royters agentliqining 31-iyul xewer qilishiche, iamerika jume kuni bir hokumet uqturishida, uyghurlar we bashqa az sanliq milletlerning kishilik hoquqini dexli-teruz qilishqa chetishliq degen asas bilen, elektron mehsulatliridin tartip yemek-ichmek we metal teminlesh zenjirigiche bolghan yene 43 xitay shirkitidin mal kirguzushni cheklidi. amerika hokumiti bularning ichide xitayning eng chong kondisator (tok yighquch) ishlepchiqarghuchiliridin biri bolghan xunen ayxua guruppisimu barliqini ilan qildi.
bu shirketler «uyghurlar mejburiy emgikining aldini elish qanuni» (UFLPA) ning zerbe birish tizimlikige qoshuldi. bu tizimlik amerika xitayning shnjang rayonidiki (sherqiy turksitan -t) kishilik hoquq depsendichiliki we dawamlishiwatqan irqiy qirghinchiliqi dep bkitken jinayetlerge chetishliq tawarlarning import qilinishni chekleydu.
yengidin qoshulghanlar shrketlerning arisida yene dora, metal, paxta, yemeklik we litiy ishlepchiqirish saheliridiki shirketlermu bar.
bu uqturush tramp hokumiti dewride tunji qetim shirketlerning bu tizimlikke qoshulushi hesablinidu. shuning bilen tizimliktiki nshan shrketlerning sani 144 tin 187 ge yetkuzuldi. bu san 2021-yili dekabirda mezkur qanun maqullanghandin buyan zerbe birilidighan shrketler eng kop qoshulghan bir qetimliq bolup hesablinidu.
tizimliktiki shirketler mezkur rayondin materiyal alidu yaki uyghurlar we bashqa ziyankeshlikke uchrighan guruppilarni rayon sirtigha yallash we toshush uchun shu yerdiki hokumet bilen hemkarlishidu.
tizimliktiki shirketler
amerika dolet mejlisi xitay shliri boyiche alahide komitetining reisi, mejlis ezasi jon molenar bayanatida mundaq dedi:
«tramp hokumitining bugunki herikiti amerika iqtisadini qulluq emgiki bilen ishlengen mehsulatlardin mudapie qilishni kucheytidu we xitay kompartiyisige ularning irqiy qirghinchiliqi we nsan heqliri depsendichilikige qarap turmaydighanliqimiz toghrisida uchur yollaydu.»
washingtondiki xitay elchixanisining bayanatchisi jume kuni elan qilghan bayanatida mundaq dedi:
«shinjangda ”mejburiy emgek“ bar degen eyiblesh yalghanchiliqtin bashqa nerse emes. xitay qanuni mejburiy emgekni ashkara chekleydu. shinjangdiki barliq millet ishchiliri qanun boyiche oz iradisi bilen kespini tallash, ishqa orunlishishta barawer muamilige erishish we emgiki uchun heq elish hoquqidin behrimen bolidu.»
xunen ayxua guruppisi bu tizimlikke qoshuldi, chunki amerika dolet xewpsizlik ministirliqining amerika federatip axbaratida bildurishiche, shirket shinjangdin ximiyilik yapraqche we bashqa materiyallarni setiwalidiken.
istemal elektronliri, sanaet, aptomobil we qayta hasil bolidighan energiye bazarlirini teminleydighan bu shirket roytiris agenitliqining pikir bildurush telipige derhal jawab bermidi.
mehsulatliri 50 ke yeqin dolet we rayongha eksport qilinidighan shacha yemeklik shirkiti mu bu tizimlikke qoshulghan. qoshulghan bashqa shirketler arisida shinjang tyenxongjy texnika shirkiti, tefeng dora shirkiti, tyenshen alyumin guruppisi we xenen gusung elektron texnika shirkiti qatarliqlar bar.
amerika dolet xewpsizlik ministirliqi bayanatida bildurishiche, amerika tamoJna we chegra mudapie idarisi tizimlik tuzulgendin buyan, mejburiy emgekke chetishliq dep qaralghan, qimmiti bir milyard dollargha yeqin 24,300 din artuq yukni toxtatqan.
xitay «zorur tedbirler» qollinidighanliqini eytti
xitay soda ministirliqi shenbe kuni amerikining bu herikitini asassiz bir tereplime jaza dep eyiblidi. uning eytishiche, bu jaza ikki doletning soda emeldarliri ijabiy sinliq sohbet otkuzgendin bir kun keyinla yolgha qoyulghan.
