2026-yili 14-fewral, gollandiyening denhaq (The Hague) shehiride xitay hokumitining uyghurlargha qarita yurguzuwatqan siyasetlirige qarshi tinch shekilde naraziliq bildurgen uyghur paaliyetchi abdurehim gheni, bir turkum xitay xadimlirining jismaniy hujumigha uchridi.
weqe denhaq sheherlik hokumet binasida otkuzuluwatqan xitay yengi yilini tebriklesh paaliyiti jeryanida yuz bergen. igilinishiche, aktip abdurehim gheni xitayning yalghan teshwiqatlirini pash qilish we sherqiy turkistandiki irqiy qirghinchiliqqa diqqet tartish uchun paaliyet zaligha kirgen. u qolida uyghurlarning erkinliki telep qilinghan pilakatlar bilen tinch shekilde naraziliq bilduruwatqan waqtida, bir turkum xitay xadimlirining wehshilerche hujumigha uchrighan.
abdurehim gheni ependining ammiwi taratqu hesabidiki uchurlardin melum bolushiche, paaliyetchi abdurehim gheni, exmetjan raxman we jesur hebibulla qatarliq uch kishi xitay yengi yilini tebriklesh paaliyitide uyghur medeniyitining burmilinishigha we dawamlishiwatqan irqiy qirghinchiliqqa qarshi birlikte heriket qilishni pilanlighan. biraq, neq meydandiki qattiq qamal we tosqunluqlar seweblik, pilanlanghan kop kishilik namayish mumkin bolmighan bolsimu, abdurehim gheni purset tepip zal ichide yalghuz pilakat echishqa muweppeq bolghan.
weqe jeryanida, abdurehim gheni «xitay hokumiti uyghurlargha irqiy qirghinchiliq qiliwatidu» degen mezmundiki pilakatni koturup shuar towlighan haman, bir turkum xitay xadimlirining wehshilerche hujumigha uchrighan. besh-alte xitay xadimi paaliyetchini qorshawgha elip, boynini qayrip yerge basturghan we jismaniy jehettin xorlighan. hujumchilar paaliyetchining shexsiy mulki bolghan pilakatni zorluq bilen tartiwelip, uni jaza lageri we olum bilen tehdit qilghan. arqidin bixeterlik xadimliri paaliyetchini sirtqa elip chiqiwatqanda, xitay xadimliri yene bir qetim purset tepip uning putlirini qayrip zexmilendurgen.
yawropaning merkizidiki «chigra halqighan basturush»
bu weqe yawropaning merkizide, erkinlik we qanun bilen bashqurulidighan bir dolette xitay xadimlirining ochuq-ashkare zorawanliq qilishi supitide xelqara jemiyetning diqqitini qozghidi.
igilinishiche, abdurehim gheni weqedin keyin doletlik saqchi idarisige resmiy erz sunup, ozining chegra halqighan basturushqa uchrighanliqini melum qilghan. mutexessislerning pikiriche, bu xil hujumlar xitay hokumitining chetellerdiki oktichi awazlarni jimiqturush we qorqutush arqiliq siyasiy tesirini kengeytish istrategiyesining bir qismidur.
abdurehim gheni mundaq deydu: «men bu weqe ustidin saqchigha erz qildim we barliq qanuniy hoquqlirimni qoghdaymen. xitay zulumi peqet wetinimizde emes, hetta yawropaning merkizidimu bizni jimiqturushqa urunmaqta!»
gollandiye parlamenti uyghur irqiy qirghinchiliqini etirap qilghan bolsimu, lekin xitay xadimlirining sheherlik hokumet binasidek resmiy sorunlarda bir puqragha jismaniy hujum qilishi, yawropa doletlirining oz tupraqliridiki soz erkinlikini qoghdash iqtidarini soal astigha qoydi. abdurehim gheni bayanatida: «xitay zulumi peqet wetinimizde emes, hetta yawropaning merkizidimu bizni jimiqturushqa urunmaqta, emma biz qanuniy yollar bilen hoquqimizni qoghdashni dawamlashturimiz» dep tekitlidi.
hazir gollandiye saqchi terep weqege munasiwetlik delil-ispatlarni we kamera korunushlirini tekshurmekte. bu weqening netijisi xitayning chetellerdiki zorawanliq heriketlirige qarita qandaq qanuniy tedbirlirining elinidighanliqi jehettin muhim bir burulush nuqtisi bolup qelishi molcherlenmekte.
