tehriri: d. abdurehim dolet

hindi-tinch okyan rayonining bixeterlik qurulmisi nowette intayin ozgirishchan we murekkep bir otkunchi basquchqa qedem qoydi1. bu ehwal amerika qoshma ishtatlirining donald tramp rehberlikidiki ikkinchi nowetlik hokumitining tashqi siyasitidiki tup xarakterlik ozgirishler bilen teximu tezleshti1. yengi siyaset yonilishi tarixtin buyanqi xelqaraliq mesuliyetlerni yengidin kozdin kechurush idiyesige asaslanghan bolup, rayon xarakterlik tengpungluqqa biwasite tesir korsetmekte 2.

tramp hokumitining yengi tashqi siyasiti eneniwi ideologiyelik ittipaqdashliq we qimmet qarashlargha tayinish pirinsipidin waz kechip, uning ornigha menpeet almashturushni asas qilghan sodilishish diplomatiyesini dessetti 3. bu xil yengiche yonilish, amerikaning uzun yillardin buyan dawamlashturup kelgen bixeterlik kapaliti, mudapie qorallirini setip berish we yuqiri texnikiliq teminlesh zenjiri qatarliq istrategiyelik amillarni biwasite iqtisadiy menpeetlerge erishishning wasitisi supitide qollinishida gewdilenmekte 4.

bu siyasiy burulushning eng yarqin ipadisi 2026-yili 5-ayning 14-kunidin 15-kunigiche beyjingda otkuzulgen amerika-xitay bashliqlar uchrishishida oz ipadisini tapti 5. mezkur aliy derijilik yighin dunyawi energiye kirizisi yuz berip, hormuz boghuzi taqilip qalghan intayin jiddiy bir peytte echildi1. bu uchrishish ikki chong dolet otturisidiki riqabet we hemkarliqning yengi chegralirini belgilep berish rolini oynidi 6.

diqqet qilishqa tegishliki shuki, trampning bu qetimqi ziyaritige elon mask we tim kuk qatarliq texnika we soda sahesidiki gholluq shexslerning hemrah bolushi, bu qetimqi sohbetning merkiziy nuqtisining noqul siyasiy tirkishish emeslikini 7, eksiche, bu ezalar terkibi sohbetning iqtisad we soda menpeetlirige bekrek merkezleshkenlikini eniq korsitip berdi7.

yighin jeryanida xitay dolet reisi shi jinping teywen mesilisining xitay-amerika munasiwitidiki eng muhim we eng sezgur yadroluq mesile ikenlikini otturigha qoydi 8. shi jinping eger bu mesile toghra bir terep qilinmisa, ikki dolet otturisida biwasite toqunush kelip chiqidighanliqini eytip qattiq agahlandurdi 5. bu agahlandurush xitayning mezkur mesilidiki qizil siziqining neqeder kuchluk ikenlikini namayan qildi 5.

shuning bilen bir waqitta, xelqara jemiyetning amerika bilen xitayning «tukidides tuziqi» ni teleppuz qilip oteleydighan yaki otelmeydighanliqigha diqqet qiliwatqanliqi yighinda alahide tilgha elindi 9. bu uqum yengidin gulliniwatqan bir kuch bilen mewjut hokumran kuch otturisidiki riqabetning urushqa aylinip ketish xewpini korsitidu 9. shi jinping bu arqiliq xitayning amerika bilen bolghan istrategiyelik riqabetni peqetla iqtisadiy mesile emes, belki bixeterlik mesilisi dep qaraydighanliqini bildurdi 9.

trampning tashqi siyasettiki tup idiyesi bolghan «awwal amerika» pirinsipi, eneniwi xelqaraliq mejburiyetlerdin kore ichki iqtisadiy unumni aldinqi orungha qoyidu 10. uning qarishiche, amerikaning dunyaning herqaysi jayliridiki ittipaqdashlirini qoghdishi peqetla bixeterlik kelishimi bolmastin, belki iqtisadiy jehettin hesablinidighan jeryandur 10. bu nuqtiinezer tramp hokumitining teywen siyasitigimu singip kirgen bolup, amerika emdilikte teywenni xitay bilen bolghan geopolitikiliq sohbetlerdiki bir sodilishish koziri supitide kormekte 11.

