берлин [германийә], 9-ийун (ANI хәвири): дунйа уйғур қурултийиниң байанатиға асасланғанда, дунйа уйғур қурултийи (д у қ) вә уйғур демократийә вә кишилик һоқуқ мәркизиниң һәмкарлишиши, германийә федератип парламентидики «уйғур достлуқ гурупписи»ниң қоллиши билән, 2026-йили 11-ийундин 13-ийунғичә берлинда 3-нөвәтлик хәлқара уйғур мунбири йиғинини (IUF) өткүзиду.
байанатта билдүрүлүшичә, мәзкур паалийәт хәлқара җәмийәт хитайниң уйғурларни кәң көләмдә лагерларға қамашқа башлиғанлиқиниң он йиллиқини хатириләватқан бир пәйттә өткүзүлидиған болуп, асаслиқи мәсулийәт сүрүштүрүш вә хәлқараниң инкаси тоғрисидики музакириләргә мәркәзләшмәктә.
«лагерлардин буйанқи он йил: тонуштин мәсулийәт сүрүштүрүшкичә - кейинки қәдәм немә?» дегән тема астида өткүзүлидиған бу мунбәргә дунйаниң һәрқайси җайлиридин кәлгән парламент әзалири, дипломатлар, қануншунаслар, академиклар, мухбирлар, кишилик һоқуқ паалийәтчилири, пуқрави җәмийәт вәкиллири вә чәт әлдики уйғур җамаитиниң әзалирини өз ичигә алған 200 дин артуқ қатнашқучи вә 80 гә йеқин сөзлигүчиниң җәм болуши күтүлмәктә.
дунйа уйғур қурултийиниң билдүрүшичә, бу мунбәр нөвәттә давамлишиватқан вәзийәттә дунйаниң бәргән инкаслириға баһа бериш вә мәсулийәт сүрүштүрүшни илгири сүрүшниң әмәлий йоллирини издәшни мәқсәт қилиду. д у қ рәиси турғунҗан алавудун уйғурларға қаритилған җинайәтләрниң хәлқарадики етирап қилиниш дәриҗиси ашқан болсиму, лекин әмәлий мәсулийәт сүрүштүрүшни илгири сүрүш қәдәмлириниң йәнила чәклик икәнликини тилға алди. у йәнә, бу нөвәтлик мунбәрниң ашу етирап қилишни әмәлий һәрикәткә айландурушқа мәркәзлишидиғанлиқини қәйт қилди.
ахбарат байанатида көрситилишичә, уйғур демократийә вә кишилик һоқуқ мәркизиниң рәиси долқун әйса, мустәбит һөкүмәтләрниң дөләт чеграсидин һалқиған һәмкарлиқиниң күнсери күчийишигә тақабил турушта, кишилик һоқуқ қоғдиғучилири оттурисидики хәлқаралиқ һәмкарлиқниң муһимлиқини тәкитлигән.
үч күн давамлишидиған бу йиғиндә асаслиқ нутуқлар, гуруппа муназирилири, йумилақ үстәл сөһбәтлири, қошумчә паалийәтләр вә шәрқий түркистан вә униң сиртидики тәрәққийатлар тәкшүрүлгән йеңи тәтқиқатларниң тонуштурулидиғанлиқи тәкитләнгән. муһим темилар мәсулийәт сүрүштүрүш механизми, мәҗбурий әмгәккә қарши турушни иҗра қилиш, дөләт чеграсидин һалқиған зийанкәшлик, уйғур мусапирлирини қоғдаш һәмдә инсанийәткә қарши җинайәт вә ирқий қирғинчилиқ дәвалариға хәлқара қанун арқилиқ берилидиған инкасларни өз ичигә алиду.
йеқинқи йиллардин буйан уйғур мәсилиси хәлқараниң күчлүк диққитини тартмақта. кишилик һоқуқ тәшкилатлири, тәтқиқатчилар вә бир қисим һөкүмәтләр хитайниң шәрқий түркистан районидики уйғурлар вә башқа мусулман аз санлиқ милләтләр дуч келиватқан диний етиқад әркинлики, мәдәнийәт йоқитиш, көзитиш, тутуп туруш сийасәтлири вә әмгәк шараити қатарлиқларға қаритилған чәклимиләр тоғрисида әндишилирини оттуриға қойуп кәлмәктә. бейҗиң тәрәп болса җинайәт әйибләшлирини рәт қилип, өзлириниң сийасәтлириниң әсәбийликкә тақабил туруш вә тәрәққийатни илгири сүрүшни мәқсәт қилидиғанлиқини илгири сүрүп кәлмәктә.
