тәһрири: д. абдуреһим дөләт
2026-йили 12-май
йигирмә биринчи әсирниң алдинқи чарикидә, америка қошма иштатлири билән хитай хәлқ җумһурийити оттурисидики мунасивәт дунйа сийаситидики әң һәл қилғуч вә тәсир күчи әң зор қош тәрәплик мунасивәткә айланди. бу икки дәриҗидин ташқири күч оттурисидики риқабәт пәқәт икки дөләтниң мәнпәәт тоқунушила болмастин, бәлки йәршариви сийасий, иқтисадий вә хәлқара тәртипниң қайта қурулушини бәлгиләйдиған асаслиқ амилдур 1. хәлқара мунасивәт вә җуғрапийәлик сийасәт нуқтисидин елип ейтқанда, америка вә хитайниң дунйа сийаситидики орни аллиқачан әнәниви дөләтләр ара дипломатийә даирисидин һалқип кәтти. бүгүнки күндә бу икки дөләт дунйа иқтисадиниң 40 пирсәнттин көпрәкини игиләйду, шуңа улар оттурисидики һәр қандақ бир сийасий йаки иқтисадий тәвриниш дунйа базирида шиддәтлик зәнҗирсиман инкас пәйда қилиду 2.
икки дөләт риқабитиниң дунйа иқтисадиға болған тәсири асаслиқи тәминләш зәнҗириниң қайта тәқсимлиниши, йуқири таможна беҗи сийасити вә техника ембарголирида гәвдиләнмәктә. трамп һөкүмитиниң биринчи вә иккинчи нөвәтлик вәзипә өтәш муддитидә йүргүзгән қаттиқ қол сода сийасәтлири йәршарилишишниң әркин сода қаидилирини асасән өзгәртти 3. нәтиҗидә, дунйа иқтисадида икки хил пәрқлиқ өлчәм вә икки хил пәрқлиқ техника системиси шәкиллинишкә йүзләнди.
бихәтәрлик җәһәттә, америка-хитай риқабити асийа-тинч окйан районидики һәрбий һазирлиқ мусабиқисини мисли көрүлмигән дәриҗидә тезлитивәтти. америка өзиниң һинди-тинч окйан истратегийәси арқилиқ йапонийә, җәнубий корейә, австралийә вә филиппин қатарлиқ иттипақдашлири билән болған һәрбий һәмкарлиқни күчәйтип, хитайниң райондики кеңәймичиликини чәкләшкә урунуватиду 4. хитай болса өзиниң һәрбий хамчотини давамлиқ ашуруп, райондики һәрбий һазирлиқини күчәйтип, американиң асийадики тәсир күчини сиқип чиқиришни мәқсәт қиливатиду.
хәлқара тәртип нуқтисидин қариғанда, бу риқабәт иккинчи дунйа урушидин кейин америка йетәкчиликидә қурулған либерал хәлқара тәртипкә қилинған әң чоң хирис һесаблиниду. хитай өзиниң иқтисадий вә техникилиқ қудритигә тайинип, ғәрбкә мәркәзләшкән хәлқара системиға орунбасар болалайдиған йеңи бир дунйави көп қутуплуқ тәртип қурушқа урунмақта 5. шуңлашқа, бу икки дөләтниң һәр бир қетимлиқ алий дәриҗиликләр учришиши пәқәт икки тәрәп мунасивитинила әмәс, бәлки дунйа сийасий қурулмисиниң кәлгүси йөнилишини бәлгиләштә ачқучлуқ рол ойнайду.
