түркистан таймиз, 2026-йили 15-йанвар, истанбул: хәлқара кәчүрүм тәшкилати (Amnesty International) 2026-йили 13-йанвар елан қилған җиддий уқтурушида, хитай даирилири тәрипидин наһәқ җазаланған уйғур университет оқуғучиси камилә вайитниң үч йиллиқ қамақ җазасини толдуруп, әркинликкә чиққанлиқини дәлиллиди.
қамақ муддитиниң ахирлишиши вә нөвәттики әһвали
хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң доклатиға асасланғанда, камилә вайит 2025-йили 28-декабир күни қойуп берилгән. у һазир аилиси билән җәм болған болуп, саламәтлик әһвалиниң йахши икәнлики, шундақла түрмә шараити сәвәбидин узун мәзгил кечиктүрүлгән көз оператсийәсини қилдурушқа тәййарлиқ қиливатқанлиқи хәвәр қилинди.
тутулуш җәрйани вә «ақ қәғәз һәрикити»
камилә вайит хитайниң хенән өлкисидики шаңчйу техника институтида оқуватқан мәзгилидә, 2022-йили декабирда қолға елинған. униң тутулушиға 2022-йили нойабирда хитай миқйасида йүз бәргән, «A4 намайиши» дәпму атилидиған «ақ қәғәз һәрикити» гә аит бир синни үндидар (WeChat) чәмбирикидә һәмбәһирлигәнлики сәвәб болған.
2023-йили 25-мартта, хитай сот мәһкимиси уни «ашқунлуқни тәшвиқ қилиш» җинайити билән әйибләп үч йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған. хәлқара көзәткүчиләр камиләниң пәқәт тинч шәкилдә учур һәмбәһирлигәнлики үчүнла җазалинишини, униң шәрқий түркистандики уйғур кимлики билән мунасивәтлик дәп қаримақта.
арқа көрүнүш: үрүмчи паҗиәси вә бесим
2022-йили 24-нойабир, шәрқий түркистанниң мәркизи үрүмчидә йүз бәргән олтурақ бина от апити хитайниң «нөл ковид» сийаситигә болған наразилиқниң партлишиға түрткә болғаниди. камилә вайит мәшһур «ақ қәғәз һәрикити» сәвәблик җазаланғанлиқи җәзмләштүрүлгән аз санлиқ кишиләрниң биридур.
х
әлқара кәчүрүм тәшкилати камилә қойуп берилгән болсиму, униң сийасий һоқуқи, әркин йөткилиши вә саламәтлик әһвалини давамлиқ көзитидиғанлиқини әскәртти. тәшкилат йәнә, 2017-йилидин башлап хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистанда милйондин артуқ кишини халиғанчә тутқун қилип лагерларға қамиғанлиқини, бу қилмишларниң хәлқара қанун бойичә «инсанийәткә қарши җинайәт» шәкилләндүрүши мумкинликини йәнә бир бар тәкитлиди.
