истанбулда уйғур намайишчилар хитайға қарши намайишқа қатнашмақта (архип сүрәт / ройтерс)
хәлқара асийа хәвәрлири агентлиқи (ANI) | 2026-йили 6-март
вашингтон [америка], 6-март(ANI): дунйа уйғур қурултийи (WUC) шәрқий түркистандики уйғур мусулманлириниң рамизан розиси тутқанлиқи сәвәблик тутқун қилинғанлиқи тоғрисидики йеқинқи хәвәрләргә қарита агаһландуруш елан қилди. мәзкур тәшкилат бу вәқәләрниң хитай һөкүмранлиқи астида йашаватқан уйғурларниң давамлиқ түрдә диний әркинликтин мәһрум қеливатқанлиқини көрситип беридиғанлиқини ейтти.
дунйа уйғур қурултийи X (илгирики тивиттер) да һәмбәһирлигән ахбарат байанатида мундақ деди: әркин асийа радийоси (RFA) ниң 27-февралдики хәвиригә асасланғанда, сақчилар хотән вилайитидики булақ чөргәй, баш чапал, дул түгмән вә қорған қатарлиқ бир қанчә кәнттин алтә нәпәр уйғур аһалини тутқун қилған. хәвәр қилинишичә, даириләр уларни мәхпий һалда рамизан розиси тутқан дәп әйиблигән.
лоп наһийәсиниң лоп базиридики бир сақчи хадими әркин асийа радийосиға мундақ дәп дәлиллиди: тутқун қилинғанлардин йеши 70 тин ашқан бәш кишигә агаһландуруш берилгәндин вә даириләр тәрипидин сийасий «тәрбийәләш» дәп аталған курсларға қатнаштурулғандин кейин қойуп берилгән. қандақла болмисун, 30 йашлиқ йәнә бир уйғур йигит давамлиқ тутуп турулуватқан болуп, у муқәддәс айда роза тутуш қилмишиға четилип җинайи җавабкарлиққа тартилиши мумкин.
бу хадим йәнә рамизан ейида бихәтәрлик назаритиниң күчәйтилидиғанлиқини билдүрди. хәвәр қилинишичә, чарлаш бейҗиң вақти сәһәр саәт 6:00 әтрапида, йәни хотәндә күн чиқиштин тәхминән икки саәт бурун башлинидикән. сақчиларниң таң етиштин бурун деризиләрдә чирағ йоруқи бар-йоқлуқини тәкшүрүш қатарлиқ усуллар арқилиқ өйләрдә роза тутуш аламәтлириниң бар-йоқлуқини көзитидиғанлиқи, әгәр аһалиләрдин гуманланса, өйләргә биваситә кирип тәкшүридиғанлиқи илгири сүрүлди.
«уйғур хәвәрләр тори» (Uyghur News Network) тәминлигән қошумчә учурларда көрситилишичә, қәшқәр вә ақсу вилайәтлиридики даириләр кәнт аһалилирини рамизан ейида сәһәрдә әмгәк қилишқа мәҗбурлимақта. мәзкур хәвәрдә нәқил кәлтүрүлгән бир кәнт кадириниң ейтишичә, аһалиләр һәр күни тәхминән икки саәт сиртқа елип чиқилип, йол, көврүк вә суғириш өстәңлири қатарлиқ ул әслиһәләрни ремонт қилишқа селинидикән, бу һәрикәт кишиләрни роза тутуштин ваз кәчтүрүш мәқситидә елип берилған дәп қаралмақта.
бу хәвәрләргә баһа бәргән дунйа уйғур қурултийи рәиси турғунҗан алавдун тутқун қилиш қилмишлириниң һәтта шәхсий етиқад һәрикәтлириниңму назарәт қилинидиғанлиқи вә җазалинидиғанлиқини көрситип беридиғанлиқини ейтти. у назарәт қилиш вә мәҗбурий әмгәк қилмишлириниң хәлқара кишилик һоқуқ өлчәмлиригиму, шундақла хитайниң ички қанунлириғиму хилап икәнликини оттуриға қойди.
бу әндишиләр җәнвәдә өткүзүлүватқан б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 61-нөвәтлик йиғинида уйғурларниң вәзийити музакирә қилиниватқан мәзгилдә оттуриға чиқти. йиғин җәрйанида, назила ғанийа (Nazila Ghanea) хитай даирилириниң уйғур мусулманлириниң қәбристанлиқлирини аилә-тавабиатлириға уқтурмай вәйран қилғанлиқи йаки йөткивәткәнлики тоғрисидики әйибләшләрни алаһидә тәкитлиди. (ANI)
