түркистан вақит гезити, 2026-йили 10-март, токйо – хитай һөкүмити билән алақиси бар таратқуларниң йеқинда йапонийә парламент әзаси вә йапонийә ташқи ишлар министирлиқиниң муавин министири һәмдә дөләтлик парламентқа сайланған тунҗи уйғур нәслидин болған шәхс арфийә еригә қарши әшәддий ирқчи һуҗумлири, токйо билән бейҗиң оттурисида җиддий дипломатик сүркилиш кәлтүрүп чиқарди.
бу талаш-тартиш 27-феврал хитайниң даңлиқ тор порти «Sina.com» арфийә ханимни «чегра зәһири» вә «зәһәрлик» дәп атиған мәзмунларни елан қилиши билән башланған болуп, хитай коммунистик партийәсиниң авази дәп қарилидиған «йәр шари вақит гезити» (Global Times) ниң бу һақарәтләрни тиктоктиа (TikTok) техиму кәң тарқитиши билән вәзийәт техиму кәскинләшкән.
ата-аниси шәрқий түркистандин көчүп берип, 1999-йили йапонийә пуқралиқиға өткән арфийә ханим, 2023-йили әркин демократлар партийәсигә вакалитән парламентқа сайлиништин илгириму бирләшкән дөләтләр тәшкилатида вә академик саһәдә уйғур хәлқиниң кишилик һоқуқ мәсилилирини оттуриға қойуп кәлгән иди.
дунйа уйғур қурултийи 9-март елан қилған рәсмий байанатида бу һуҗумларни әйибләп, бу қилмишни хитай һөкүмитиниң системилиқ чегра һалқиған бесим сийаситиниң бир парчиси дәп баһалиди. қурултай рәиси турғунҗан алавудун хитай таратқулиридики бу хил очуқ-ашкара ирқчилиқниң уйғурларниң хитай һөкүмити астида дуч келиватқан инсан қелипидин чиққан муамилисини ашкарилап бәргәнликини тәкитлиди.
йапонийә һөкүмити бу мәсилигә мислисиз җиддий позитсийәдә қарап, демократик усулда сайланған бир әмәлдарға қилинған бу хил һақарәтләргә җавабән хитай һөкүмитигә рәсмий дипломатик наразилиқ ултиматоми тапшурди. дунйа уйғур қурултийи йапонийә һөкүмитиниң җавабкарлиқни сүрүштүрүш үчүн ташлиған тез қәдимини алқишлаш билән биргә, хитай даирилиридин ашкара әпу сорашни тәләп қилишқа вә хәлқара җәмийәтни бу хил ирқчи қилмишларни бирликтә әйибләшкә чақирди.
көзәткүчиләр арфийә ханимниң йапонийә сийаситидики йүксилишиниң бейҗиңни биарам қилғанлиқини, бу һуҗумларниң таратқуларниң адәттики бир хаталиқи әмәс, бәлки дунйа сәһнисидики көзгә көрүнгән бир уйғур авазиниң салаһийитигә дәхли йәткүзүш үчүн алдин пиланланған бир сийасий урунуш икәнликини қәйт қилишмақта. бу вәқә хитайниң өз чеграси сиртидики өктичиләрни сүкүт қилдуруш үчүн қоллиниватқан чегра һалқиған бесим истратегийәсиниң нөвәттики әң типик мисали сүпитидә баһаланмақта.