2026-йиллиқ бейҗиң учришишиниң сийасий вә иқтисадий әһмийити
2026-йили 5-айниң 14-күнидин 15-күнигичә бейҗиңда өткүзүлүши пиланланған доналд трамп вә ши җинпиң учришиши америка-хитай мунасивити тарихидики бир бурулуш нуқтиси болуп қелиши мумкин 1. бу қетимлиқ учришиш трампниң 2017-йилидин буйан хитайға қилған тунҗи дөләт ишлири зийарити болуп, дунйа вәзийити мисли көрүлмигән дәриҗидә давалғуватқан бир мәзгилгә тоғра кәлди 1. бу учришишниң немә үчүн муһим икәнликини чүшиниш үчүн, алди билән 2025-йили өктәбирдә җәнубий корейәниң бусан шәһиридә өткүзүлгән сөһбәтни тилға елиш керәк. бусан учришишида икки тәрәп сода урушини вақитлиқ тохтитиш һәққидә қисмән келишимгә кәлгән болуп, хитай америка йеза игилик мәһсулатлирини көпләп сетивелишқа вә сийрәк топа елементлириниң експорт чәклимисини бошитишқа қошулған 3. лекин бу келишим интайин аҗиз асасқа қурулған иди.
йеңи өткүзүлидиған бейҗиң учришишиниң пәқәт америка вә хитай үчүнла әмәс, бәлки пүтүн асийа-тинч окйан райони үчүн әһмийити зор. райондики йапонийә, корейә вә шәрқий җәнубий асийа әллири иттипақи (ASEAN) дөләтлири бу учришишни әндишә вә үмид билән күтмәктә. улар үчүн әң қорқунчлуқ сенарийә шуки, америка билән хитайниң райондики башқа дөләтләрниң мәнпәәтини қурбан қилиш бәдилигә өзара «G2» (икки чоң күч) типидики мәнпәәт бөлүшүш келишимигә келишидур 6. шуниң билән бир вақитта, пүткүл дунйа иқтисади үчүн бу учришиш тәминләш зәнҗириниң муқимлиқини сақлап қелиштики ахирқи пурсәтләрниң бири сүпитидә қаралмақта. хәлқара иқтисад нөвәттә йуқири пул пахаллиқи, енергийә киризиси вә сода тосалғулириниң тәсиригә учримақта. трамп билән ши җинпиңниң бейҗиңдики учришишида дунйави сода урушиниң кәлгүси йөнилиши бекитилиду, әгәр келишим һасил қилинса, дунйа иқтисади вақитлиқ нәпәс елиш пурситигә еришиду 7.
техиму муһими, бу учришиш 2026-йили 2-айда партлиған иран урушиниң биваситә көләңгиси астида елип берилмақта 5. америка вә исраилийәниң иранға қилған һәрбий һәрикәтлири һормуз боғузиниң тақилишини кәлтүрүп чиқирип, дунйа нефит базирини паләч һаләткә чүшүрди. дунйадики әң чоң нефит импорт қилғучи дөләт болған хитай үчүн бу еғир иқтисадий тәһдит болсиму, дипломатийә җәһәттин америкаға бесим қилиш пурсити йаритип бәрди 8. шуңа, бейҗиң учришиши йалғуз икки тәрәп мунасивитинила әмәс, йәршариви киризисләрни контрол қилиш күчиниму синайдиған муһим сәһнидур.
музакирә үстилидики йадролуқ иқтисадий вә техникилиқ темилар
бейҗиң учришишида музакирә қилинидиған әң асаслиқ темиларниң бири шүбһисизки, сода уруши вә таможна беҗи мәсилисидур. трамп һөкүмити хитай мәһсулатлириға қаритилған таможна беҗини тарихтики әң йуқири чәккичә (бәзи саһәләрдә 145 пирсәнткичә) чиқарған болуп, кейинки сөһбәтләрдә бу нисбәт 47 пирсәнткә чүшүрүлгән иди 3. америка тәрәп бу қетимқи сөһбәттә хитайниң америка йеза-игилик вә енергийә мәһсулатлирини експорт қилиш миқдарини капаләткә игә қилишни, шундақла «сода кеңиши» (Board of Trade) қуруп икки дөләт содисини башқурушни оттуриға қойуши мумкин 5. хитайниң буниңға қайтуридиған қарши инкаси вә тәләплириму ениқ: улар американиң техника ембаргосини бикар қилишини, болупму йуқири техника вә өзәк (chip) санаитидики чәклимиләрни бошитишини үмид қилиду. өзәк риқабити бүгүнки күндә америка-хитай техника урушиниң мәркизий нуқтисиға айланди. америка хитайниң илғар өзәк йасаш үскүнилиригә еришишини тақап, хитайниң техника саһәсидә өзидин ешип кетишиниң алдини елишқа тиришмақта.
