җәнвә [шивейтсарийә], 25-ийун (ANI): уйғур демократийә мәркизиниң рәиси долқун әйса хәлқара җәмийәтни хитайниң уйғурларға тутқан муамилисигә қарши техиму күчлүк тәдбир қоллинишқа чақирип, бейҗиңниң қанун чиқириш вә дипломатик тәсиридин пайдилинип миллий кимликни бастуруватқанлиқини вә җавабкарлиқтин қечиватқанлиқини агаһландурди.
җәнвәдә өткүзүлгән бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңиши (UNHRC) ниң 62-нөвәтлик йиғини җәрйанида сөзлигән әйса, уйғурлар дуч келиватқан вәзийәтниң йәнила «еғир» икәнликини, милйонлиған кишиниң өзи бастуруш һәрикити дәп тәсвирлигән зулум астида давамлиқ азаб чекиватқанлиқини илгири сүрди. у хитайни өзи нөвәттә давамлишиватиду дәп көрсәткән ирқий қирғинчилиқни «йошуруш вә ақлаш» үчүн иқтисадий вә дипломатик тәсиридин пайдилиниватиду дәп әйиблиди.
әйса хитайниң март ейида мақуллиған «милләтләр иттипақлиқи вә тәрәққийати қануни» ға алаһидә әндишә қилидиғанлиқини билдүрүп, бу қанунниң намиға қаримай, уйғур вә тибәтләрниң өзгичә кимликини йоқитишни мәқсәт қилғанлиқини оттуриға қойди. у уйғур тили маарипиға қойулған чәклимиләр вә уйғур-тибәт балилири үчүн йатақлиқ мәктәпләрни кеңәйтиш қатарлиқ тәдбирләрниң, бу қанун рәсмий мақуллиништин көп йиллар илгирила йолға қойулғанлиқини илгири сүрди.
әйсаниң ейтишичә, бу қанун миллий вә мәдәнийәт кимликигә зийан йәткүзидиған сийасәтләрни қануний асас билән тәминләйдикән. у бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға әза дөләтләрни бу қанунни әстайидил тәкшүрүшкә вә бу мәсилини кишилик һоқуқ кеңишидә оттуриға қойушқа чақирди.
бу уйғур паалийәтчи йәнә бейҗиңниң бу һәрикитиниң дөләт һалқиған бастуруш сийасити арқилиқ хитай чеграсидин һалқип кәткәнликини илгири сүрүп, уйғур паалийәтчилири вә чәт әлдики җамаәт рәһбәрлириниң тәһдит вә хата учурларға дуч кәлгәнликини дәва қилди. у нурғун паалийәтчиләрниң хитайниң шинҗаң районида қалған туғқанлиридин әндишә қилғанлиқи үчүн җамаәт алдидики тәшвиқат паалийәтлирини азайтқанлиқини ейтти.
әйса бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий комиссарлиқи ишханисиниң 2022-йиллиқ баһалаш доклатини тилға елип, доклаттики инсанийәткә қарши җинайәт йүз бәргән болуши мумкинликигә аит байқашларға қарита һечқандақ әһмийәтлик һәрикәт қоллинилмиғанлиқини ейтти. у әза дөләтләрни давамлишиватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини һәл қилиш вә кишилик һоқуқ кеңиши арқилиқ из қоғлап тәкшүрүш тәдбирини қоллиништин ибарәт қануний мәҗбурийитини ада қилишқа чақирди. (ANI)
