Starbucks ning urumchidiki shobiliri uyghurlarning hoquqi seweblik taqash telipige duch keldi‏

‏turkistan taymz tehrirati | 2026-yili 3-oktebir‏

‏Starbucks ning urumchidiki tunji shobiliri amerika parlament ezasi we uyghur kishilik hoquq teshkilatining naraziliqini qozghidi. ular bu mewjutluqning basturushni normallashturushqa yardem berishidin endishe qilip, shobilerni taqashni telep qildi. [2, 3]‏

‏urumchidiki resmiy metbuatning xewirige qarighanda, shirket 2026-yili 29-sentebir xelqara chong bazar we urumchi tengritagh xelqara ayrodromida ikki shobe achqan. [1]‏

‏amerika awam palatasi xitay kompartiyesi mesilisi alahide komitetining reisi jon mulenar 1-oktebirdiki bayanatida bu qararni «kishini chochutidighan we exlaqiy jehettin weyrane» dep atidi. u Starbucks ni qararidin derhal waz kechip, rayondiki shobilirini taqashqa chaqirdi. [2]‏

‏mulenarning eytishiche, xitay kompartiyesi bir milyondin artuq uyghurni tutup turghan we ularning dini, tili hemde medeniyitini yoqitishqa urunuwatqan rayonda amerika shirkitining tijaret qilishini aqlashqa bolmaydu. u her bir istakan qehwening setilishi amerika markisini xitayning uyghurlargha qaratqan siyasitige baghlaydighanliqini bildurdi. bu bayanat parlament komiteti reisining meydani bolup, shobilerni taqash toghrisidiki amerika hokumitining memuriy buyruqi emes. [2]‏ 

‏kishilik hoquq teshkilatliri nemidin endishe qiliwatidu‏

‏dunya uyghur qurultiyi 2-oktebirdiki heptilik xewernamiside shobilerni taqashni telep qildi. teshkilatning qarishiche, shirketler dolet mejburlighan emgek mesilisi eghir bolghan iqtisadqa tohpe qoshmasliqi we kishilik hoquq depsendichilikini normallashturmasliqi kerek. [3]‏

‏«pul-muamile waqti» gezitining xewiride, Starbucks mesuliyetchan tijaret olchemlirini tekitligen; «kishilik hoquqni kozitish teshkilati» bolsa shirketning mewjutluqi depsendichiliklerni yoshurushqa yardem berishidin agahlandurghan. [4]‏

‏bu endishilerning arqa korunushide, b d t kishilik hoquq ishliri aliy komissari ishxanisining 2022-yili 31-awghusttiki bahalash doklati uyghurlar we bashqa kopinchisi musulman bolghan guruppilarni xalighanche we kemsitish asasida tutup turushning insaniyetke qarshi jinayet shekillendurushi mumkinlikini bildurgen. [5]‏

‏amerikining eyni waqittiki dolet ishliri katipi mayk pompeyo 2021-yili 19-yanwar xitayning uyghurlar we bashqa az sanliq guruppilargha qaratqan qilmishlirini irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet dep bekitken. bu amerika hokumitining bekitmisi bolup, b d t doklatidiki «shekillendurushi mumkin» degen baha bilen oxshash hokum emes. [6]‏

‏mejburiy emgek endishisi bilen qanuniy chekning perqi‏

‏amerikining «uyghur mejburiy emgikining aldini elish qanuni» rayonda putunley yaki qismen ishlepchiqirilghan, shundaqla munasiwetlik tizimliktiki orunlar ishlepchiqarghan mallarni mejburiy emgek bilen baghliq dep perez qilidu. bu perezni qanundiki shertler boyiche ret qilidighan delil bolmisa, mallarning amerikigha kirguzulushi cheklinidu. bu importqa dair tedbir bolup, rayonda qehwexana echishni ozlukidin chekleydighan omumiy qaide emes. [7, 8]‏

‏bu xewer uchun tekshurulgen menbeler Starbucks ning mezkur ikki shobisidiki xizmetchilerning mejburiy emgekke selinghanliqini ispatlimaydu. naraziliq rayondiki sharait we shirketning mesuliyitige qaritilghan; uni shobilerning oz xizmetchiliri heqqide delillengen dewa bilen arilashturushqa bolmaydu.‏