shunga, donald trampning beyjing ziyariti we uningdin keyinki bayanatlirini peqetla ikki dolet rehberlirining diplomatiyelik alaqisi dep chushinishke bolmaydu 3. bu yuzlinish amerikaning gherbiy tinch okyandiki uzun yilliq bixeterlik kapalitini qaytidin shekillenduruwatqanliqining ipadisidur 2. bu maqalide biz trampning teywen mesilisige qaratqan soz-heriketlirining tesirini sistemiliq we ilmiy asasta muhakime qilimiz.

donald trampning teywen heqqidiki sozliri we diplomatiyelik eniqsizliq

amerikaning aldinqi nowetlik hokumetliri teywen mesiliside istrategiyelik mujmellik siyasitini yurguzush bilen birge, 1982-yilidiki «alte turluk kapalet» ke emel qilip kelgen idi 12. lekin donald trampning yengi nowetlik wezipe otesh mudditide bu siyaset teximu mujmel we ziddiyetlik bir haletke kirdi 11. tramp amerikaning teywenni qoghdash-qoghdimasliqi toghrisidiki soallargha eniq jawab berishtin ozini qachurup, «men bu heqte inkas bildurmeymen, chunki men ozumni ashundaq orungha qoyushni xalimaymen» deyish arqiliq kelgusi heriket yonilishini sir tutti 13.

tramp beyjingdin qaytish sepiride, mexsus ayropilanda muxbirlarning ziyaritini qobul qilghanda teywenge qarita intayin soghuq we yatsirighan meydanni ipadilidi 14. u teywen bilen xitayning jughrapiyelik ariliqini selishturup: «teywen xitaydin aran 59 mil yiraqliqta, biz bolsaq 9 ming 500 mil yiraqliqta» dep korsetti 14. trampning jughrapiyelik amilni pesh qilip teywenni qoghdashning qiyinliqini tekitlishi, amerikaning dolet mudapie iradisining ajizlighanliqi heqqide signal berdi dep qaralmaqta 15.

buningdin sirt, tramp teywenning siyasiy ornini teswirligende diplomatik qaidilerge xilap halda ozgiche sozlerni ishletti 16. u teywenni bir dolet yaki gewde dep atashning ornigha, «emdilikte bu yerni bir ‹yer› deyli, chunki hechkim uni qandaq teswirleshni bilmeydu» dep atidi 16. bu xil ipadilesh usuli amerikaning teywenni siyasiy obyekttin bekrek soda obyekti supitide koridighanliqini ashkarilidi 14. tramp shundaqla teywenni amerikaning yerim otkuzguch we ozek sanaitini «oghriliwaldi» dep eyiblep, ularni ittipaqdashliq ornidin iqtisadiy riqabetchi ornigha chushurup qoydi 14. bu xil eyiblesh tramp hokumitining teywenge yuqiri tamoJna beji qoyushi uchun idiyewi bahane yaritip berdi 17. bu nuqtidin eytqanda, amerika choqum teywendin iqtisadiy jehette teximu kop payda undurushi kerek deydighan qarash otturigha chiqti 18.

amerikaning teywenge setip beridighan qoral-yaragh kelishimlirimu trampning neziride bir «sodilishish koziri» gha aylinip qaldi 19. tramp fokus xewerlirige bergen ziyaritide, teywenge setip berilidighan 14 milyard dollarliq qoral setish kelishimining testiqlinishi xitayning ipadisige baghliq ikenlikini ashkara eytti 20. bu ehwal amerikaning xitay bilen qoral setish mesiliside meslihetleshmeydighanliqi toghrisidiki pirinsiplargha ashkara xilapliq qilghanliq idi 21.

yene bir jehettin, tramp teywenni resmiy musteqilliq jakarlimasliqqa agahlandurdi 22. u xitayning bu mesilide intayin sezgur ikenlikini we musteqilliqning zor toqunush kelip chiqiridighanliqini tekitlidi 23. tramp her ikki terepni temkin bolushqa chaqirip, amerikaning yiraq ariliqtiki bir urushqa kirip qelishni xalimaydighanliqini yene bir qetim semige saldi 22.

diqqetke sazawer yene bir nuqta, 2025-yili elan qilinghan amerika dolet bixeterlik istrategiyesi doklatidiki korunerlik ozgirishlerdur 11. baydin hokumitining doklatida amerika teywen boghuzidiki nowettiki haletning ozgertilishige «qarshi turidu» dep yezilghan bolsa, trampningkide «qollimaydu» dep ozgertildi 11. siyasiy analizchilarning qarishiche bu soz ozgirishi amerikaning teywenge bergen bixeterlik wedisining derijisini towenletkenliktur 11.

