түркистан вақит тори – 2026-йили 10-йанвар
дунйа уйғур қурултийи (д у қ) тәрипидин 2026-йили 9-йанвар елан қилинған һәптилик доклатта, хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистандики уйғур кимликини йоқитишқа қаратилған системилиқ зулум сийасәтлириниң йеңи тәпсилатлири ашкариланди. америка бирләшмә агентлиқи (AP) ниң мәхсус тәкшүрүш доклатида ашкарилинишичә, қәшқәрдики сақчи даирилириниң ашкариланған сөз хатирилири уйғур әнәниви музикилириниңму "җинайәт" қатариға киргүзүлгәнликини дәлиллигән. уйғур тойлириниң айрилмас қисми болған «бәш пәдә» гә охшаш хәлқ нахшилирини аңлаш йаки сақлаш "ашқунлуқ" дәп қарилип, түрмә җазасиға сәвәб болмақта. шуниң билән бир вақитта, күндилик турмуштики «әссаламуәләйкум» дегәндәк диний саламлишишлар чәклинип, униң орниға коммунистик партийәни мәдһийәләйдиған шоарлар мәҗбурий теңилмақта.
доклатта йәнә хитайниң «дөләт һалқиған зулум» һәрикәтлиригә диққәт тартилған. қазақистандики кишилик һоқуқ паалийәтчиси бекзат мәсутқан вә сәпдашлири үстидин ечилған сотлар, бейҗиңниң чәтәлдики өктичиләрни җимиқтуруш үчүн башқа дөләтләрниң қанун системисини контрол қиливатқанлиқини көрситип бәрмәктә.
йәнә бир тәрәптин, хитай даирилириниң түркийәдин тәшкиллигән аталмиш «уруқ-туғқан йоқлаш» өмәклири, дунйа уйғур қурултийи тәрипидин хәлқара җәмийәтни қаймуқтурушни мәқсәт қилған сахта тәшвиқат дәп әйибләнди. қурултай рәиси турғунҗан алавудун әпәнди бу хил сәһниләштүрүлгән зийарәтләрниң лагерлар вә мәҗбурий әмгәк һәқиқийитини йошуралмайдиғанлиқини тәкитлиди.
хушаллинарлиқ бир хәвәр сүпитидә, 2022-йилидики «ақ қәғәз» намайиши сәвәблик тутқун қилинған уйғур оқуғучи камилә вайитниң үч йиллиқ түрмә һайатидин кейин қойуп берилгәнлики қәйт қилинди. әмма униң пәқәт бир син көрүнүши һәмбәһирлигәнлики үчүнла җазалиниши, хитайниң уйғурларға қарита йүргүзүватқан кәмситиш характерлик қанун системисиниң типик мисалидур.
голландийә таратқулирида сөз қилған паалийәтчи әхмәдҗан қасим, уйғурларниң бихәтәрлик мәсилиси түпәйлидин әмәс, бәлки биваситә етник вә мәдәнийәт кимлики сәвәбидин нишанға елиниватқанлиқини йәнә бир қетим әскәртти.
