miyunxen [germaniye], 7-iyun (ANI): dunya uyghur qurultiyi (WUC) ozining heptilik qisqa xewirini elan qilip, yaponiye we yawropadiki asasliq yershariwi supilardin paydilinip, beyjingning sherqiy turkistanda dawamlashturuwatqan irqiy qirghinchiliqi, mejburiy emgek emeliyiti we uyghurlarni zerbe obyekti qilghan chegra halqighan ziyankeshliklirige xelqaraning diqqitini tartti.
31-maydin bashlanghan bir heptilik yaponiye ziyariti jeryanida, dunya uyghur qurultiyi reisi turghunjan alawudun yaponiye parlamentida «yaponiye parlamenti uyghur dostluq ittipaqi»ning yighinida soz qildi. bu paaliyetke parlament ezaliri, Jurnalistlar we xelqaraliq teshkilat wekilliri jem bolup, xitay hokumranliqidiki sherqiy turkistanning barghanseri nacharlishiwatqan kishilik hoquq weziyitini muzakire qildi.
alawudun yaponiye dairilirini uyghurlargha qaritilghan depsendichilikler ustidin musteqil xelqaraliq tekshurushni qollashqa, mejburiy emgekke chetishliq mallarning import qilinishini chekleydighan qanun chiqirishqa hemde yaponiyede yashawatqan uyghurlarni xitayning tehditi we nazaritiden qoghdashni kucheytishke chaqirdi. yaponiye parlament ezaliri beyjingning jazasi we besimigha qarimay, uyghur dewasini qollaydighanliqini yene bir qetim tekitlidi.
shuning bilen bir waqitta, dunya uyghur qurultiyi muawin reisi zumret ay erkin kishilik hoquq qoghdighuchiliri uchun bir yilliq pirogramma bolghan «oslo erkinlik munbiri erkinlik oqush mukapati»ni tamamlidi. u munber jeryanida, dunyaning herqaysi jayliridiki uyghur jemiyetliri duch keliwatqan chegra halqighan ziyankeshlik tehditini otturigha qoydi we mustebit kuchlerning arilishishigha qarshi teximu kuchluk xelqaraliq heriket qollinishni telep qildi.
oxshash paaliyette, «uyghur herikiti» teshkilatining ijraiye mudiri roshen abbas beyjingning siyasetlirining barghanseri singip kirish xarakterlik, emma xelqara jemiyetke teximu korunmeydighan shekilde tereqqiy qiliwatqanliqini eytti. u yengi assimilyatsiye tedbirlirini we ozining aile ezalirini oz ichige alghan uyghur mehbuslarning dawamliq tutup turuluwatqanliqini korsitip otti.
norwegiyede, dunya uyghur qurultiyi uchur merkizining muawin mudiri gulbahar bazakowa «2026-yilliq dunya ipade erkinliki munbiri»ge qatnashti. bu yerde dunya rehberliri, Jurnalistlar we paaliyetchiler demokratiye we ipade erkinlikige bolghan tehditler ustide munazire elip bardi. bazakowa bu supidin paydilinip xitayning sherqiy turkistandiki siyasetliri, jumlidin mejburiy emgek we reqemlik mustebitlik mesililirige qarita endishilirini otturigha qoydi.
4-iyun, tiyenenmen meydani qirghinchiliqining 37 yilliqi munasiwiti bilen, alawudun yaponiye parlamentidiki bir yighinda soz qilip, beyjingning kishilik hoquq xatirisini eyiblidi we 1989-yildiki basturush bilen hazir dawamlishiwatqan uyghurlargha qaritilghan ziyankeshlik otturisidiki oxshashliqlarni korsitip otti. (ANI)