ereb menbelirining tehlillirige asaslanghanda, tramp xitay bilen bolghan uchrishishta teywen mesilisini ottura sherq kirizisi bilen baghlap sodilashqan 24. 2026-yili 2-aydiki iran kirizisi seweblik hormuz boghuzining taqilishi dunya bazirini wehimige salghan idi 1. tramp xitaydin irangha besim qilip hormuz boghuzini echishqa wede elish bedilige, teywen mesiliside yol qoyush signali bergen bolushi mumkin 6.

bu xil siyasiy heriketler shuni korsitip beriduki, donald tramp hokumitining teywenge qaratqan siyasiti bir putun sistemiliq qoghdash mexanizmdin chetnep ketti 11. bu siyaset del waqtidiki menpeetke asaslanghan eniqsiz bir haletni shekillendurdi 25. bu halet peqet xitayghila emes, belki teywenge we amerikaning bashqa ittipaqdashlirighimu oxshimighan derijide selbiy signal berdi 5.

teywenning mudapie iqtidari we ichki siyasiy weziyitige korsitidighan tesiri

amerikaning teywenge qaratqan yengi siyasiti teywenning ozini qoghdash iqtidarigha qosh yonilishlik tesir korsetmekte 26. bir tereptin, tramp hokumiti teywendin mudapie xamchotini korunerlik derijide ashurushni qattiq telep qildi 26. tramp hetta teywenning dolet mudapie xamchotini omumiy ichki ishlepchiqirish qimmitining 10 pirsentige yetkuzushi kereklikini otturigha qoydi 26. bu besim astida teywen hokumiti ozining 2026-yilliq dolet mudapie xamchotini GDP ning 3.2 pirsentige koturdi 27.

bu jeryanda amerika hokumitining teywenge beridighan heqsiz herbiy yardemliri asasiy jehettin toxtitip qoyuldi 28. 2025-yili 9-ayda, tramp hokumiti teywenge berilidighan 400 milyon dollarliq herbiy yardem pilanini bikar qildi 28. analizchilar buni trampning bashqilargha qoralni heqsiz bermeslik pirinsipining bir ipadisi dep qaraydu 29. teywen qoral-yaraghlarni oz yenidin pul chiqirip setiwelishqa mejbur bolmaqta 29.

lekin, teywenning mudapie sistemisidiki yene bir muhim amil bolghan «kiremniy qalqini» eghir derijide zerbige uchridi 4. kiremniy qalqini idiyesi, teywenning ilghar yerim otkuzguch ishlepchiqirishi amerika we dunya iqtisadini teywenge tayinishqa mejburlaydu deydighan pikir idi 4. emma, tramp hokumitining besimi astida, teywen shirketliri amerikagha yengi zawutlarni qurush uchun 250 milyard dollar meblegh selishqa wede berdi 30. teywen hokumitimu buninggha 250 milyard dollar kapalet puli ajritishqa qoshuldi 17. amerikaning bu ilghar texnikini oz dolitige yotkishi emeliyette teywenning kiremniy qalqinini ajizlashturdi 31. netijide, amerikaning teywenge bolghan iqtisadiy we texnikiliq tayinishchanliqi korunerlik derijide towenlidi 31.

bu xil ehwallar teywen xelqi arisida amerikagha bolghan ishench kirizisini kelturup chiqardi 32. yeqinqi mezgillerde elip berilghan ray sinash netijiliri shuni korsettiki, teywen xelqining kop qismi amerikaning arilishidighanliqigha bolghan ishenchisini yoqatti 31. eger xelqning amerikagha bolghan ishenchisi susliship ketse, ularning mudapie uchun pul tolesh we xitaygha qarshi turush iradisimu ajizlap ketidu 33.

teywen pirezidenti ley chingde bu weziyetke taqabil turush uchun qetiy meydanini ipadilidi 34. u teywenning ozining dolet igilik hoquqi we ghururidin waz kechmeydighanliqini tekitlidi 34. shuningdek u teywenning hergizmu chong doletler sodilishidighan kozirgha aylinip qalmaydighanliqini korsetti 34. ley chingde amerikaning qoral setip berishining rayon xarakterlik tinchliq we muqimliqni qoghdashta hel qilghuch amil ikenlikini bildurdi 35.

