вашингтон [америка қошма иштатлири], 28-декабир (ANI): дунйа уйғур қурултийи (WUC) һәптилик хәвәрнамә елан қилип, 19-, 20-декабир күнлири мйунхенда өткүзүлгән хәлқаралиқ йиғин һәққидә мәлумат бәрди. уйғур рәһбәрлири, сийасий вәкилләр вә кишилик һоқуқ паалийәтчилири қатнашқан бу йиғин, хитайниң шәрқий түркистанда давамлаштуруватқан бастуруш һәрикәтлирини йорутуп бериш һәмдә хитай сийасәтлиригә болған йәр шари характерлик қаршилиқни қайта намайан қилишни мәқсәт қилған иди.
йавропа, оттура асийа, түркийә, йапонийә вә америка қошма иштатлиридин кәлгән вәкилләр иштирак қилған бу икки күнлүк йиғинда, хитайниң уйғур кишилик һоқуқини системилиқ дәпсәндә қилишиға нисбәтән хәлқара җәмийәттә күнсери күчийиватқан әндишиләр оттуриға қойулди. мәзкур паалийәт дунйа уйғур қурултийи иҗраийә комитети әзалири, тонулған сийасий әрбаблар вә пуқрави җәмийәт вәкиллирини бир йәргә җәм қилип, уйғур хәлқи дуч келиватқан тарихий вә нөвәттики хирислар үстидә муһакимә елип барди.
йиғинға түркийә парламент әзалиридин сәлчуқ өздағ, доған бәкин вә идрис шаһин, шундақла әнқәрә шәһәр башлиқиниң баш мәслиһәтчиси фәрамуз үстүн вә зәпәр партийәсидин әсәр түркистанли сака қатарлиқлар қатнашти.
сөзгә чиққанлар хитайниң шәрқий түркистандики сийасәтлирини қаттиқ тәнқидләп, бу қилмишларни уйғурларниң кимлики, мәдәнийити вә сийасий ирадисини йоқитиш үчүн нәччә он йилдин буйан давамлишиватқан урунушларниң давами дәп тәсвирлиди.
йиғин күнтәртипи уйғур җамаити вәкиллири вә хәлқаралиқ меһманлар қатнашқан күтүвелиш зийапити билән башланди. мурасимда уйғур демократийә вә кишилик һоқуқ мәркизиниң рәиси долқун әйса һәмдә пешқәдәм уйғур рәһбири, дунйа уйғур қурултийи вә «вәкилсиз милләтләр вә хәлқләр тәшкилати»ниң қурғучиси әркин алиптекин сөз қилди.
сөзлигүчиләр бүгүнки күндә уйғурлар дуч келиватқан зулумниң, илгирики бир әвлад шәрқий түркистан рәһбәрлири баштин кәчүргән тарихий зийанкәшликләрниң әйнән тәкрари икәнликини тәкитлиди.
йиғин шәрқий түркистан дөләт марши билән рәсмий башланди, арқидин дунйа уйғур қурултийиниң рәиси турғунҗан алавдун ечилиш нутқи сөзлиди. у сөзидә, хитайниң кәң көләмлик тутқун қилиш, назарәт қилиштин тартип мәдәнийәт қирғинчилиқиғичә болған сийасәтлириниң, уйғур кимликини йоқитиш вә сийасий өктичиләрниң авазини өчүрүшкә қаритилған системилиқ урунуш икәнликини билдүрди.
мәхсус темилиқ муһакимә йиғинида, шәрқий түркистан дәвасиниң тарихий йилтизи, хәлқаралиқ тәшвиқатниң роли вә көп сандики қатнашқучилар тәрипидин «давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ» дәп тәсвирләнгән вәзийәткә қарита йәр шари характерлик һәрикәтниң тәхирсизлики музакирә қилинди. болупму бейҗиңниң тәсири вә тарқитиватқан сахта учурлириға тақабил туруш үчүн, уйғур тәшкилатлири билән хәлқаралиқ шерикләр оттурисидики һәмкарлиқни күчәйтишкә алаһидә әһмийәт берилди.
йиғин хитайниң җавабкарлиқини сүрүштүрүш чақириқини йеңилаш билән ахирлашти; демократик һөкүмәтләр вә хәлқаралиқ органларниң қуруқ әндишә байан қилиш биләнла чәклинип қалмай, хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қарши әмәлий һәрикәт қоллиниши тәләп қилинди. (ANI)