йуқири техника риқабитиниң йәнә бир муһим тәркибий қисми сүний әқилдур. нөвәттә икки дөләт сүний әқил саһәсидә мутләқ үстүнлүкни талишиватиду. американиң бу саһәдә бирнәччә айлиқ техникилиқ үстүнлүки бар дәп қаралсиму, хитай дөләт мәблиғигә тайинип қурған «дөләт суписи капитализми» (State Platform Capitalism) системиси арқилиқ бу пәрқни тезликтә кичикләтмәктә 7. хитай сүний әқилни пәқәт иқтисадий күч сүпитидила әмәс, бәлки һәрбий бихәтәрлик, җәмийәтни башқуруш вә учур техникиси саһәсидә дунйави өлчәм йаритиш қорали сүпитидә ишләтмәктә 7. сөһбәттә, сүний әқилниң йадро қораллири тизгинигә арилишип қелишиниң алдини елиш қатарлиқ йәршариви бихәтәрликә тақилидиған қаидиләрни бекитиш мәсилиси музакирә қилиниши мөлчәрләнмәктә 2.
тор бихәтәрлики вә телеграф тори ул әслиһәлири (мәсилән 5G/6G вә деңиз асти кабеллири) сөһбәтниң йәнә бир мурәккәп тәрипи. америка хитайниң хуавейға охшаш ширкәтлириниң йәршари учур торини контрол қилишидин қаттиқ әндишә қилиду вә дунйа дөләтлирини бу ширкәтләрни чәкләшкә тәшәббус қилиду. хитай болса буни өзиниң тәрәққийат һоқуқиға қилинған һуҗум дәп қарайду.
бу җәрйанда, сийрәк топа елементлири (Rare Earth Elements) хитайниң әң күчлүк козири болуп қалди. американиң йуқири техникилиқ һәрбий үскүнилири вә йешил енергийә техникиси хитайниң мушу хам әшйалириға тайиниду 2. хитайниң експортни чәкләш билән тәһдит селиши трамп һөкүмитини бәзи сода җазалирида мурәссә қилишқа мәҗбурлиған асаслиқ амилларниң бири һесаблиниду 2.
хәлқара киризисләр вә гео-сийасий тоқунуш нуқтилири
иқтисадтин башқа, бейҗиң учришишиниң күнтәртипидики әң җиддий темилар хәлқара бихәтәрлик киризисигә мәркәзләшкән. буларниң ичидә әң йадролуқ вә сәзгүр тема шүбһисизки тәйвән мәсилисидур 4. хитай үчүн ейтқанда, тәйвән мәсилиси мурәссә қилишқа болмайдиған йадролуқ мәнпәәт. хитай трамптин американиң тәйвән сийаситини өзгәртишини, җүмлидин американиң тәйвән мустәқиллиқини «қоллимаймиз» дегән сөзини «қарши туримиз» ға өзгәртишини тәләп қилиши мумкин 4. трампниң содигәрчә дипломатийә услуби тәйвән вә башқа иттипақдашларда қаттиқ әндишә пәйда қилмақта. чүнки у тәйвәнни демократик иттипақдаш дәп әмәс, бәлки йерим өткүзгүч вә өзәк саһәсидә американиң риқабәтчиси дегән, шундақла тәйвәнгә сетип берилидиған 11 милйард долларлиқ қорал келишимини вақитлиқ тохтитип қойған 4. хитай мушу пурсәттин пайдилинип, тәйвәнгә қилинидиған һәрбий йардәмни азайтишни тәләп қилиду.
җәнубий деңиздики җиддийликму күн тәртиптики асаслиқ мәсилә. хитай җәнубий деңизда сүний аралларни қуруп һәрбийләштүрүш арқилиқ районни өзиниң ички деңизиға айландурушқа урунуватиду. америка болса «деңиз қатниши әркинлики» нами астида һәрбий парахотлирини чарлашқа әвәтип, хитайниң бу райондики мутләқ һөкүмранлиқ орнитишиға қарши турмақта.