hokumet dairiliri xelqni xatirjem qilish we washington bilen bolghan alaqining normal ikenlikini korsitish uchun tirishchanliq korsetmekte 36. teywen diplomatiye ministirliqi we alaqidar tarmaqlar amerikaning teywenge qoral setip berishining qanuniy mejburiyet ikenlikini qayta-qayta jakarlidi 37. qandaqla bolmisun, teywenning ichki siyasiy weziyitidiki qutuplishish weziyetni murekkepleshturdi 38.

bir qisim yash ewladlar arisida musteqilliq pozitsiyeside ozgirish bolup, urush kelip chiqishning aldini elish uchun xitay bilen melum derijide sohbet qilish kerek deydighan qarash kucheymekte 39. oktichi partiyeler teximu kop xamchotning maarip we parawanliq sahelirige ishlitilishi kereklikini teshebbus qiliwatidu 39. bu amillar dolet mudapiesini kucheytish tirishchanliqlirigha tosalghu boluwatidu 39.

omumen qilip eytqanda, tramp hokumitining teywendin qoral setiwelishni ashurushni telep qilishi, shuning bilen birge bergen wedilirini kozir supitide ishlitishi teywenni qiyin ehwalgha chushurup qoydi 40. amerikaning teywen siyasitidiki bu burulush, teywenning uzun muddetlik bixeterlik kapalitini xewpke ittiripla qalmay, armiyening urush qilish iradisigimu selbiy tesirlerni elip kelmekte 41.

hindi-tinch okyan rayonidiki ittipaqdashlarning amerikagha bolghan ishenchisi kirizisi

donald tramp hokumitining teywen mesiliside korsetken menpeet merkezlik sodilishish wedisi putkul hindi-tinch okyan rayonining bixeterlik qurulmisida shiddetlik yer tewresh kelturup chiqardi 5. amerikaning rayondiki eng muhim ittipaqdashliri bolghan yaponiye, jenubiy koreye, filippin we awstraliye qatarliq doletler bu weziyetke jiddiy diqqet qilmaqta 42. ular amerikaning teywenge tutqan muamilisini gherbiy tinch okyandiki bixeterlik wedisining sinaq teshi supitide kormekte 43.

trampning teywenni bir diplomatiyelik kozir supitide xitay bilen sodilishishi bu ittipaqdashlarda chongqur endishe peyda qildi 44. ular amerika oz menpeeti uchun biznimu qurban qiliwetemdu? degen gumangha keldi 44. bu endishilerning turtkiside, yaponiye ozining dolet mudapiesini normallashturush qedimini misli korulmigen derijide ittikletti 45.

yaponiye bash weziri takaichi sanaiy teywende yuz berish ehtimalliqi bolghan her qandaq toqunushning yaponiye uchun bir hayat-mamatliq xiris bolidighanliqini ashkara tekitlidi 45. yeqinda yaponiye armiyesi jenubiy junggo dengizida 88-tipliq paraxotqa qarshi bashqurulidighan bombini sinaq qildi 46. bu, yaponiyening amerikagha putunley tayinip qelishning xetirini hes qilip, ozining musteqil mudapie kuchini ashurushqa yuzlengenlikining eniq belgisidur 46.

jenubiy koreyemu bu yonilishte ozining achchiq realliqi bilen yuzleshmekte 47. seul hokumiti shimaliy koreyening tehditige qarshi amerikaning kengeytilgen hurkutush kuchige tayinip kelgen idi 47. emma, amerika hokumiti ottura sherqtiki weziyet seweblik koreyediki bir qisim hawa mudapie sistemilirini ottura sherqqe yotkep ketti 47. bu jenubiy koreyeni oz dolet mudapiesige ozi asasliq mesul bolushqa chaqirghanliq bolup, koreyede zor endishe peyda qildi 47.

filippin we awstraliye qatarliq rayondiki bashqa doletlermu kop qutupluq bixeterlik tori qurushqa seperwer bolmaqta 48. filippin jenubiy junggo dengizidiki toqunushlarda xitayning besimigha izchil uchrap keliwatidu 48. tramp hokumitining mujmelliki ularni yalghuz amerikaghila tayinishtin waz kechip, yaponiye we awstraliye bilen ikki tereplik hemkarliqlarni kucheytishke undidi 49.

