berlin [germaniye], 9-iyun (ANI xewiri): dunya uyghur qurultiyining bayanatigha asaslanghanda, dunya uyghur qurultiyi (d u q) we uyghur demokratiye we kishilik hoquq merkizining hemkarlishishi, germaniye federatip parlamentidiki «uyghur dostluq guruppisi»ning qollishi bilen, 2026-yili 11-iyundin 13-iyunghiche berlinda 3-nowetlik xelqara uyghur munbiri yighinini (IUF) otkuzidu.
bayanatta bildurulushiche, mezkur paaliyet xelqara jemiyet xitayning uyghurlarni keng kolemde lagerlargha qamashqa bashlighanliqining on yilliqini xatirilewatqan bir peytte otkuzulidighan bolup, asasliqi mesuliyet surushturush we xelqaraning inkasi toghrisidiki muzakirilerge merkezleshmekte.
«lagerlardin buyanqi on yil: tonushtin mesuliyet surushturushkiche - keyinki qedem neme?» degen tema astida otkuzulidighan bu munberge dunyaning herqaysi jayliridin kelgen parlament ezaliri, diplomatlar, qanunshunaslar, akademiklar, muxbirlar, kishilik hoquq paaliyetchiliri, puqrawi jemiyet wekilliri we chet eldiki uyghur jamaitining ezalirini oz ichige alghan 200 din artuq qatnashquchi we 80 ge yeqin sozliguchining jem bolushi kutulmekte.
dunya uyghur qurultiyining bildurushiche, bu munber nowette dawamlishiwatqan weziyette dunyaning bergen inkaslirigha baha berish we mesuliyet surushturushni ilgiri surushning emeliy yollirini izdeshni meqset qilidu. d u q reisi turghunjan alawudun uyghurlargha qaritilghan jinayetlerning xelqaradiki etirap qilinish derijisi ashqan bolsimu, lekin emeliy mesuliyet surushturushni ilgiri surush qedemlirining yenila cheklik ikenlikini tilgha aldi. u yene, bu nowetlik munberning ashu etirap qilishni emeliy heriketke aylandurushqa merkezlishidighanliqini qeyt qildi.
axbarat bayanatida korsitilishiche, uyghur demokratiye we kishilik hoquq merkizining reisi dolqun eysa, mustebit hokumetlerning dolet chegrasidin halqighan hemkarliqining kunseri kuchiyishige taqabil turushta, kishilik hoquq qoghdighuchiliri otturisidiki xelqaraliq hemkarliqning muhimliqini tekitligen.
uch kun dawamlishidighan bu yighinde asasliq nutuqlar, guruppa munaziriliri, yumilaq ustel sohbetliri, qoshumche paaliyetler we sherqiy turkistan we uning sirtidiki tereqqiyatlar tekshurulgen yengi tetqiqatlarning tonushturulidighanliqi tekitlengen. muhim temilar mesuliyet surushturush mexanizmi, mejburiy emgekke qarshi turushni ijra qilish, dolet chegrasidin halqighan ziyankeshlik, uyghur musapirlirini qoghdash hemde insaniyetke qarshi jinayet we irqiy qirghinchiliq dewalarigha xelqara qanun arqiliq berilidighan inkaslarni oz ichige alidu.
yeqinqi yillardin buyan uyghur mesilisi xelqaraning kuchluk diqqitini tartmaqta. kishilik hoquq teshkilatliri, tetqiqatchilar we bir qisim hokumetler xitayning sherqiy turkistan rayonidiki uyghurlar we bashqa musulman az sanliq milletler duch keliwatqan diniy etiqad erkinliki, medeniyet yoqitish, kozitish, tutup turush siyasetliri we emgek sharaiti qatarliqlargha qaritilghan cheklimiler toghrisida endishilirini otturigha qoyup kelmekte. beyjing terep bolsa jinayet eyibleshlirini ret qilip, ozlirining siyasetlirining esebiylikke taqabil turush we tereqqiyatni ilgiri surushni meqset qilidighanliqini ilgiri surup kelmekte.
