xewerning dawami we tehlil
yeqinqi bir qanche yilda, uyghur neslidin bolghan xitay saqchi xadimliri chet eldiki uyghurlar bilen asasliqi undidar (WeChat) arqiliq alaqiliship, ularni dewa paaliyetlirini toxtitishqa mejburlimaqta we etrapida yashawatqan bashqa uyghurlar, bolupmu uyghur dewasigha biwasite yaki wasitilik qatnashqanlar heqqide uchur berishke qistimaqta. bu xitayning xelqaraliq besim (Transnational repression) tirishchanliqining peqet bir korunushi xalas. «qeshqer waqit geziti» dunyaning herqaysi jayliridiki uyghurlar bilen elip barghan barliq sohbetlerde ishlitilgen taktikilarning oxshashliqini bayqidi.
pariJda yashaydighan 42 yashliq uyghur senetkar mirkamil turghun, sherqiy turkistandiki xitay hakimiyitining bixeterlik apparatida ishleydighan bir uyghur xadim bilen qilghan 23 minutluq sohbitini xatiriliwalghan. u chet eldiki adettiki uyghurlarning nemilerni bashtin kechuruwatqanliqini korsitip berish uchun, bu xatirini «qeshqer waqit geziti»ge teminlesh juritini korsetti. gezitimiz mushundaq ehwalgha qalghan nurghun uyghurlar bilen sohbetleshti, sohbet mezmunliri asasen oxshash bolup, towendiki basquchlarni oz ichige alidu:
aldi bilen, xadimlar mundaq qilishqa urunidu:
- ular bilen dostlishish.
- gunahkarliq hessiyati bilen besim qilish.
- uyghur dewasi tirishchanliqlirini kemsitish.
- «yaxshi adem» bolup korunup, chet eldiki uyghurlargha yeqinlirini korush uchun sherqiy turkistanni ziyaret qilish (hechqandaq jazagha uchrimasliq sherti bilen), pul yaki yeqinlirining bixeterlikige kapaletlik qilish qatarliq tekliplerni berish.
bu tirishchanliqlarning hemmisi uyghur dewasini toxtitish, uyghur paaliyetchilirining sanini azaytish we uyghur irqiy qirghinchiliqi heqqidiki uchurlarni yuyup perdazlash meqsitide elip berilidu.
mirkamil bu telefonni kutkenlikini eytti. yillar ilgiri, u ailisini dairilerning besimidin qoghdash uchun ular bilen bolghan barliq alaqini uzgen idi. u hechqandaq wasitichini yaki wasitilik tehditni xalimaytti.
mirkamil «qeshqer waqit geziti»ge mundaq dedi:
«men bu telefonni kutuwatattim. ailemdikiler mening sewebimdin dairilerning besimigha uchrimisun dep ular bilen bolghan barliq alaqini uzgen idim. ularning tepsilatlarni tekrarlishini anglashtin zeriktim. men saqchilar bilen biwasite tirkishishni xalidim. mening bu "dostumning" taktikisi xuddi derslik kitabliridikidek idi: xushamet qilish, gunahkarliq hessiyatini qozghash, chet eldiki paaliyetchilikni kemsitish we andin meni "qara tizimlik"tin ochuruwetishni teklip qilip, ozini qutquzghuchi qilip korsitish. ularda mening barliq uchurlirim bar, emma meni esla tonumaydiken. uning degenlirining yerimi yalghan, qalghan yerimi bolsa ashu sitasi (Stasi) yaki k g b (KGB) oyunini oynawatqan tejribe otewatqan birersi tuzup chiqqan set siyasiy senariyege maslashturulghan mubalighilerdur. uning birer sozige ishinish uchun adem bekla sadda yaki exmeq bolushi kerek.»
bu sohbetlerde kozge cheliqidighan nuqta peqet besimning ozila emes, belki qarshi terepning boysunushini kutush psixologiyesidur. xitay dairiliri hessiyat jehettiki ajizliqlarni tallanma righbetlendurushler bilen birleshturush arqiliq, ozara hemdemlikni parchilap, oktichi awazlarni jimiqturghili bolidu dep perez qilidu. bezide bu kargha kelidu. nurghun uyghurlar ailisi uchun daimliq qorqunch ichide yashaydu we bu eghir besim astida mumkin bolmaydighan tallashlarni qilishqa mejbur bolidu.
lekin mirkamil bu oyungha kirishni ret qildi.
bu xatirini ashkarilash arqiliq, u nurghun uyghurlar yalghuz halette bashtin kechuruwatqan, hetta bu heqte sozlesh-sozlimeslikke ikkilinip yurgen bir realliqni hojjetke aylandurdi. uning xatirisi xelqaraliq besimning shexsiy sewiyede, her bir telefon arqiliq qandaq elip berilidighanliqi heqqide az uchraydighan, biwasite bir chushenche bilen teminleydu.
