мийунхен [германийә], 5-ийул (ANI) - дунйа уйғур қурултийи (д у қ) өзиниң һәптилик қисқичә доклатини елан қилип, хәлқаралиқ тәшвиқат тиришчанлиқлирини оттуриға қойди. д у қ йапонийә вә йавропадики чоң дунйави супилардин пайдилинип, бейҗиңниң шәрқий түркистанлиқ уйғурларни нишан қилған вә йәнила давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ, мәҗбурий әмгәк вә дөләт һалқиған бесим қилмишлириға диққәт тартти.
26-ийундин 28-ийунғичә стокһолмға қилинған үч күнлүк тәшвиқат зийарити җәрйанида, д у қ вә униңға қарашлиқ тәшкилатларниң йуқири дәриҗилик вәкиллири шиветсийә әмәлдарлири, парламент әзалири вә пуқралар җәмийити вәкиллири билән көрүшүп, шәрқий түркистанниң кишилик һоқуқ вәзийитини музакирә қилди.
вәкилләр өмики д у қ рәиси турғунҗан алавудун, муавин рәис зумрәтай әркин, уйғур демократийә вә кишилик һоқуқ мәркизи (UZDM) рәиси долқун әйса вә шиветсийә уйғур комитети рәиси бәхтинор абдуреһимлардин тәркиб тапти.
вәкилләр өмики шиветсийә ташқи ишлар министирлиқи, парламент әзаси йүсүп айдин вә шиветсийә қәләмкәшләр җәмийити (PEN Sweden) билән сөһбәт өткүзди. улар хитайниң йеңидин йолға қойған «милләтләр иттипақлиқи қануни»ниң уйғурларни нишан қилған мәдәнийәт ассимилйатсийәси вә бесим сийасәтлирини техиму қанунлаштуридиғанлиқини оттуриға қойди.
улар йәнә тутқун қилинған уйғур зийалийлириға болған әндишилирини ипадилиди һәмдә кейин уйғур шаири, йазғучиси вә кишилик һоқуқ паалийәтчиси күрәш күсәнниң мирасини хатириләш үчүн өткүзүлгән аммиви паалийәткә қатнашти.
тәшвиқат паалийити парижда давамлашти, долқун әйса 30-ийундин 2-ийулғичә өткүзүлгән 9-нөвәтлик дунйа өлүм җазасиға қарши туруш қурултийиға қатнашти.
вәкилләргә сөз қилған әйса, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң билдүрүшичә, хитайниң әдлийә системисида өлүм җазасиға һөкүм қилиниш хәвпигә дуч келиватқан уйғур сийасий тутқунлириға диққәт тартти.
хитайниң «милләтләр иттипақлиқи қануни» 1-ийул рәсмий йолға қойулди, бу берлин, бирйуссел, лондон, вашингтон, сидней, токйо, сйурих вә лос анжелес қатарлиқ шәһәрләрдики уйғур тәшкилатлири вә уларниң иттипақдашлириниң мас қәдәмлик намайишлирини кәлтүрүп чиқарди.
америка қошма иштатлирида, вәкилләр палатасиниң икки партийәсидин болған 14 әза, ташқи ишлар министири марко рубиони бу қанунни аммиви сорунларда әйибләшкә чақирди.
айрим һалда, 2-ийул күни д у қ муавин рәиси зумрәтай әркин сйурих университетида өткүзүлгән сөһбәт йиғиниға қатнашти. бу йиғинда дөләт һалқиған бесим вә мустәбит һөкүмәтләр өз чеграси сиртидики муһаҗирлар җамаитини қорқутуш йаки авазини өчүрүшкә урунғанда демократик дөләтләр дуч келидиған риқабәтләр темиси музакирә қилинди. (ANI)
