абдуреһим ғени уйғур
«зимистан» тори, 2026-йили 1-ийун
«мустәбитлик өзини йалғанчилиқ билән қоғдайду; һәқиқәт болса бастуруш тамлирини җасарәт билән парчилайду.» — абдуреһим ғени уйғурниң шәхсий әслимилиридин.
2026-йили 20-май күни дәнһаг шәһәрлик кеңиши хитай коммунистик партийәсиниң дөләт һалқиған бастуруш вә чегра һалқиған тәһдит селиш системисиға қаттиқ зәрбә бериш йолида тарихий вә қәтий сийасий қәдәм ташлиди. дәнһаг шәһәрлик һөкүмити өз тәвәликидә паалийәт елип бериватқан бейҗиңпәрәс йошурун торлар билән болған алақисини рәсмий үзди. шәһәр башлиқи йан ван занен (Jan van Zanen) йиллиқ хитай панус байримини өткүзүшкә мәсул хитайпәрәс тәшкилатни мәңгүлүк чәкләйдиғанлиқини елан қилип, уларниң шәһәрлик һөкүмәт бинасиниң залини паалийәтлири үчүн ишлитишиниң «әмди қарши елинмайдиғанлиқи»ни җакарлиди.
бу җүрәтлик мәмурий қарар, йешил солчилар партийәси (GroenLinks)ниң кеңәш әзаси һера бат (Hera Butt) билән ишчилар партийәси (PvdA) вә әркинлик вә демократийә хәлқ партийәси (VVD) тәрипидин, мениң кеңәш алдидики азаблиқ гуваһлиқ сөзүмдин кейин оттуриға қойулған җиддий муназиридин келип чиқти.
дәнһагниң сийасий мәркизидики бу җиддий муназирә биваситә 14-февралда йүз бәргән еғир зораванлиқ қилмишлириға берип тутушиду. шу күни һаг шәһәрлик һөкүмәт бинасиниң залида өткүзүлүватқан панус байрими җәрйанида, хитай реҗиминиң вәһшийликлиригә қарши йалғуз кишилик тинч намайиш қиливатқан вақтимда, хитайпәрәс хәвпсизлик хадимлири маңа вәһшийанә һуҗум қилди. шәһәрлик кеңәштә сөз қилиш үчүн берилгән қисқа вә чәклик пурсәттә, мән өзүм дуч кәлгән җисманий вә роһий җәһәттики террорни байан қилип, төвәндики сөзлирим билән йиғин әзалириниң қәлбини ләрзигә салдим:
«һөрмәтлик рәис, һөрмәтлик комитет әзалири,
мениң исмим абдуреһим ғени. мән бүгүн силәрниң алдиңларда 14-феврал күни дәл мушу шәһәрлик һөкүмәт бинасиниң ичидә йүз бәргән вәһший, рәһимсизләрчә һуҗумниң биваситә қурбани сүпитидә туруватимән. хитай мустәбитликигә қарши тинч намайиш қиливатқан вақтимда, хитай хәвпсизлик хадимлири маңа вәһшийанә һуҗум қилди. улар бойнум вә қоллиримни толғап, қолумдики намайиш тахтилирини зорлуқ билән тартивалди. һуҗум җәрйанида, улар қулиқимға йеқинлишип вәһшийләрчә: "лагерға лайиқсән, өлүмгә лайиқсән, сени өлтүримән" дәп пичирлиди. бу дәһшәтлик кәчмиш мениң ички дунйаримда еғир җараһәт пәйда қилди; мән өзүмни худди демократик голландийәдә әмәс, бәлки хитайниң вәһший һәрбий ишғалийити астидики шәрқий түркистанда, җаза лагериға сөрәп кетиливатқандәк һес қилип қалдим. бейҗиңниң узун қоллири мениң һайатимға сиңип кирип, бу йәрдики саламәтликим вә бихәтәрликимгә зийан йәткүзди.
