ANI | 2026-yili 31-awghust
dunya uyghur qurultiyi (WUC) 2017-yildin buyan sherqiy turkistanning herqaysi jaylirida, ozi «zor kolemlik yighiwelish lagerliri, turmiler we bashqa shekildiki xalighanche tutup turush sistemisi» dep teswirligen jaylarda ghayib bolghan uyghurlarning teqdiridin yengidin endishe qiliwatqanliqini bildurdi.
qurultay «X» supisida elan qilghan yazmisida, basturush jeryanida uyghur ziyaliyliri, akademiklar, yazghuchilar, senetkarlar, diniy zatlar we jemiyettiki bashqa kozge korungen shexslerning nishangha elinghanliqini bildurdi. ularning kopinchisining ailisi bilen bolghan alaqisi yillardin buyan uzulgen bolup, salametlik ehwali, uchrawatqan muamilisi yaki tutup turulush sharaiti toghrisida ishenchlik uchur intayin az yaki putunley yoq.
teshkilatning bildurushiche, bezi tutqunlar axiri eghir jismaniy we rohiy saghlamliq mesililiri bilen qoyup berilgen. yene beziler bolsa, teshkilat siyasiy meqsetlik dep teswirligen eyibleshler bilen resmiy turmige qamilip, muddetsiz qamaq jazasinimu oz ichige alghan uzun muddetlik qamaq jazalirigha hokum qilinghan.
dunya uyghur qurultiyi yene tutup turush jeryanida yaki qoyup berilgendin keyin uzun otmey qaza qilghanlar heqqidiki xewerlerni tilgha elip, xitay dairiliri tutup turuwatqan uyghurlarning qandaq muamilige uchrawatqanliqigha dair endishilerning kucheygenlikini bildurdi.
qurultay xelqarada tonulghan uyghur ziyaliyliri we medeniyet erbabliridin rahile dawut, ilham toxti, tashpolat teyip, yalqun rozi we doktor abdukerim raxmanning delolirini alahide tilgha aldi.
teshkilat yene tutqundiki uyghurlarning ezalirini mejburiy elishqa chetishliq eyibleshlerning xelqarada eghir endishe qozghighanliqini bildurup, tutqunlarning qandaq muamilige uchrawatqanliqini teximu qattiq tekshurushke chaqirdi.
dunya uyghur qurultiyi 2025-yili 2-ayda taylandtin xitaygha mejburiy qayturuwetilgen 40 neper uyghur musapirning teqdiridinmu endishe qiliwatqanliqini bildurdi. qurultayning eytishiche, ularning hazir qeyerde ikenliki yaki ehwali toghrisida helimu ashkara uchur yoq.
teshkilatning qarishiche, bu delo hokumetlerning kishilerni ziyankeshlikke yaki bashqa eghir kishilik hoquq depsendichilikige uchrash xewpi bolghan doletlerge qayturushini chekleydighan «mejburiy qayturmasliq pirinsipi»ning muhimliqini korsitip beridu.
dunya uyghur qurultiyi herqaysi hokumetlerni uyghurlarni xitaygha mejburiy qayturmasliqqa chaqirip, mejburiy qayturushning ularni xalighanche tutqun qilish, qiynash we mejburiy ghayib qiliwetish xewpige duchar qilidighanliqini agahlandurdi. (ANI)