нөвәттики йәршариви қизиқ нуқта болған иран уруши бу қетимлиқ учришишниң улини шәкилләндүрди 5. америка хитайдин иранға бесим ишлитип һормуз боғузини ечишқа вә урушни тохтитишқа йардәм беришни тәләп қилиду. әмма хитай иранниң әң чоң нефит херидари вә истратегийәлик һәмраһи болғачқа, американиң бу еһтийаҗини өзиниң көп тәрәплик дипломатийәсидә бир козир сүпитидә ишлитишкә уруниду 8. хитай бу арқилиқ өзини оттура шәрқтики тинчлиқ сақлиғучи күч сүпитидә көрситишни мәқсәт қилиду.
русийә-украина урушиға кәлсәк, америка хитайниң русийәгә бериватқан иқтисадий вә техникилиқ (қош мәқсәтлик мәһсулатлар) йардимини тохтитишни тәләп қилиду 2. әмма хитай американиң дунйави күчини аҗизлаштуруш үчүн русийә билән болған истратегийәлик һәмкарлиқидин ваз кәчмәйду. хитай рәһбәрлики үчүн ейтқанда, русийәниң йеңилиши хитайниң ғәрбкә қарши йалғуз қелишидин дерәк бериду.
шималий корейә мәсилисиму америка үчүн бир баш ағриқи. хитай корейә йерим арилиниң муқимлиқини баһанә қилип, шималий корейәни өзиниң гео-сийасий қалқини сүпитидә сақлап кәлмәктә. трамп бәлким хитайдин шималий корейәниң йадро синақлирини чәкләшни тәләп қилиши мумкин, әмма бу нуқтидиму хитай чоң йол қойуп бәрмәйду. шуниң билән биллә, килимат өзгириши мәсилисиму тилға елиниду, чүнки хитай йешил енергийә техникисида вә қуйаш енергийәси батарейәлиридә дунйада һөкүмранлиқ орниға игә, америка бу саһәдики тәминләш зәнҗиригә болған тайинишчанлиқини төвәнлитишкә мәҗбур.
дипломатийәлик чәклимиләр: сәзгүр мәсилиләрниң ашкара оттуриға қойулмаслиқи
хәлқара мунасивәттә йуқири дәриҗиликләр учришиши адәттә дөләтләрниң әң йадролуқ вә мурәссә қилғили болидиған мәнпәәтлирини мәркәз қилиду. бейҗиң учришишида кишилик һоқуқ, шәрқий түркистан, тибәт вә хоңкоң қатарлиқ сәзгүр мәсилиләрниң ашкара йаки кәскин шәкилдә күнтәртипкә келиш еһтималлиқи интайин төвән. буниң сәвәбини бир қанчә сийасий вә дипломатийәлик нуқтидин тәһлил қилишқа болиду.
биринчидин, трампниң «башта америка» (America First) идийәси вә реализмға тайанған содигәрчә дипломатийә услуби қиммәт қараш, демократийә вә кишилик һоқуқ мәсилилирини истратегийәлик мәнпәәттин төвән орунға қойиду 9. трамп һөкүмити хитай билән болған мунасивәттә әһмийәт беридиғини иқтисадий сода қизил рәқимини азайтиш, америка ширкәтлиригә базар ечиш вә дөләт хәвпсизликигә аит техника тосақлирини мустәһкәмләштур. кишилик һоқуқ мәсилиси америка сийаситидә пәқәт бесим қилиш қорали сүпитидә ишлитилсиму, йуқири дәриҗилик сөһбәтләрдә бу темиға есиливелиш әмәлий мәнпәәт елип кәлмәйду дәп қарилиду.