‏shirketning bazar pilani we xitayning meydani‏

‏«shinjang geziti»ning xewiride chong bazar shobisining muqam we etles elementliridin paydilanghanliqi bayan qilinghan. shu menbege qarighanda, Starbucks xitay tarmiqining bash ijraiye emeldari lyu wenjuen shirketning rayon bazirigha dawamliq meblegh salidighanliqini bildurgen. [9]‏

‏Starbucks 2-aprelda elan qilghan bayanatqa qarighanda, boyu kapital bashquridighan fondilar xitaydiki parche setish tijaritining 60 pirsentini, Starbucks bolsa 40 pirsentini igileydu. marka hoquqi yenila Starbucks ta. [10]‏

‏xitay hokumiti kishilik hoquq depsendichiliki toghrisidiki eyibleshlerni ret qilidu. fransiye agentliqining 2-oktebirdiki xewirige qarighanda, beyjing oz siyasitining terrorluqni toxtitish, ashqunluqqa qarshi turush we rayonning iqtisadiy tereqqiyatini ilgiri surushke qaritilghanliqini ilgiri suridu. bu xitay hokumitining meydanidur. [11]‏

 

‏menbeler we bibliografiye‏

The numbered references apply to all five language editions. All sources were accessed October 3, 2026. Where no publication time or named author was available, none has been inferred.

[1] 郭玲、李凯、米热扎提·木塔力甫. “星巴克在乌鲁木齐开业了!” 乌鲁木齐晚报, republished by 新浪财经, September 30, 2026, 11:33 (displayed time). Chinese. News report.

https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-09-30/doc-initqqvi2170506.shtml

[2] U.S. House Select Committee on the Chinese Communist Party. “Starbucks Serves Up Venti-Sized Genocide; Opens Stores in China’s Xinjiang Region.” October 1, 2026. English. Press release quoting Chairman John Moolenaar.

https://chinaselectcommittee.house.gov/media/press-releases/starbucks-serves-up-venti-sized-genocide-opens-stores-in-china-s-xinjiang-region

[3] World Uyghur Congress. “Weekly Brief, 02 October 2026.” October 2, 2026. English. Section on the Starbucks openings.

https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-02-october-2026/

[4] Financial Times. “Starbucks opens first cafés in China’s Xinjiang.” October 1, 2026. English. News report.

https://www.ft.com/content/352e32dd-9dd8-4544-a807-9ec1a4904105

[5] United Nations Special Procedures mandate-holders. Communication AL CHN 12/2022. December 19, 2022, p. 2. English. Quotes paragraph 148 of the OHCHR assessment published August 31, 2022.

https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=27725

[6] Pompeo, Michael R. “Determination of the Secretary of State on Atrocities in Xinjiang.” U.S. Department of State, January 19, 2021. English. Official U.S. determination.

https://2017-2021.state.gov/determination-of-the-secretary-of-state-on-atrocities-in-xinjiang/

[7] U.S. Customs and Border Protection. “Uyghur Forced Labor Prevention Act.” English. Official explanation of the law and rebuttable presumption.

https://www.cbp.gov/trade/forced-labor/UFLPA

[8] U.S. Department of Homeland Security. “Notice Regarding the Uyghur Forced Labor Prevention Act Entity List.” Federal Register, August 3, 2026. English. Official notice; Background, sections B and C.

https://www.federalregister.gov/documents/2026/08/03/2026-15628/notice-regarding-the-uyghur-forced-labor-prevention-act-entity-list

[9] 新疆日报. “星巴克正式入疆!” Republished by 新浪财经, September 30, 2026, 11:21 (displayed time). Chinese. News report carrying company statements.

https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-09-30/doc-initqqvi5750011.shtml

[10] Starbucks Coffee Company. “Starbucks and Boyu Capital Finalize Joint Venture to Accelerate Long Term Growth in China.” April 2, 2026. English. Company announcement.

https://about.starbucks.com/press/2026/starbucks-and-boyu-capital-finalize-joint-venture-to-accelerate-long-term-growth-in-china/

[11] Agence France-Presse. “Starbucks critiqué après l’ouverture de ses premiers cafés au Xinjiang.” Boursorama avec AFP, October 2, 2026, 12:20 (displayed time). French. News report.

https://www.boursorama.com/bourse/actualites/starbucks-critique-apres-l-ouverture-de-ses-premiers-cafes-au-xinjiang-addb910e0aead3cef5c86266184d1fba