turkistan waqti, 2026-yili 23-iyun: xitayning istanbulda turushluq bash konsuli wey shyawdungning yeqinqi kunlerde uyghurlar eng zich olturaqlashqan rayonlarning biri bolghan kuchukchekmeje rayonining hokumet bashliqi kamal chebi bilen korushkenliki ashkarilanghan idi. xitay konsulining uyghurlar heqqide toqup chiqqan bayanlirigha we xitay dairilirining turkiyediki yeqinqi mezgillik gumanliq heriketlirige qarshi, 22-iyun kuni kuchukchekmeje rayonluq hokumet binasi aldida keng kolemlik naraziliq namayishi otkuzuldi.
«istiqlal telewiziyesi» ning melumatigha asaslanghanda, mezkur namayishni xelqara sherqiy turkistan teshkilatlar birliki, sherqiy turkistan olimalar birliki, sherqiy turkistanliqlar federatsiyesi we ili meshrep uyghur weqfi qatarliq organlar birlikte teshkilligen. namayishqa istanbulda yashawatqan nurghunlighan uyghurlar, muhajirettiki teshkilat wekilliri we yerlik turk xelqidin bir turkum kishiler qatnashqan.
namayish jeryanida, sherqiy turkistan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi musajan er naraziliq bayanati oqup otken. u oz bayanatida xitayning istanbul bash konsuli wey shyawdungning kuchukchekmeje rayonluq hokumetke qilghan ziyaritining meqsetlik ikenlikini, uning uyghurlar heqqide bergen bayanlirini qetiy qobul qilghili bolmaydighanliqini tekitligen. shundaqla, bu xil heriketlerning turkiyede yashawatqan uyghur jemiyitini qattiq biaram qilghanliqini we endishige salghanliqini tilgha elip, rayonluq hokumetning bu mesilide chushenche berishi lazimliqini, turkiye hokumitiningmu xitayning dolet ichidiki jasusluq heriketlirige qarita hoshyarliqni ashurushi kereklikini otturigha qoyghan.
uningdin keyin, sherqiy turkistan olimalar birliki reisi doktor alimjan bughda, ili meshrep uyghur weqfi reisi sulayman koktugh, uyghur paaliyetchi ibrahim ishaq, jamaet erbabi abduqadir yapchan we sefakoyde turushluq turk ammisining wekilliri ayrim-ayrim soz qilghan. ular sherqiy turkistanda irqiy qirghinchiliq yurguzuwatqan xitay hakimiyitining chet ellerdimu heddidin eship, muhajirettiki xelqni basturushqa we kontrol qilishqa urunuwatqanliqini, bu jinayetlerge qetiy sukut qilishqa bolmaydighanliqini hemde turkiye hokumitining bu pilanliq heriketlerge qarshi jiddiy tedbirlerni qollinishi lazimliqini bildurushken.
namayish axirlishish aldida, kuchukchekmeje rayonining hokumet bashliqi kamal chebi namayish meydanigha yetip kelgen we toplanghan ammigha neq meydanda chushenche bergen. kamal chebi xitay bash konsuli bilen korushken chaghda uyghurlar mesilisining tilghimu elinmighanliqini, uyghurlarning uchur-melumatlirini xitaygha teminlep berish degen temining qetiy mewjut emeslikini eytqan. u yene yillardin buyan rayonluq hokumetning sefakoy rayonida yashawatqan uyghurlarning turmushigha hechqandaq tosalghu yaki qiyinchiliq elip kelmigenlikini eslitip otken. hokumet bashliqi namayishchilarning bir qisim soalliri we tenqidlirige jawab bergendin keyin, xitay bash konsulxanisi teripidin elan qilinghan bayanlarni tepsiliy kozdin kechurup, bu heqte qayta ayrim chushenche beridighanliqini wede qilghan.
aldinqi ayda xitayning istanbul bash konsulxanisi ozining organ tor betide xewer elan qilip, 22-may kuni bash konsul wey shyawdungning kuchukchekmeje rayonluq hokumet bashliqi kamal chebini ziyaret qilghanliqini bildurgen idi. xitay terepning xewiride, wey shyawdungning atalmish «uyghur aptonom rayoni»ning iqtisadiy we ijtimaiy tereqqiyati heqqide toxtalghanliqidin sirt, kuchukchekmeje rayonining xitayning «az sanliq milletliri»ge mensup puqralar zich yashaydighan rayon ikenlikini tilgha elip, tereplerning alaqe we maslishishni kucheytishini umid qilidighanliqini qeyt qilinghan. shundaqla, xitay konsulxanisining xewiride yene rayonluq hokumet bashliqi kamal chebining xitay rehberlirining bashqurush qabiliyitige we xitayning yengi dewrdiki tereqqiyatigha chongqur qayil bolghanliqi, ikki dolet otturisidiki yerlik hemkarliqni teximu yuqiri sewiyege koturush uchun aktip tirishchanliq korsitishke teyyar ikenlikini eytqanliqimu ilgiri surulgen idi.
