turkistan taymiz: 2026-yili 1-mart kuni, aljiriyening doletlik geziti bolghan «elmujahid» (El Moudjahid) ta amel zemuri (Amel Zemouri, texellusi: A.Z) isimlik atalmish bir Jurnalistning qelimige mensup bir parche maqale elan qilindi. maqale «heytgah jamesi: uyghurlarning rohiy merkizi we xitaydiki islamning simwoli» degen yangraq mawzuda berilgen bolup, uningda sherqiy turkistanning qeshqer shehiridiki tarixiy heytgah jamesi goya uyghur musulmanliri erkin-azade ibadet qilidighan, quran oginidighan we kollektip iptar qilidighan xushalliq makani supitide teswirlengen. biz shuni keskin qilip eytimizki, bu maqalide otturigha qoyulghan uchurlarning qilchilik asasi yoq bolup, u putunley qipqizil yalghanchiliq we xitayning irqiy qirghinchiliq jinayitini perdazlash uchun toqulghan rezil uydurmidur. bu atalmish Jurnalist otturigha qoyghan yalghan sozler shu derijide chektin ashqanki, hetta xitay kommunistik hokumitining teshwiqat apparatlirimu xelqaraning kozige bilip turup kiriwelishtin tartinip, bundaq ochuq yalghanlarni eytishqa jasaret qilalmaydu.
maqalide aptor kozini yumuwelipla: «her yili bu yer roza heyt, qurban heyt we ramizan aylirida diniy paaliyetlerning merkizige aylinidu, jamaet iptar we tarawih namizi uchun jem bolidu» dep biljirlighan. halbuki, xelqara kechurum teshkilati, kishilik hoquq kozitish teshkilati we birleshken doletler teshkilatining tekshurush doklatliri shuni eniq ispatlidiki, xitay hokumiti sherqiy turkistanda uyghurlarning ramizanda roza tutushini putunley chekligen. heytgah jameside tarawih namizi oqush, kollektip iptar qilishqa ruxset qilish uyaqta tursun, adettiki kishilerningmu kirip besh waqit namizini ada qilishigha qetiy yol qoymaydu. bugunki kunde heytgah jamesi ibadetgah emes, belki kirish eghizi yuz tonush kameraliri bilen qaplanghan, sayahetchilerge belet setip pul tepiwatqan bir menzire rayonigha aylandurulghan bolup, eger herqandaq bir yerlik uyghur u yerge namaz oqush uchun kirse, biwasite «diniy esebiy» degen qalpaq bilen jaza lagerlirigha qamilidu.
teximu kulkilik we ademning ghezipini kelturidighini shuki, maqalide heytgah jamesining «quran, ereb tili we islam medeniyiti derslirini orunlashturup, yash ewladlarning terbiyelinishige we ozlirining kimlikini qoghdap qelishigha imkaniyet yaritip beridighanliqi» ilgiri surulgen. bu insanning eqlini haqaretleydighan bir yalghanchiliq. xitayning ozi tuzigen «shinjang uyghur aptonom rayonining diniy ishlar nizami»dimu 18 yashqa toshmighan quramigha yetmigenlerning meschitke kirishi we her qandaq shekildiki diniy paaliyetlerge qatnishishi resmiy qanun bilen cheklengen. milyonlighan uyghurlar peqetla oyide quran saqlighanliqi, perzentlirige islamiy isim qoyghanliqi yaki oz aldigha quran ogengenliki uchunla lagerlarda ten jazasi tartiwatqan bir weziyette, qeshqerning otturisidiki bir jamede yashlargha ashkara quran ogitiliwatidu deyish — beyjingning ozimu eghizidin chiqirishqa petinalmaydighan derijidiki telwilerche uydurmidur.
Jurnalist amel zemuri bu meschitni «xitaydiki islamning janliq simwoli» dep teriplesh arqiliq, irqiy qirghinchiliqning qanliq realliqini yoshurushqa urunghan. musteqil suniy hemrah tekshurushliri we awstraliye istrategiyelik siyaset instituti (ASPI) ning doklatigha asaslanghanda, 2017-yilidin buyan sherqiy turkistan miqyasida 16 mingdin artuq meschit cheqip tashlanghan yaki hajetxana, qawaqxana, choshqa fermilirigha ozgertiwetilgen. heytgahning xitay teripidin cheqilmy qelishi uning «islamning simwoli» bolghanliqi uchun emes, belki xelqara jemiyetni we chetellik diplomatlarni aldash uchun yasap chiqilghan saxta teyyarlanghan sehne bolghanliqi uchundur. xulasilep eytqanda, bu atalmish Jurnalist ozining qelimini bir putun milletni we ularning etiqadini yoqitish uchun sistemiliq irqiy qirghinchiliq yurguzuwatqan xitay hakimiyitini aqlash uchun qoral qilghan. zulumgha uchrawatqan qerindashlirining qan-yashliri ustige qurulghan bundaq yalghanchiliqlarni tarqitish — peqetla Jurnalistika exlaqidin mehrum qalghanliq emes, belki insaniyet wijdanigha qilinghan kechurulgusiz xiyanettur.
