16.07.2026 istanbul | nizamidin ashqin
sherqiy turkistan maarip we hemkarliq jemiyiti qurulghanliqining 20 yilliqi shundaqla 18-nowetlik «dunya sherqiy turkistanliqlar qerindashliq uchrishishi», dunyaning herqaysi doletliride yashawatqan sherqiy turkistanliqlarning qatnishishi bilen istanbulda bashlandi.
«ortaq dewa, kuchluk teshkilat, emeliy qedem» temisida zeytinburnu kazlicheshme yighin merkizide bashlanghan bu paaliyetke, qazaqistan, seudi erebistan, yawropa, awstraliye, kanada qatarliq dunyaning nurghun doletliridin kelgen ammiwi teshkilat wekilliri, sherqiy turkistanliq olimalar, jamaet erbabliri, shundaqla istanbulda paaliyet elip beriwatqan kopligen teshkilatlarning wekilliri qatnashti.
sherqiy turkistan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi musajan er:
quran kerim tilawiti bilen bashlanghan paaliyetning echilish murasimida soz qilghan sherqiy turkistan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi musajan er mundaq dedi: «bugun biz bu yerde zor bir iptixarliq, chongqur hayajan we eghir tarixiy mesuliyet tuyghusi bilen bir yerge jem bolduq. meripet bilen qurulghan, maarip bilen qimmet yaritilghan, sewr we hemkarliq bilen bugunki kunge yetip kelgen sherqiy turkistan maarip we hemkarliq jemiyitimizning qurulghanliqining 20 yilliqini hemde 18-nowetlik dunya sherqiy turkistanliqlar qerindashliq uchrishishini kutuweliwatimiz. bugun biz adettiki bir jemiyetning 20 yilliq paaliyet musapisini xatirilesh uchunla emes, belki zulumgha qarshi yeqilghan bir meripet meshilining, assimilyatsiye, qirghinchiliq we bir milletning yoqitilishigha qarshi elip berilghan 20 yilliq shanliq qarshiliqning, shundaqla ‹maarip› we ‹hemkarliq› shoari astida murini murige tirep elip berilghan milliy oyghinish herikitining xatire kunini nishanlash uchun yighilduq».
«otmushtiki meghlubiyitimizning asasliq sewebi jahalettur»
«bizning qurulush tariximiz adettiki bir ammiwi teshkilat teshebbusi bolushtin tolimu yiraq» degen musajan er sozini mundaq dawamlashturdi: «18-esirning axirqi charikidin bashlanghan tajawuzchiliq we xususen 1949-yilidiki xitay kommunistlirining ishghaliyitidin keyin, sherqiy turkistan tarixta korulup baqmighan zulmetke patti. xitay rejimi rezil suyiqestler bilen xelqimizning yolini yorutidighan jamaet erbablirimizni, diniy olimalirimizni we ziyaliylirimizni turmilerge tashlidi we shehit qildi. rehbersiz we yolbashchisiz qaldurulghan xelqimiz ilim-meripettin we medrisilerdin mehrum qilindi. otmushte mewjutluqimizni qoghdap qelish uchun qilghan barliq kureshlirimizning netijisiz qelishidiki eng chong seweb ene shu jahalet patqiqi we layaqetlik yolbashchilarning yoqitilishi idi. del shu sewebtin, 2006-yili xelqimizni bu esarettin qutuldurushning tup charisi — eqil-paraset bilen heriket qilidighan, bilimlik we angliq ewladlarni yetishturush ikenlikini tonup yetip, merhum rehbirimiz abdulhekimxan mexsum hezretlirining yetekchilikide, sherqiy turkistan dewasi uchun hayatini beghishlighan ziyaliylirimiz, olimalirimiz we batur yashlirimiz bilen bir yerge jem bolduq we bu qayta oyghinish herikitining tunji qedimini birlikte tashliduq».
