[хитай хәлқ җумһурийити ташқи ишлар министирлиқиниң тор бекитидин елинған, трамп билән шиниң җәнубий корейәниң бусандики алдинқи қетимлиқ учришишини тилға алған асаста, уларниң кейинки учришишини елан қилған бир парчә рәсим.]
уйғур мәсилисидә сүкүт қилиш, хитайларниң америка пирезиденти қилған һәрқандақ байанатни өз мәнпәәтигә бурмилишини асанлаштуруветиду.
аптори: көк байрақ | 2026-йили 14-май
һөрмәтлик пирезидент,
сиз 14- вә 15-май күнлиридики хитай зийаритиңизгә тәййарлиқ қиливатқанда, мән уйғур хәлқиниң вәзийити тоғрисида һәм үмид, һәм җиддийлик ичидә бу хәтни йезиватимән.
сизниң илгири венезуела вә иран қатарлиқ дөләтләрдики кишилик һоқуқ мәсилилиригә тутқан позитсийәңиз, бундақ мәсилиләрниң пәқәт қуруқ сөз биләнла әмәс, бәлки конкрет сийасий һәрикәтләр вә пиринсиплиқ рәһбәрлик арқилиқ һәл қилинидиғанлиқини испатлиди. дәл мушу һәрикәтлириңиз сәвәбидин мән бүгүн уйғур хәлқигә вакалитән сизгә мураҗиәт қилишқа илһамландим.
хитай өз алдиға нам бәргән вә нурғун уйғурлар шәрқий түркистан дәп билидиған бу район һелиһәм чоңқур вә үзлүксиз инсаний азаб-оқубәтләрниң мәркизи болмақта.
сизниң биринчи қәрәллик һөкүмитиңиз мәзгилидә, америка уйғурларға қилинған вәһшийликләрни рәсмий һалда ирқий қирғинчилиқ дәп етирап қилған тунҗи һөкүмәт болди. шуниңдин буйан, дунйадики йигирмидин артуқ һөкүмәт вә парламент хәлқараниң күчийиватқан тонуши вә көңүл бөлүшини әкс әттүргән һалда охшаш мәйданни қолланди.
шуниң билән бир вақитта, бәзи һөкүмәтләр бу мәсилини давамлиқ рәт қилмақта, кичикләтмәктә йаки сийасийлаштурмақта. бу хил әһвал американиң изчил рәһбәрлик ролини һәр қачанکидинму бәкрәк муһим орунға қойиду.
уйғур мәсилиси пәқәт инсанпәрвәрлик мәсилисила әмәс, у йәнә бир истратегийәлик мәсилә. у дунйаниң америка вә хитайға болған көзқаришини шәкилләндүриду шундақла хәлқара дипломатийәдики ишәнчликликниң муһим синиқи болуп қалмақта. уни һәл қилиш хитай билән болған сөһбәтни аҗизлаштурмайду; әксичә, америка ташқи сийаситиниң изчиллиқини, әхлақий нопузини вә йәр шаридики орнини күчәйтиду.
уйғурлар дунйадики америкаға әң майил мусулман җамаәтлириниң бири дәп кәң етирап қилинидиған болуп, охшимиған җәмийәтләр оттурисида чүшиниш көврүки болалайду. бирақ, үзлүксиз давамлишиватқан бастуруш муқимсизлиқни техиму чоңқурлаштуриду, үмидсизликни улғайтиду вә зор азаб-оқубәтләрни узартиду.
әгәр хитай билән болған сөһбәтләр пәқәт сода вә иқтисадий мәсилиләргила мәркәзлишип, кишилик һоқуқ — җүмлидин уйғур ирқий қирғинчилиқи тоғрисида сүкүт қилинса, бу хил сүкүт уйғурлар вә башқа зийанкәшликкә учриған хәлқләр арисида йәниму илгирилигән бастурушларға илһам бериш вә үмидсизликни чоңқурлаштуруш хәвпини пәйда қилиду.
хитай рәһбәрлири билән болған учришишлар җәрйанида уйғур мәсилисини қисқичә болсиму тилға елиш хәлқара җәмийәткә күчлүк бир сигнал бериду вә өзлирини унтулуп кәткәндәк һес қиливатқан милйонлиған кишиләргә үмид беғишлайду.
уйғурлар дунйаниң диққитигә венезуела йаки иран хәлқидин қелишмайдиған дәриҗидә, һәтта улардинму бәкрәк җиддий моһтаҗ. уйғурларниң кишилик һоқуқини қоллаш американиң мәнпәәтигә зит кәлмәйду; бәлки униң билән бирдәкликкә игә.
мән йәнә хитай дөләт таратқулири вә һөкүмәт органлириниң кейинчә рәсмий байанатларни вә дипломатик сөзләрни қандақ елан қилидиғанлиқи мәсилисидә еһтийатчан болушқа һөрмәт билән мураҗиәт қилимән. чәт әл рәһбәрлири вә хәлқаралиқ әмәлдарларниң хитай зийарити җәрйанида қилған сөзлириниң таллап тәрҗимә қилинған, қайта йасалған йаки бейҗиңниң сийасәтлирини қанунлуқ қилип көрситидиған шәкилдә бурмиланғанлиқиға даир нурғун мисаллар бар.
сизниң биваситә сөзләш услубиңиз вә ғәйрий рәсмий йеқинлишиш усулиңиз сәвәбидин, һәтта адәттики дипломатик сөзләрму арқа көрүнүшидин айриветилип, хитай һөкүмитиниң һәрикәтлирини қоллиғанлиқ йаки қобул қилғанлиқ сүпитидә көрситилиши мумкин. бундақ тәсвирләшләр дунйаниң һәрқайси җайлиридики американи әркинлик вә инсан қәдир-қиммитиниң қоғдиғучиси дәп қарайдиған кишиләрни үмидсизләндүрүп қойуши мумкин.
америка уйғурларға тутулған муамилини рәсмий һалда ирқий қирғинчилиқ дәп елан қилған тунҗи дөләт болди. шуниңдин етибарән нурғунлиған һөкүмәтләр, парламентлар, хәлқаралиқ қанун мутәхәссислири вә кишилик һоқуқ органлири вәзийәтни ирқий қирғинчилиқ йаки инсанийәткә қарши җинайәт шәкилләндүриду дәп тәсвирлиди.
шу сәвәбтин, сизниң һөкүмитиңиз мәзгилидә намайан қилинған ениқлиқ вә әхлақий рәһбәрлик чоқум қоғдилиши һәмдә бу қетимқи зийарәттә қәстсиз һалда зийанға учрап қалмаслиқи керәк.
мән сизниң бу қетимқи зийаритиңизниң пәқәт америка-хитай мунасивитидики илгириләшләр вә америка хәлқиниң мәнпәәтигила әмәс, бәлки уйғурлар вә башқа езилгән милләтләр тартиватқан азаб-оқубәтләргә қарита дунйаниң техиму чоңқур тонушқа игә болушиғиму төһпә қошушини чин дилимдин үмид қилимән.
һөрмәт билән: көк байрақ
https://bitterwinter.org/the-uyghurs-and-the-hidden-risk-of-trumps-china-trip-an-open-letter/