иккинчидин, хитай рәһбәрлики үчүн шәрқий түркистан вә хоңкоң қатарлиқ мәсилиләр «хитайниң ички иши» болуп, хитай бу мәсилиләрдә һәр қандақ чәтәлниң арилишишини мутләқ рәт қилидиғанлиқини ениқ билдүрүп кәлгән. әгәр америка бу мәсилиләрни сөһбәттә қаттиқ позитсийә билән оттуриға қойса, хитай тәрәп сөһбәтни тохтитиш йаки иқтисадий саһәдики келишимләрни бикар қилиш билән инкас қайтуриду. шуңа, һәр икки тәрәп әмәлий нәтиҗигә еришиш үчүн ашкара сөһбәтләрдә бу сәзгүр темиларни дипломатийәлик йосунда чәткә қақиду 9.
үчинчидин, нөвәттики хәлқара вәзийәттә (мәсилән, иран вә украина киризисидә) америка хитайниң бәлгилик дәриҗидики һәмкарлиқиға йаки һечболмиғанда битәрәпликигә моһтаҗ болғачқа, идийәви пәрқни пәсәйтип туруш истратегийәлик җәһәттин тәләп қилиниду. дипломатик нуқтидин ейтқанда, бу хил учришишлар икки дөләт рәһбириниң өз хәлқигә «қудрәтлик» һалитини көрситидиған сәһнә болғачқа, сәзгүр кишилик һоқуқ мәсилилирини тәкитләш сөһбәтниң иҗабий атмосферасини бузуп, ахирқи бирләшмә келишимләрниң һасил қилинишиға тосалғу болиду дәп қарилиду.
ишәнч кәмчиллики вә сөһбәтниң нәтиҗә бериш-бәрмәслики
учришишниң әмәлий нәтиҗә бериш-бәрмәслики һәққидә тәнқидий нуқтидин баһа бәргәндә, бу йиғинниң маһийәттә сийасий ойун вә вақитлиқ мурәссәдин башқа нәрсә әмәсликини көрүвалғили болиду. икки дөләт оттурисида илгирикидәк истратегийәлик ишәнч тамамән йоқалған болуп, һазирқи һаләт ноқул һалда мәнпәәтни асас қилған гуманхорлуқ үстигә қурулған. икки дөләт оттурисидики ишәнч кәмчилликиниң мәнбәси түп идеологийәлик пәрқ вә дунйа рәһбәрлики үчүн болуватқан күч синишишқа тақилиду. америка либерал демократик қиммәт қаришини вә әркин базар игиликини тәшәббус қилса, хитай дөләт капитализми вә мутләқ мәркәзләшкән мустәбит түзүмни йадро қилған моделни тәрғиб қилиду 7. бу икки хил система тәбиий һалда бир-бири билән чиқишалмайду. америка хитайниң хәлқара тәртипни өзгәртип, американиң йәршариви һөкүмранлиқиға хирис қилишидин қорқса, хитай американиң хитай түзүмини ағдуруп ташлап, униң тәрәққийатини чәкләшкә урунуватқанлиқиға ишиниду 10.
тәһлилләр шуни көрситидуки, тәйвән мәсилиси, техника чәклимилири вә һәрбий бихәтәрлик мәсилилириниң һәл қилиниши әң қийин болған саһәләр болушиниң илмий сәвәби, бу саһәләрниң нөл йиғиндилиқ ойун (Zero-sum game) маһийитигә игә болушидур. тәйвән пәқәт бир аралла әмәс, бәлки американиң асийа-тинч окйан районидики бихәтәрлик вәдисиниң символи вә дунйадики әң илғар йерим өткүзгүч вә өзәк ишләпчиқириш мәркизи (TSMC). тәйвәнни қолдин бериш америка үчүн дунйави һөкүмранлиқниң ахирлишишини билдүриду, хитай үчүн тәйвәнни бойсундуруш «миллий гүллиниш» вә компартийәниң қанунлуқ орниниң капалити һесаблиниду. шуңа бу нуқтида икки тәрәпниң мурәссә қилиш бошлуқи йоқ дейәрлик.