yene bir jehettin, xitay armiyesi rayondiki boshluqtin paydilinip teywenge qaratqan herbiy muhasirisini kucheytmekte 50. fujyen olkisi teywenge eng yeqin xitay zemini bolush supiti bilen, xitay xelq azadliq armiyesining asasliq heriket merkizige aylanduruldi 51. fujyenning jughrapiyelik alahidilikidin paydilinip, xitay armiyesi u yerge DF-17 tipliq awazdin tez uchidighan bashqurulidighan bombilarni orunlashturdi 52.

bu bombilar tuyuqsiz hujum qilish iqtidarigha ige bolup, rayondiki herbiy eslihelerni biwasite weyran qilish kuchige ige 52. shuning bilen birge, J-20 tipliq yoshurun uchar ayropilanlirining fujyendiki bazilarda orunlashturulushi muhim istrategiyelik ehmiyetke ige 53. bu xitayning rayondiki hawa we dengiz kontrolluqini toluq qolgha elish pilanining bir qismidur 53.

xitayning bu herbiy heriketliri shuni eniq korsitiduki, ular amerikaning istrategiyelik mujmellikidin paydilinip, rayonda herbiy jehettiki real tehdit sistemisini shekillendurmekte 54. xitayning meqsiti toqunush kelip chiqishtin burunla amerikaning arilishish iradisini sundurushtur 54. bu xil pisxikiliq we herbiy besim teywennila emes, belki barliq ittipaqdashlarni endishige seliwatqan realliqtur 54.

xulasiligende, amerikaning rayondiki rehberlik orni we tosush kuchi peqetla qoral kuchige emes, belki kapaletning izchilliqi we ishenchliklikige tayinidu 55. trampning siyasiti netijiside shekillengen bu ishench kirizisi gherbiy tinch okyanning muqimliqi uchun qoshumche bir xewp menbesi bolup qalmaqta 49. ittipaqdashlarning musteqil heriketliri amerika merkez qilinghan sistemining ajizlishiwatqanliqini ispatlaydu 56.

amerika dolet mejlisi we texnika sahesining tengpunglashturush roli

amerikaning teywen siyasitide tramp hokumiti sodilishishni aldinqi orungha qoyghan bolsimu, amerika dolet mejlisi we yuqiri texnika sahesi kuchluk tengpunglashturghuchi rol oynimaqta 57. amerika dolet mejlisi teywen mesiliside ghayet zor ikki partiyelik ortaq tonushqa ige 58. pirezidentning sozliridin qetiynezer, mejlis teywenni qollash qararlirini uzluksiz maqullap kelmekte 58.

yeqinda amerika kengesh palatasi «teywen kapalitini ijra qilish qanuni» ni maqullidi we pirezident trampning imza qoyushi bilen qanungha aylandi 59. bu qanun amerika tashqi ishlar ministirliqining teywen bilen bolghan alaqini chekleydighan kona belgilimilirini qerellik kozdin kochurushini telep qilidu 59. bu arqiliq teywenlik emeldarlar bilen bolghan resmiy alaqini yuqiri koturushke yol echildi 60.

buningdin bashqa, amerika awam palatasi PROTECT Taiwan qanun layihesini yuqiri awaz bilen maqullidi 61. bu qanun xitayning teywenge herbiy tehdit selishining aldini elish uchun xelqaraliq pul-muamile sistemiliridin qoghlap chiqirishni oz ichige alidu 61. dolet mejlisi yene «teywen we amerika alem boshluqi hemkarliqi qanuni» (TASA Act) ni sunup, ikki doletning hemkarliqini yengi pellige koturmekte 62.

bixeterlik we siyasiy sahediki bu qollashlardin sirt, siyasiy mexanizmdin sirt bolghan diplomatik alaqilermu izchillashti 63. mesilen, teywen wekili amerika pirezidentining axbarat meslihetchiler kengishi (PIAB) ezaliri bilen washingtonda mexpiy uchrishish otkuzdi 64. bu xil normal bolmighan diplomatik qanallar hokumetning mujmel siyasitini tengpunglashturush rolini oynidi 64.

amerikaning yuqiri texnika karxanilirining teywen iqtisadi bilen zich birlishishimu amerika-teywen munasiwitining buzulmas bir zenjirige aylandi 65. gerche tramp hokumiti TSMC ni amerikagha zawut qurushqa qistighan bolsimu, amerikaning dunyawi texnika magnatliri yenila teywenning ozidiki yengiliq yaritish muhitigha tayinishtin qutulalmaydu 66.