шу күни шәһәрлик һөкүмәт бинаси голландийә таратқулири билән толған болсиму, лекин улар хитайниң бу қилмишлириға сүкүт қилишни таллиди. әгәр бу шәһәрлик кеңәштики сийасий партийәләр шәһәр башлиқиға тегишлик җиддий соалларни қоймиған болса, һәмдә "AD" гезитиниң мухбири ирис ван ден бом (Iris van den Boom)ниң җүрәтлик хәвири болмиған болса, хитайниң бу чегра һалқиған бастуруши йошурун пети қалған болатти. мундақ бир йошурун қалдуруш хитайниң голландийә тупрақлиридики техиму таҗавузкар вә тосалғусиз дүшмәнлик қилмишлириға йол ачқан болатти. мән бу үч сийасий партийәгә вә гезиткә сүкүтни бузуп, бу зораванлиқни ашкарилиғанлиқи үчүн чәксиз миннәтдарлиқимни билдүримән.
бу һуҗумниң ақивити вә маңа қаритилған үзлүксиз өлүм тәһдитлири роһий сағламлиқимға еғир зийан йәткүзмәктә. уларниң қилмишлири мениң ички тинчлиқимни бузуп ташлиди. нәтиҗидә, аилә дохтурумниң җиддий тәвсийәси билән, мән мәхсус роһий сағламлиқ мәркизигә (SGGZ) еғир роһий кесәлликләр бойичә давалинишқа кирдим. бейҗиңниң узун қоллири мениң саламәтликим вә һайатимни ашкара вәйран қилмақта.
мән миллитимниң әркинлики үчүн елип бериватқан күрәшләр үчүн интайин йуқири бәдәл төлидим. 2024-йили мән мушу һагдики дунйа пуқралар сотида муһим гуваһчи сүпитидә туруп, рим қаидисигә асасән ши җинпиң садир қилған уйғур ирқий қирғинчилиқиға қарши гуваһлиқ бәрдим. мениң бу гуваһлиқимға рәһимсизләрчә өч елиш үчүн, дадам хитай җаза лагерида қийнап өлтүрүлди, аиләмдики 19 киши йәнила йоқап кәткән болуп, уларниң учурлири пүтүнләй өчүрүветилди. мән бу шәһәрлик кеңәшкә қәтий бир соал қойимән: әгәр силәр мени һәтта мушу шәһәрлик һөкүмәт бинасиниң бихәтәр тамлири ичидиму хитайниң зораванлиқидин қоғдийалмисаңлар, ундақта бу шәһәрниң "тинчлиқ вә адаләт шәһири" дегән наминиң немә қиммити қалиду? силәргә бу мәсилини әстайидиллиқ билән аңлиғанлиқиңлар үчүн чин қәлбимдин рәһмәт ейтимән.»
2026-йили 20-май күни, голландийәдики әң чоң мәмликәтлик гезитләрниң бири болған «Algemeen Dagblad»ниң мухбири амаренс сиккама (Amarins Siccama) «хитай тәшкилати әмди шәһәрлик һөкүмәттә қарши елинмайду» мавзулуқ бир бәтлик тәкшүрүш доклати елан қилди. мақалидә шәһәр башлиқи йан ван заненниң қәтий байанатлири вә хитай йеңи йил паалийитини уйуштурғучи комитетниң рәиси атом җу (Atom Zhou)ниң сөзлиригә орун берилди.
атом җу өз торини ақлаш үчүн үмидсизләрчә байанат елан қилди вә пакитларни бурмилашқа урунди. у һечқандақ зораванлиқниң йүз бәрмигәнликини дәва қилип, мени «байрам кәйпийатини бузған вә кишиләр билән балилар арисида вәһимә пәйда қилған таҗавузчи» қилип көрсәтти, һәмдә мени пәқәт «сақчиға тапшуруп бәргәнлики»ни илгири сүрди. бу хитай коммунистик партийәсиниң кона тактикиси болуп, җинайәт үстидә қолға чүшкәндә өзини зийанкәшликкә учриғучи қилип көрситип, оғри туруп «оғрини тутуңлар» дәп вақириғанға охшаш бир қилмиштур. бирақ, бу йалғанчилиқ тори шәһәр башлиқи йан ван занен тәрипидин қәтий бир тәрәп қилинди.