техника саһәсиму охшашла гео-сийасий муқәррәрликкә игә. 21-әсирдә дунйаға һөкүмранлиқ қилиш күчи һәрбий қораллардин бәкрәк техникилиқ үстүнлүк (сүний әқил, 6G, кивант һесаблаш)кә бағланған. америка өзиниң үстүнлүкини қоғдаш үчүн хитайниң техникилиқ тәрәққийатини боғушқа мәҗбур, хитай болса чәклимиләрни бузуп ташлап, өзиниң техника екологийәсини йаритишқа мәҗбур 7. бу зиддийәтни бир қетимлиқ сөһбәт билән һәл қилиш мумкин әмәс.
ички сийасий бесимларму сөһбәт нәтиҗисигә биваситә тәсир көрситиду. трамп 2026-йилидики дөләт мәҗлиси ара сайлимида ғәлибә қилиш үчүн, хитайдин иқтисадий мәнпәәткә (йеза игилик мәһсулатлирини сетиш, завутларни қайтуруп келиш) еришкәнликини хәлққә көрситиши керәк 5. ши җинпиң болса дөләт ичидә иқтисадий чекиниш, өй-мүлүк киризиси вә йашларниң ишсизлиқ мәсилиси болғачқа, дөләтниң сиртқи йүзини қудрәтлик көрситип, хәлқниң милләтчилик һессийатини җанландурушқа моһтаҗ. һәр икки рәһбәр йумшақ қоллуқ қилишни дөләт ичидә сийасий мәғлубийәт дәп билиду 10.
шуңа бу қетимлиқ учришиштин әмәлий, түп характерлик бир һәл қилиш чариси күтүш әқилгә сиғмайду. әксичә, пәқәт вақитлиқ сода келишимини узартиш, дипломатийәлик сөһбәт қаналлирини сақлап қелиш вә хәлқара киризисләрдә (мәсилән иран вәзийити) қизил сизиқларни бекитишивелиштәк йүзәки нәтиҗиләр һасил қилиниши мумкин.
бейҗиң учришишидин кейинки америка–хитай мунасивитиниң кәлгүсигә даир мөлчәрләр
бу учришиштин кейин америка-хитай мунасивитиниң кәлгүси бир қанчә муһим истратегийәлик чүшәнчә әтрапида тәрәққий қилиду.
биринчидин, «башқурулидиған риқабәт» (Managed Competition) асасий мелодийәгә айлиниду. йәни икки тәрәп бир-бири билән һәр қайси саһәләрдә омумйүзлүк риқабәтлишиду, әмма бу риқабәтниң қораллиқ тоқунушқа йаки 3-дунйа урушиға айлинип кетишиниң алдини елиш үчүн сийасий вә һәрбий алақә механизмлирини давамлиқ очуқ қойиду.
иккинчидин, «иқтисадий айрилиш» (Decoupling) тәдриҗий вә қисмән давамлишиду. гәрчә дунйадики әң чоң икки иқтисадий гәвдини пүтүнләй айриветиш реаллиққа уйғун болмисиму (чүнки икки тәрәпниң бир-биригә болған тайинишчанлиқи интайин йуқири), әмма дөләт хәвпсизликигә четилидиған сәзгүр саһәләрдә (йерим өткүзгүч, сүний әқил, 5G/6G алақә тори, сийрәк топа елементлири) икки дөләт өз тәминләш зәнҗирини қуруп, бир-биридин айрилишни тезлитиду 7. йавропа бирлики вә башқа дөләтләр бу айрилиш җәрйанида «хәтәрни төвәнлитиш» (De-risking) сийаситини қоллинип, арилиқтики зийанни азайтишқа тиришиду.