mesilen, dunyadiki eng chong suniy eqil oziki teminleydighan shirket NVIDIA teywende resmiy shobe qurushni testiqlitip, tetqiqat we tereqqiyat apparatliri bilen hemkarliq ornatti 66. shuning bilen birge, Google shirkiti teywenning teybey shehiride ghayet zor suniy eqil qattiq detal qurulush merkizini achti 67. yene bir tereptin, dunyadiki eng chong bulut hesablash mulazimiti teminliguchi bolghan Amazon Web Services (AWS) shirkitimu asiya-tinch okyan rayoni merkizini resmiy ishqa kirishturdi 67. amerika karxanilirining bu ghayet zor mebleghliri teywenni xelqaraliq bulut we suniy eqil qurulmisigha mehkem baghlap qoydi 67.

bu xil texnikiliq gewdiler bilen teywenning ishlepchiqirish kuchining birlishishi intayin chongqur istrategiyelik ehmiyetke ige 68. amerikaning texnika shirketlirining dunyawi riqabet kuchi kunseri teywenning sanaet ekologiye sistemisining muqimliqigha tayinip qeliwatidu 68. demek, dolet mejlisining siyasiy cheklimisi we texnika sahesining iqtisadiy beqindiliqi trampning siyasitige qarshi turidighan muhim tosalghugha aylanghan 69.

xulase: sodilishish diplomatiyesining uzun muddetlik xewpliri

donald tramp hokumitining teywenge qaratqan siyasiti zor iqtisadiy we mudapie menpeetlirini undurup elishta melum derijide utuq qazanghan bolsimu, buning geopolitikiliq bedili intayin eghir bolmaqta 70. amerika teywenni mudapiege koprek meblegh ajritishqa we texnika zawutlirini amerikagha yotkeshke mejburlash arqiliq iqtisadiy kirimlargha erishti 70. emma bu muweppeqiyetler amerikaning eneniwi bixeterlik kapalitining ishenchliklikini sundurup tashlidi 71.

teywenning «kiremniy qalqini» ning kuch bilen parchilinishi we amerikagha yotkilishi, amerikaning teywenning mewjutluqini qoghdashqa bolghan qiziqishini ajizlashturidu degen qarashlarni peyda qildi 71. shuning bilen birge, teywenge berilidighan qoral setish kelishimlirining xitay bilen bolghan sohbetlerdiki kozir dep jakarlinishi istrategiyelik mujmellik siyasitining kapalet kuchini yoqqa chiqardi 49.

amerikaning teywen uchun herbiy jehettin arilishishni xalimaydighanliqi toghrisidiki signallar xitayning xewp-xeter molcherini ozgertti 71. bu xil pozitsiye xitayning teximu juretlik we tajawuzchiliq xarakteridiki qorshaw yaki besim heriketlirini qollinishigha turtke bolushi mumkin 71. bu ehwal bixeterlik weziyitini xeterlik bir pellige ittirmekte 72.

yene bir jehettin, amerikaning ittipaqdashliri ozlirining bixeterlik menpeetlirining amerika we xitayning ikki tereplik kelishimliride xalighanche qurban qilinip ketish ehtimalliqini tonup yetti 73. bu tonush yaponiye, jenubiy koreye we filippin qatarliq doletlerdimu amerikagha bolghan tayinishni azaytti 56. rayonluq doletlerning kop qutupluq mudapie teyyarliqlirini kucheytish yuzlinishi tezliship ketti 56.

amerika uchun eytqanda, doletning ishenchlikliki we qoghdash kuchini saqlap qelish ittipaqdashlargha berilgen kapaletning shertlik emeslikini namayan qilish bilen emelge ashidu 55. xelqaraliq ittipaqdashliq munasiwetlirini qisqa muddetlik pul-muamile sodisigha oxshitip muamile qilish, emeliyette tosush mexanizmining tup asasini yoqitidu 44.

yighinchaqlighanda, donald trampning teywen mesilisidiki bu qetimqi sozliri we siyasiti tarixiy burulush nuqtisi bolup hesablinidu 72. sodilishish diplomatiyesini merkez qilghan siyaset hindi-tinch okyan rayonining bixeterlik qurulmisini intayin ozgirishchan realliqqa sorep kirdi 49. xitayning teywen boghuzidiki istrategiyelik nishani ozgermigen mushundaq bir peytte, amerikaning bu xil yonilishi kelgusidiki molcherligusiz toqunushlarning uruqini terip qoyghan bolushi mumkin 72.

