washington [amerika], 8-mart(ANI): dunya uyghur qurultiyi (WUC) xelqaraliq teshwiqat tirishchanliqlirini tekitleydighan hemde ozliri xitayning bolupmu ramizan eyida uyghurlargha qiliwatqan uzun muddetlik basturushliri, shundaqla uyghur ziyaliylirini we paaliyetchilirini zerbe obyekti qilishi dep teswirligen ehwallargha bolghan endishilirini otturigha qoyidighan heptilik doklatini elan qildi.
dunya uyghur qurultiyi neqil kelturgen yeqinqi doklatlar dairilerning nurghunlighan uyghurlar teripidin sherqiy turkistan dep atilidighan bu rayonda ramizan mezgilide qattiq nazaret qilishni yurguzgenlikini ilgiri surmekte.
erkin asiya radiyosi elan qilghan uchurlargha asaslanghanda xitay saqchiliri 27-fewralda xoten wilayiti tewelikidiki kentlerde «mexpiy roza tutqan» degen bahane bilen alte uyghur ahalini tutqun qilghan.
tutqun qilinghanlardin hemmisi 70 yashtin ashqan yashanghan kishiler bolup, besh nepiri keyinche agahlandurush we siyasiy «terbiyelesh yighinliri» din keyin qoyup berilgen bolsa, 30 yashliq bir erning xewer qilinishiche dawamliq tutup turuluwatqanliqi we jinayi jawabkarliqqa tartilish ehtimalliqi barliqi melum bolghan.
emeldarlarning shundaqla seherde charlash elip beriwatqanliqi we ahalilerning roza tutqanliq alametlirini tekshurush uchun oylerge kiriwatqanliqi otturigha qoyulmaqta.
bu ozgirishler bilen birge, dunya uyghur qurultiyi wekiller omiki birleshken doletler teshkilati kishilik hoquq kengishining jenwede otkuzuluwatqan 61-nowetlik yighini mezgilide aktip paaliyet elip bardi.
dunya uyghur qurultiyining reisi turghunjan alawdun bashchiliqidiki wekiller omiki muawin reis zumretay erkin we kopligen teshwiqat paaliyetlirige qatnashqan bashqa wekillerni oz ichige aldi.
xeter astidiki xelqler jemiyiti teripidin uyushturulghan bir qoshumche yighinda soz qilghan zumretay erkin chet elde yashawatqan uyghurlarning aile-tawabiatlirigha seliniwatqan parakendichilik we tehditlerni oz ichige alghan dolet halqighan basturushning kuchiyip beriwatqanliqi toghrisida agahlandurdi.
buningdin sirt uyghur edebiyatshunas yalqun rozi latin amerikasi echiwetish we tereqqiyat merkizi (CADAL) teripidin grasiyela fernandez meyjide kishilik hoquq mukapatigha erishti.
ilgiri shinjang (sherqiy turkistan) maarip neshriyatida muherrir bolup ishligen yalqun rozi 2016-yili tutulghan we keyinche «dolet hakimiyitini aghdurushqa qutratquluq qilish» jinayiti bilen 15 yilliq turme jazasigha hokum qilinghanidi.
teshebbuskarlar mezkur mukapatning xitay siyasetliri astida turmige tashlanghan uyghur ziyaliylirining eghir ehwalini gewdilendurushni meqset qilidighanliqini eytmaqta.
dunya uyghur qurultiyi wekilliri shundaqla yawropa we uning sirtidiki diplomatik alaqilernimu dawamlashturdi.
kolin shehiride turghunjan alawdun we paaliyetchi dolqun eysa qatarliqlarni oz ichige alghan bir uyghur wekiller omiki bir turk teshkilati teripidin uyushturulghan iptar paaliyiti mezgilide turkiyening germaniyede turushluq elchisi gokxan turan bilen korushti.
mezkur paaliyet jeryanida omek shundaqla jumhur reis rejep tayyip erdoghangha atap yezilghan we uyghurlarning endishiliri bayan qilinghan bir parche xetni bilal erdoghangha tapshurup berdi.
bu arida dunya uyghur qurultiyi ijraiye komitetining reisi roshen abbas panamada bir teshwiqat wezipisini orundap, qanun chiqarghuchilar, muxbirlar we puqralar jemiyiti rehberliri bilen uchriship paaliyetchiler xitay hakimiyiti astida uyghurlargha qiliniwatqan we dawamlishiwatqan wehshiylikler dep teswirligen ehwallar toghrisidiki tonushni osturushke tirishti. (ANI)