үчинчидин, «көп қутуплуқ дунйа тәртипи» техиму гәвдилиниду. америка вә хитайдин ибарәт икки чоң күч өз алдиға тәсир даириси йаритишқа уруниду. хитай йәршари җәнуби дөләтлирини, җүмлидин африқа, латин америкаси вә оттура шәрқтики дөләтләрни иқтисадий йардәм, кирест һәмкарлиқи арқилиқ өз тәрипигә тартишқа тиришиду. америка болса һинди-тинч окйан иттипақини вә йавропадики нато (NATO) ни мустәһкәмләп, хитайниң йәршариви кеңийишини қоршавға алиду. әмма нурғунлиған оттурһал күчлүк дөләтләр (мәсилән, һиндистан, түркийә, биразилийә, сәуди әрәбистан) бу икки қутуп оттурисида тәрәп таллашни рәт қилип, өз мәнпәәти үчүн мустәқил гео-сийасий орун талишиду 6.
төтинчидин, дунйа «икки чоң күч оттурисидики узун муддәтлик истратегийәлик риқабәт» ниң йеңи соғуқ мунасивәтләр урушиға гириптар болиду. бу риқабәт илгирики америка-совет иттипақи урушидин пәрқлиқ һалда, пүтүнләй идийәви әмәс, бәлки йуқири техника, базар контроллуқи вә дунйави иқтисадий системиниң қаидилирини бекитиш һоқуқини талишишни асас қилиду.
хуласә
йәкүнләп ейтқанда, доналд трамп вә ши җинпиңниң 2026-йили майдики бейҗиң учришиши, америка вә хитай оттурисидики җиддий риқабәтни һәл қилидиған сеһирлик һаса әмәс, бәлки һәр икки тәрәп дунйави йеңи тезлинишләр алдида өзлириниң истратегийәлик нәпәс елиш бошлуқини йаритишқа урунған дипломатик мурәссә мәйданидур. бу учришиш гәрчә сода келишимлирини кеңәйтиш вә хәлқаралиқ тоқунушларни (мәсилән, иран вәзийити қатарлиқларни) пәсәйтиш қатарлиқ йүзәки, қисқа муддәтлик тинчлиқ сигналлирини бәргән тәқдирдиму, тәйвән, сүний әқил, вә дунйави рәһбәрлик орнини талишиштәк йадролуқ зиддийәтләрни һәл қилалмайду.
бу рәһбәрләр учришиши шуни испатлайдуки, либерал хәлқара тәртипниң алтун дәври ахирлишип, реализмға асасланған, дөләт мәнпәәтини барлиқ қиммәт қарашлардин үстүн орунға қойидиған мәнпәәт талишиш дунйаси рәсмий шәкилләнди. дунйа сийасити әмдиликтә америка билән хитайниң узун муддәтлик, қурулмилиқ вә көп қатламлиқ истратегийәлик риқабити астида қайтидин шәкиллиниду, һәмдә кәлгүсидики хәлқара тәртип мушу икки чоң күчниң күч синишиш, мурәссәлишиш вә арилишиш җәрйанида бекитилиду.
мәнбәләр :
1 Wikipedia. (2026). 2026 state visit by Donald Trump to China.
2 Council on Foreign Relations. (2026). At the Trump-Xi Summit, China Will Have the Upper Hand.
3 SETA – Foundation for Political, Economic and Social Research. (2026). Geopolitik Bir Zorunluluk Olarak Trump-Şi Zirveleri: 2025-2026 Döneminde ABD-Çin İlişkilerinin Stratejik Anatomisi ve Küresel Yansımaları.
4 Christensen, T. J. (2026). Will China Overplay Its Hand? How Beijing’s Confidence Could Shake Up the Trump-Xi Summit. Foreign Affairs.
5 Brookings Institution. (2026). Indo-Pacific perspectives on the prospect of a US-China G2.
6 The Guardian. (2026). Tehran, Taiwan, trade … what are the hazards facing Trump on Xi summit tightrope?.
7 Gulf Research Center. (2026). The Beijing Summit of 2026: A Strategic Analysis of the Trump-Xi Convergence in an Era of Global Instability.
8 Rolf, S. & Schindler, S. (2025). State Platform Capitalism: The United States, China, and the Global Battle for Digital Supremacy. Cambridge University Press.
9 Associated Press. (2026). Trump-Xi summit comes with high stakes for Taiwan, the island democracy that China claims as its own.
10 Brookings Institution. (2026). What does China want from a Trump-Xi summit?.
