[xitay xelq jumhuriyiti tashqi ishlar ministirliqining tor bekitidin elinghan, tramp bilen shining jenubiy koreyening busandiki aldinqi qetimliq uchrishishini tilgha alghan asasta, ularning keyinki uchrishishini elan qilghan bir parche resim.]
uyghur mesiliside sukut qilish, xitaylarning amerika pirezidenti qilghan herqandaq bayanatni oz menpeetige burmilishini asanlashturuwetidu.
aptori: kok bayraq | 2026-yili 14-may
hormetlik pirezident,
siz 14- we 15-may kunliridiki xitay ziyaritingizge teyyarliq qiliwatqanda, men uyghur xelqining weziyiti toghrisida hem umid, hem jiddiylik ichide bu xetni yeziwatimen.
sizning ilgiri wenezuela we iran qatarliq doletlerdiki kishilik hoquq mesililirige tutqan pozitsiyengiz, bundaq mesililerning peqet quruq soz bilenla emes, belki konkret siyasiy heriketler we pirinsipliq rehberlik arqiliq hel qilinidighanliqini ispatlidi. del mushu heriketliringiz sewebidin men bugun uyghur xelqige wakaliten sizge murajiet qilishqa ilhamlandim.
xitay oz aldigha nam bergen we nurghun uyghurlar sherqiy turkistan dep bilidighan bu rayon helihem chongqur we uzluksiz insaniy azab-oqubetlerning merkizi bolmaqta.
sizning birinchi qerellik hokumitingiz mezgilide, amerika uyghurlargha qilinghan wehshiyliklerni resmiy halda irqiy qirghinchiliq dep etirap qilghan tunji hokumet boldi. shuningdin buyan, dunyadiki yigirmidin artuq hokumet we parlament xelqaraning kuchiyiwatqan tonushi we kongul bolushini eks etturgen halda oxshash meydanni qollandi.
shuning bilen bir waqitta, bezi hokumetler bu mesilini dawamliq ret qilmaqta, kichikletmekte yaki siyasiylashturmaqta. bu xil ehwal amerikaning izchil rehberlik rolini her qachanکidinmu bekrek muhim orungha qoyidu.
uyghur mesilisi peqet insanperwerlik mesilisila emes, u yene bir istrategiyelik mesile. u dunyaning amerika we xitaygha bolghan kozqarishini shekillenduridu shundaqla xelqara diplomatiyediki ishenchliklikning muhim siniqi bolup qalmaqta. uni hel qilish xitay bilen bolghan sohbetni ajizlashturmaydu; eksiche, amerika tashqi siyasitining izchilliqini, exlaqiy nopuzini we yer sharidiki ornini kucheytidu.
uyghurlar dunyadiki amerikagha eng mayil musulman jamaetlirining biri dep keng etirap qilinidighan bolup, oxshimighan jemiyetler otturisida chushinish kowruki bolalaydu. biraq, uzluksiz dawamlishiwatqan basturush muqimsizliqni teximu chongqurlashturidu, umidsizlikni ulghaytidu we zor azab-oqubetlerni uzartidu.
eger xitay bilen bolghan sohbetler peqet soda we iqtisadiy mesililergila merkezliship, kishilik hoquq — jumlidin uyghur irqiy qirghinchiliqi toghrisida sukut qilinsa, bu xil sukut uyghurlar we bashqa ziyankeshlikke uchrighan xelqler arisida yenimu ilgiriligen basturushlargha ilham berish we umidsizlikni chongqurlashturush xewpini peyda qilidu.
xitay rehberliri bilen bolghan uchrishishlar jeryanida uyghur mesilisini qisqiche bolsimu tilgha elish xelqara jemiyetke kuchluk bir signal beridu we ozlirini untulup ketkendek hes qiliwatqan milyonlighan kishilerge umid beghishlaydu.
uyghurlar dunyaning diqqitige wenezuela yaki iran xelqidin qelishmaydighan derijide, hetta ulardinmu bekrek jiddiy mohtaj. uyghurlarning kishilik hoquqini qollash amerikaning menpeetige zit kelmeydu; belki uning bilen birdeklikke ige.
men yene xitay dolet taratquliri we hokumet organlirining keyinche resmiy bayanatlarni we diplomatik sozlerni qandaq elan qilidighanliqi mesiliside ehtiyatchan bolushqa hormet bilen murajiet qilimen. chet el rehberliri we xelqaraliq emeldarlarning xitay ziyariti jeryanida qilghan sozlirining tallap terjime qilinghan, qayta yasalghan yaki beyjingning siyasetlirini qanunluq qilip korsitidighan shekilde burmilanghanliqigha dair nurghun misallar bar.
sizning biwasite sozlesh uslubingiz we gheyriy resmiy yeqinlishish usulingiz sewebidin, hetta adettiki diplomatik sozlermu arqa korunushidin ayriwetilip, xitay hokumitining heriketlirini qollighanliq yaki qobul qilghanliq supitide korsitilishi mumkin. bundaq teswirleshler dunyaning herqaysi jayliridiki amerikani erkinlik we insan qedir-qimmitining qoghdighuchisi dep qaraydighan kishilerni umidsizlendurup qoyushi mumkin.
amerika uyghurlargha tutulghan muamilini resmiy halda irqiy qirghinchiliq dep elan qilghan tunji dolet boldi. shuningdin etibaren nurghunlighan hokumetler, parlamentlar, xelqaraliq qanun mutexessisliri we kishilik hoquq organliri weziyetni irqiy qirghinchiliq yaki insaniyetke qarshi jinayet shekillenduridu dep teswirlidi.
shu sewebtin, sizning hokumitingiz mezgilide namayan qilinghan eniqliq we exlaqiy rehberlik choqum qoghdilishi hemde bu qetimqi ziyarette qestsiz halda ziyangha uchrap qalmasliqi kerek.
men sizning bu qetimqi ziyaritingizning peqet amerika-xitay munasiwitidiki ilgirileshler we amerika xelqining menpeetigila emes, belki uyghurlar we bashqa ezilgen milletler tartiwatqan azab-oqubetlerge qarita dunyaning teximu chongqur tonushqa ige bolushighimu tohpe qoshushini chin dilimdin umid qilimen.
hormet bilen: kok bayraq
https://bitterwinter.org/the-uyghurs-and-the-hidden-risk-of-trumps-china-trip-an-open-letter/
