aptori: eymiy chin (Amy Qin)
siyaset | uyghurlar trampning bashliqlar yighinida birinchi qerellik wezipe otigen mezgildikidek qattiq pozitsiyege qaytishini umid qilmaqta
2021-yili, pirezident xitayning uyghurlarni basturushini irqiy qirghinchiliq dep jakarlighanidi. hazir bolsa bu mesile nahayiti az tilgha elinidu.
[resim] otken yili aqsarayning sirtida, bezi uyghurlar xitayning sherqiy turkistan rayoni uchun qollinidighan nami bolghan sherqiy turkistanni qollap otkuzgen bir namayish. suretni «nyu-york waqit geziti» uchun elizabet firants (Elizabeth Frantz) tartqan.
pirezident trampning birinchi qerellik wezipe otesh mezgilide, amerika qoshma ishtatliri xitayning uyghurlarni keng kolemlik tutup turushi we nazaret qilishigha qarshi besim ishlitishte yetekchilik qilghanidi. amerika xitay emeldarlirigha embargo yurguzgen, mejburiy emgekke chetishliq dep qaralghan bezi import mehsulatlarni chekligen we trampning wezipisidiki eng axirqi toluq kunide, xitayning uyghurlargha qaratqan basturushini resmiy halda irqiy qirghinchiliq dep jakarlighanidi.
hazir tramp hokumiti uyghurlarni yaki basturush yuz beriwatqan xitayning yiraq gherbiy rayoni sherqiy turkistanni intayin az tilgha alidu.
bu hepte beyjingda tramp bilen xitay rehbiri shi jinping otturisida otkuzulidighan bashliqlar yighinida, uyghurlargha qaritilghan sistemiliq basturushning kuntertiptin orun elish ehtimalliqi towen bolup, yighinning koprek soda, amerika-israiliyening iran bilen bolghan urushi we teywen bilen bolghan munasiwetlerge merkezlishishi kutulmekte.
emma bezi teshebbuskarlar trampning shi bilen bolghan uchrishishlirida tonulghan bir qanche uyghur siyasiy mehbusini tilgha elishini umid qilmaqta.
muhajirettiki nurghun uyghurlar - shu jumlidin amerikada yashawatidu dep molcherlengen 12 ming etrapidiki uyghur - tramp hokumitining bu mesilide dawamliq besim ishlitishni xalaydighan yaki xalimaydighanliqigha ait herqandaq bir signalni bilish uchun bashliqlar yighinini yeqindin kozitidu.
dadisi 2018-yilliridin buyan xitayda tutup turuluwatqan kishilik hoquqni kozitish teshkilatining xitay ishliri tetqiqatchisi yalqun uluyol: «uyghurlargha bolghan diqqet suslashmaqta, bolupmu hazir trampning rehberlikide, biz kishilik hoquqqa bolghan omumiy diqqet-etibarning towenligenlikini koruwatimiz» degenlerni qeyt qildi.