menbeler:

1. 3 Erman Tatlıoğlu, «ABD-Çin ilişkilerinde yeni denklem: Rekabet, pazarlık ve kontrollü gerilim», Anadolu Ajansı, 16 May 2026.
2. 74 Trey Thoelcke, «Did the US-China Summit Make TSMC More Vulnerable?», 24/7 Wall St., May 19, 2026.
3. 2 Stefano Pelaggi, «POLICY BRIEF: Taiwan under Trump 2.0: Managed Centrality in an Era of Calibrated Competition», EUI Cadmus, April 2026.
4. 35 Associated Press, «Taiwan’s president defends U.S. arms purchases after Trump sowed doubts following visit to China», PBS News, May 17, 2026.
5. 1, 25, 29, 42, 48, 64, 70, 71, 73, 75, 76 Analysts, «The Geopolitical Risk Matrix of Trump 2.0’s Taiwan Policy: A Multilingual Strategic Assessment across English, Arabic, and Turkish Sources», strategic document, May 2026.
6. 4, 27, 31-33, 41 Pamela Kennedy, «The Trust Deficit: Will US-Taiwan Frictions Weaken Deterrence?», Stimson Center, May 15, 2026.
7. 30, 57-62, 65-69 Peter CHU, Marc JULIENNE, «The U.S. Policy Toward Taiwan Beyond Donald Trump: Mapping the American Stakeholders of U.S.-Taiwan Relations», Ifri, February 17, 2026.
8. 38, 39, 77 Kharis Templeman, «Thinking through America’s baseline priorities on Taiwan», Brookings Institution, March 20, 2026.
9. 14, 16 News Center, «Trump Pekin dönüşü Tayvan’ı sattı: “Çok uzakta. Artık buraya ›yer‹ diyelim, çip endüstrimizi çaldılar”», Serbestiyet, 16 May 2026.
10. 11, 13, 17, 26, 40, 78 Ghulam Ali, «Trump’s Policy toward Taiwan: Compounding Strategic Ambiguity», Global Taiwan Institute, January 28, 2026.
11. 50-54 Emerson Tsui, «One Strait Away: Fujian’s Strategic Role in a Taiwan Contingency», Global Taiwan Institute, January 28, 2026.
12. 5, 15, 18, 19, 34, 43-47, 49, 55, 56, 79, 80 Transatlantic Task Force, «Trump’s Taiwan Ambiguity Tests Alliance Confidence After the Xi Summit», Beyond the Horizon ISSG, May 20, 2026.
13. 7-9, 81 News Center, «Trump-Şi görüşmesi sona erdi: Tayvan konusu yanlış ele alınırsa iki ülke çatışabilir», Gazete Oksijen, 14 May 2026.
14. 20, 21, 72 Kanishkh Kanodia, «Trump’s approach to Taiwan could jeopardize its future», Chatham House, 19 May 2026.
15. 12 Editorial Board, «ED Trump’s Taiwan gamble», The Korea Times, May 18, 2026.
16. 24 News Center, «Çin, Trump’ın ziyaretinde ABD’ye Tayvan ve İran’la ilgili mesajlar verdi», Rudaw, 17 May 2026.
17. 10 oحdة aldrasat alsyasyة, «alsyasة alxarjyة lrasة tramb alثanyة: alrؤyة oaltoqعat», Doha Institute, 18 November 2024.
18. 23, 36, 37 AFP, «tayoan tؤkd عli astqlalهa bعdma حذrهa tramb mn إعlanه», SWI swissinfo.ch, 16 May 2026.
19. 22 Admin, «tramb yحث tayoan عli tjnb إعlan alastqlal bعd mحadثat mع alصyn», Oz Arab Media, 16 May 2026.
20. 28, 63, 82 xewer merkizi, «tramb ymtnع عn almصadqة عli msaعdة عskryة ltayoan», aljzyrة nt, 19 September 2025.
21. 6 عbdalحfyظ jmal, «qmة tramb oshy.. هdnة alضrorة omعrkة alnfoذ», صحyfة alxlyj, 14 May 2026.
22. 83 samح jrys, «ltfady صraع tayoan.. tramb yraهn عli «صdaqtه» mع shy», alqaهrة alaxbaryة, 12 May 2026.