sherqiy turkistan olimalar birlikining reisi, dotsent doktor alimjan bughda:
«peyghember eleyhissalamning ulgisidiki hijret we kuresh»
yighinda soz qilghan sherqiy turkistan olimalar birlikining reisi, dotsent doktor alimjan bughda mundaq dedi: «1949-yili xitay teripidin besiwelinghan sherqiy turkistanda ishghaliyetke qarshi nurghun tirishchanliqlar korsitildi. emma, xitayning chekidin ashqan besimi, diniy maaripni putunley cheklep, ateistik we kommunistik idiyeni asas qilghan maaripni tengishi sewebidin, olimalirimiz, ziyaliylirimiz we mujahidlirimiz erkinlik kurishini ozliri kutkendek qanat yayduralmidi hemde ghelibige erishelmidi. shu sewebtin, qoshna afghanistangha oxshash ellerdiki erkinlik shadliqini korgen sherqiy turkistanliq qerindashlirimiz, bu kureshni chet elge yotkeshke we u yerde sistemiliq maarip xizmitini bashlashqa qarar qildi. ilgiri 1952-yilimu bezi rehberlirimiz hijret qilghan idi. dolet qatlimida wezipe otigen eysa yusup alptekin, muhemmedemin bughragha oxshash rehberlirimiz xitayning sherqiy turkistangha qaratqan zulmini dunyagha anglitish uchun hijret qilip, 40 - 50 yil mushu dewa uchun kuresh qildi. siyasiy jehettin kozlengen netijige erishkili bolmighandin keyin, qerindashlirimiz hezriti peyghember sellellahu eleyhi wesellemning mekkidin medinige qilghan hijritini ulge qilip hijret qildi we sherqiy turkistanning erkinliki uchun qaytidin teshkillik halda kuresh qilishqa bashlidi. ularning bir qismi afghanistangha, bir qismi gherbiy turkistangha, yene bir qismi turkiye we bashqa doletlerge yerleshti».
1995-yilidin 2017-yilighiche bolghan ariliqta yaritilghan pursetlerdin bilim we sapaning yetersizliki seweblik toluq paydilinalmighanliqini eslitip otken bughda mundaq dedi: «bu jeryandin keyin, abdulhekimxan mexsum we abdulqadir yapchan qatarliq peshqedemlirimiz bashchiliqidiki bir turkum sherqiy turkistanliqlar turkiyege keldi we otmushtiki meghlubiyetlerning sewebliri heqqide uzun muddetlik muzakire elip bardi. axirida, ilim-meripetning kemchilliki we jahaletning buninggha tup seweb bolghanliqi toghrisida ortaq tonushqa kelindi. shuning bilen heriketni aldi bilen maariptin bashlashning zorurluki tonup yetildi. biz yashawatqan doletlerdiki musulman qerindashlirimiz bilen meslihetlishish asasida ‹sherqiy turkistan maarip we hemkarliq jemiyiti› qurup chiqildi».
zeytinburnu nahiye hakimi, doktor adem uslu:
«bu heqqaniy kuresh bir kuni choqum oz mewisini beridu»
yighinda soz qilghan zeytinburnu nahiye hakimi (qaymiqam) doktor adem uslu mundaq dedi: «sherqiy turkistanliqlargha ozlirining dewasini mening chushendurushum belkim ghelite tuyulushi mumkin. chunki siler bu dewaning yukini oz murenglargha alghan we uni putun dunyagha jakarlawatqan qehriman mujahidsiler. xitayning uzun yillardin buyan yolgha qoyuwatqan asasiy kishilik hoquqqa zit qilmishlirini we jaza lagerlirini dunya miqyasida ashkarilashqa qoshqan tohpenglar uchun hemminglargha chin konglumdin teshekkur eytimen. meyli turkiyede yaki dunyaning bashqa jaylirida bolsun, siler elip beriwatqan bu kureshning bir kuni choqum oz mewisini berishini, shundaqla sherqiy turkistan dolet marshining yene shu mubarek tupraqlarda erkin halda yangraydighan kunlerni korushni allahtin tileymen».
yighin qojaelide yepiq shekilde dawamlishidu
shenbe we yekshenbe kunliri qojaeli wilayitide yepiq yighin sheklide dawamlishidighan paaliyet dairiside; bugunge qeder sherqiy turkistan dewasi uchun qilinghan xizmetler, mewjut yetersizlikler, turkiyediki sherqiy turkistan dewasining nowettiki weziyiti we buningdin keyinki istrategiyelik qedemler muzakire qilinidu. yighinda kuchluk birlik we barawerlik, ortaq dewa, kuchluk teshkilat shundaqla emeliy qedemler asasliq tema supitide muhakime qilinidu. (ilke xewer agentliqi - İLKHA)
