кишилик һоқуқ қоғдиғучиси бирләшкән дөләтләр тәшкилати мунбиридә, бейҗиңниң йеңи «милләтләр иттипақлиқи қануни»ниң, дөләтниң уйғур вә башқа аз санлиқ милләтләрниң тили, дини вә мәдәнийәт кимлики үстидики контроллуқини техиму күчәйтидиғанлиқини билдүрди
Muslim Network TV | 2026-йили 17-ийул
җәнвә, шивейтсарийә (MNTV) — тонулған уйғур кишилик һоқуқ паалийәтчиси, хитайни йеңидин мақулланған «милләтләр иттипақлиқи қануни»дин пайдилинип уйғур, тибәт вә хәнзу болмиған башқа топлуқларни мәҗбурий ассимилйатсийә қилишни күчәйтиватиду, дәп әйиблиди һәмдә бу қанунниң аз санлиқ милләтләрниң тиллири, динлири вә мәдәнийәт кимликлирини йоқитидиған сийасәтләрни қануний асас билән тәминләйдиғанлиқи һәққидә агаһландурди.
«уйғур демократийә мәркизи»ниң рәиси долқун әйса, җәнвәдә өткүзүлгән бирләшкән дөләтләр тәшкилати (б д т) йәрлик хәлқләрниң һоқуқи мутәхәссисләр механизминиң 19-нөвәтлик йиғинида сөз қилип, хитайниң 1-ийулдин башлап йолға қойған «милләтләр иттипақлиқи вә тәрәққийати қануни»ниң, дөләттики аз санлиқ милләтләрниң мәнпәәтини қурбан қилиш бәдилигә бир туташ дөләт кимликини түзүмләштүргәнликини билдүрди.
долқун әйса б д т мунбиридә сөзлигән нутқида, мәзкур қанунниң дөләтниң маарип, иҗтимаий турмуш вә мәдәнийәт кимликиниң әвладтин әвладқа йәткүзүлүши үстидики контроллуқини кеңәйтидиғанлиқини, шуниң билән бир вақитта йәрлик милләтләрниң тиллирини, диний паалийәтлирини вә әнәниви өрп-адәтлирини техиму чәткә қақидиғанлиқини ейтти.
у, бу қанунниң бейҗиңниң уйғур, тибәт вә хәнзу болмиған башқа хәлқләргә қаратқан узун муддәтлик сийасәтлириниң әң йеңи басқучиға вәкиллик қилидиғанлиқини оттуриға қойди.
долқун әйсаниң ейтишичә, бу қанун; көп йиллардин бери давамлишип келиватқан халиғанчә тутуп туруш, аилиләрни парчилаш, уйғур тилиға қойулған чәклимиләр, диний вә мәдәнийәт мираслирини вәйран қилиш һәмдә уйғур топлуқлирини өзлириниң әнәниви вәтини болған шәрқий түркистандин сүргүн қилиш қатарлиқ сийасәтләрниң арқисидинла оттуриға чиққан.
у, мәзкур қанунниң йәрлик тилларни қоғдаш, диний етиқад әркинлики вә мәдәнийәт органлирини қоғдашни өз ичигә алған «б д т йәрлик хәлқләрниң һоқуқи хитабнамиси»гә зит келидиған бу хил сийасәтләрни кеңәйтиш үчүн қануний асас йаритип бериши мумкинликини агаһландурди.
йиғин арилиқида долқун әйса йәнә, шәрқий түркистанда мәҗбурий әмгәккә селиш, аилиләрни парчилаш вә уйғур кимликигә қойулған чәклимиләрниң йәнила кәң көләмлик давамлишиватқанлиқини, йеңи қанунниң уйғур вә тибәт кимликлирини мәктәпләрдин, аммиви мәмурийәттин вә күндилик турмуштин техиму сиқип чиқиришни нишан қилидиғанлиқини тилға алди.
у йәнә, бейҗиңни чәт әлдә йашаватқан уйғур паалийәтчилиригә қаритилған «дөләт һалқиған бастуруш»ни күчәйтиватиду, дәп әйиблиди.
долқун әйсаниң сөзигә қариғанда, хитай әмәлдарлири вә алақидар органлар б д т йиғинлириға қатнашқан уйғур һоқуқ қоғдиғучилириниң паалийәтлирини көзәткән, уларға тәһдит салған вә син-архипларға алған болуп, шуниң билән бир вақитта уларниң хәлқаралиқ кишилик һоқуқ мунбәрлиригә қатнишишини чәклимәкчи болған.
у, хизмәтдашлиридин бириниң нөвәттики йиғинға қатнишиш етирапнамисигә еришәлмигәнликини тилға елип, хитай даирилириниң илгири өзиниңму б д т паалийәтлиригә қатнишишини тосушқа урунғанлиқини илгири сүрди.
