2015-yildiki erawan ibadetxanisini partlitish delosining jawabkarliri dep eyiblengen bilal muhemmed (otturida) we yusup mireli (ong arqida), 2016-yili 16-fewral bankoktiki bir herbiy sot mehkimisige yetip kelmekte. //AFPLISTEN
2026-yili 15-iyun | marisa chimprabxa (Marisa Chimprabha)
dunya uyghur qurultiyi (WUC) taylandning 2015-yildiki erawan ibadetxanisini partlitish weqesige chetishliq ikki uyghur kishini olum jazasigha hokum qilghanliqini eyiblep, bu deloda adil sotlinish hoquqining eghir derijide depsende qilinghanliqini otturigha qoydi we eger ularning jinayiti gumandin xaliy halda toluq ispatlanmisa, hokumning bikar qilinishini telep qildi.
merkizi germaniyediki mezkur kishilik hoquq teshkilati 11-iyun bankok jenubiy jinayi ishlar sot mehkimisining hokumidin keyin elan qilghan bayanatida, bilal muhemmed we yusup mirelining hokumni kutup turmide yatqan 11 yilgha yeqin waqit ichide, ularning sotlinish jeryanigha kishilik hoquq mesililirining saye tashlighanliqini bildurdi.
sot mehkimisi bu ikki kishini tayland tarixidiki eng ejellik terrorluq hujumlirining biri bolghan, 20 kishining olumi we 120 din artuq kishining yarilinishini kelturup chiqarghan partlitish weqesini sadir qilghan dep bekitti.
her ikki jawabkar ozlirining gunahsiz ikenlikide ching turghan bolup, ozlirige berilgen hokum we jazagha qarshi erz sunidighanliqini bildurdi.
dunya uyghur qurultiyi bu deloda adil sotlinish hoquqining qayta-qayta depsende qilinghanliqini korsetti, emeliyette tayland «xelqara puqralar we siyasiy hoquq ehdinamisi» (ICCPR) ge asasen bu hoquqqa kapaletlik qilish mejburiyitige ige.
qurultay yene birleshken doletler teshkilati mutexessislirining ilgiri bu kishilerning uzun muddet tutup turulushini qalaymiqan tutqun qilish dep supetligenlikini hemde sot jeryanida tayland dairiliri teripidin qiynashqa uchrighanliqi toghrisidiki eyibleshlerni tekitligenlikini eskertti.
mezkur teshkilatning bildurushiche, sotning bir qismi ashkariliq derijisi towen bolghan herbiy sotta elip berilghan, shundaqla jawabkarlar bir nechche yilghiche yeterlik sewiyediki uyghurche terjiman bilen teminlenmigen.
xelqara qanunchilar komiteti we bashqa kishilik hoquq teshkilatlirimu tekshurush we sotlash jeryanini tenqid qilip, tayland edliye sistemisidiki «sistemiliq yetersizlikler» ni we tertip jehettiki eghir nuqsanlarni tilgha alghan.
dunya uyghur qurultiyining reisi turghunjan alawdun bayanatida: «bu deloni xitay hokumitining uyghurlargha qiliwatqan uzun muddetlik ziyankeshliki arqa korunushide chushinish kerek,» dedi.
u mundaq dedi: «beyjing uyghurlarning awazini besiqturush we besim siyasitini aqlash uchun, terrorluqqa alaqidar eyibleshlerni, siyasiylashturulghan sotlarni we eghir jazalarni qayta-qayta qollinip kelmekte.»
u uyghur jawabkarlargha chetilidighan delolarda qanunluq tertiplerge qattiq emel qilish, adil sotlinishqa kapaletlik qilish we musteqil edliyelik kozitishning intayin muhimliqini tekitlidi.
dunya uyghur qurultiyi yene bu hokumni «xitayning tutup turuluwatqan uyghurlar mesiliside taylandqa korsitiwatqan besimining eshishi» bilen munasiwetlik dep qaridi.
mezkur teshkilat xelqaraliq teshkilatlar we hokumetlerning agahlandurushigha qarimay, 2025-yili 2-ayda taylandning 40 neper uyghur musapirni xitaygha qayturup bergenlikini korsitip otti.
qurultay bu kishilerning iz-derikining hazirghiche namelum ikenlikini bildurdi we bu deloni xitaygha qayturulghan uyghurlar duch kelidighan xewp-xeterning misali supitide tilgha aldi.
dunya uyghur qurultiyi zorawanliq qilmishlirini sadir qilghuchilarning jawabkarliqqa tartilishi kereklikini tekitlesh bilen bille, qandaqla ehwalda bolmisun olum jazasigha qarshi turidighanliqini yene bir qetim tekitlidi.
qurultay tayland dairilirini erz qilish jeryanining ashkara we xelqara kishilik hoquq olchemlirige toluq uyghun halda elip berilishigha kapaletlik qilishqa chaqirdi, hemde jawabkarliqni surushturushning choqum kishilik hoquq, qanunluq tertip we qanun bilen idare qilish pirinsiplirigha hormet qilghan asasta elip berilishi kereklikini bildurdi.
mezkur teshkilat yene amerika, kanada, yaponiye, awstraliye, engliye we yawropa ittipaqigha eza doletlerni oz ichige alghan hokumetlerni taylandqa besim ishlitip, xelqaraliq adil sotlash olchemlirige uyghun bolghan ashkara erz sunush jeryanigha kapaletlik qildurushqa dewet qildi.
dunya uyghur qurultiyi eger jawabkarlarning jinayiti gumandin xaliy halda toluq ispatlanmisa, hokumning bikar qilinishini we ularning qoyup berilishini telep qildi.
eger erz qilish sotida hokum kuchke ige qilinsa, qurultay tayland dairilirini olum jazasini ijra qilmasliqqa chaqirdi.
xewer menbesi: https://world.thaipbs.or.th/detail/61676