шәһәр башлиқи хитай тәшкилатиниң қилмишлирини әйибләп, буни голландийәниң игилик һоқуқиға вә мәмурий тәртипигә қилинған ашкара таҗавузчилиқ дәп атиди. у голландийә қануниға асасән, пәқәт һаг шәһәрлик һөкүмәтниң рәсмий хәвпсизлик хадимлириниңла аммиви сорунларда тәртип сақлаш һоқуқи барлиқини чүшәндүрди. хитай хадимлири голландийә туприқида сақчилиқ һоқуқини өз қолиға елиш арқилиқ қанунға хилаплиқ қилди. шәһәр башлиқи хитайпәрәс тәшкилатниң қилмишини «қобул қилғили болмайдиған әхлақсизлиқ» дәп сүпәтләп, уларниң сийасий тәшвиқат суписини тартивалди вә уларни бинадин мәңгүлүк чәклиди. «биз әмди шәһәрлик һөкүмәт бинасидә бу байрамниң өткүзүлүшигә қолайлиқ йаритип бәрмәймиз. мән әмди бу тәшкилат билән һәмкарлашмаймән», деди йан ван занен. шәһәр башлиқи йәнә мениң күришимни йуқири дәриҗидә етирап қилип, мениң шәхсий бихәтәрликим, җинайи ишлар тәкшүрүшиниң сүрити вә йоқап кәткән аилә әзалиримниң тәқдири һәққидә көрүшүш үчүн мәхсус бир учришишқа қошулди.
дәнһаг шәһәрлик һөкүмитиниң бу тарихий қарари йалғуз әмәс. йеқинда голландийә парламенти (Tweede Kamer) чәт әлниң дөләт һалқиған бастуруш қилмишлириға тақабил туруш, мустәбит реҗимләрниң тәһдитигә дуч келиватқан аҗиз дийаспора җамаәтлирини қануний җәһәттин қоғдашни күчәйтиш мәқситидә бир қанун тәклипини қобул қилди. бу қарар илгири арнем (Arnhem) шәһириниң давамлишиватқан уйғур ирқий қирғинчилиқи сәвәбидин хитай билән болған «достлуқ шәһәр» мунасивитини мәңгүлүк үзүш қараридин кейин оттуриға чиқти.
һагда қолға кәлтүрүлгән бу ғәлибә бейҗиңниң йавропадики йошурун торлириға ениқ бир агаһландуруш әвәтти: ғәрбниң демократик аппаратлири әмди өз өктичилиригә террорлуқ қилидиған вә уларни сүкүткә мәҗбурлайдиған мустәбитләрниң ойун мәйдани болмайду. мениңдәк дадиси һәқиқәт вә әркинлик үчүн әң йуқири бәдәлни төлигән бир паалийәтчигә нисбәтән, «тинчлиқ вә адаләт шәһири» ичидики хитайниң қанунсизлиқиға хатимә бериш бейҗиңниң бастуруш машинисиға берилгән күчлүк зәрбә, шундақла пүтүн дунйадики уйғур дийаспораси үчүн бир ғәлибидур.
абдуреһим ғени
абдуреһим ғени голландийәдә йашаватқан уйғур паалийәтчи болуп, амистердамдики дам мәйданида елип барған йалғуз кишилик намайишлири билән тонулған. у йәнә сайаһәтчиләргә уйғур ирқий қирғинчилиқиниң реаллиқини чүшәндүрүш хизмити билән шуғуллиниду.
