ройтерс агентлиқиниң 31-ийул хәвәр қилишичә, иамерика җүмә күни бир һөкүмәт уқтуришида, уйғурлар вә башқа аз санлиқ милләтләрниң кишилик һоқуқини дәхли-тәруз қилишқа четишлиқ дегән асас билән, електрон мәһсулатлиридин тартип йемәк-ичмәк вә метал тәминләш зәнҗиригичә болған йәнә 43 хитай ширкитидин мал киргүзүшни чәклиди. америка һөкүмити буларниң ичидә хитайниң әң чоң кондисатор (ток йиғқуч) ишләпчиқарғучилиридин бири болған хунән айхуа гурупписиму барлиқини илан қилди.
бу ширкәтләр «уйғурлар мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни» (UFLPA) ниң зәрбә бириш тизимликигә қошулди. бу тизимлик америка хитайниң шнҗаң районидики (шәрқий түркситан -т) кишилик һоқуқ дәпсәндичилики вә давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқи дәп бкиткән җинайәтләргә четишлиқ таварларниң импорт қилинишни чәкләйду.
йеңидин қошулғанлар шркәтләрниң арисида йәнә дора, метал, пахта, йемәклик вә литий ишләпчиқириш саһәлиридики ширкәтләрму бар.
бу уқтуруш трамп һөкүмити дәвридә тунҗи қетим ширкәтләрниң бу тизимликкә қошулуши һесаблиниду. шуниң билән тизимликтики ншан шркәтләрниң сани 144 тин 187 гә йәткүзүлди. бу сан 2021-йили декабирда мәзкур қанун мақулланғандин буйан зәрбә бирилидиған шркәтләр әң көп қошулған бир қетимлиқ болуп һесаблиниду.
тизимликтики ширкәтләр мәзкур райондин материйал алиду йаки уйғурлар вә башқа зийанкәшликкә учриған гуруппиларни район сиртиға йаллаш вә тошуш үчүн шу йәрдики һөкүмәт билән һәмкарлишиду.
тизимликтики ширкәтләр
америка дөләт мәҗлиси хитай шлири бойичә алаһидә комитетиниң рәиси, мәҗлис әзаси җон моленар байанатида мундақ деди:
«трамп һөкүмитиниң бүгүнки һәрикити америка иқтисадини қуллуқ әмгики билән ишләнгән мәһсулатлардин мудапиә қилишни күчәйтиду вә хитай компартийисигә уларниң ирқий қирғинчилиқи вә нсан һәқлири дәпсәндичиликигә қарап турмайдиғанлиқимиз тоғрисида учур йоллайду.»
вашингтондики хитай әлчиханисиниң байанатчиси җүмә күни елан қилған байанатида мундақ деди:
«шинҗаңда ”мәҗбурий әмгәк“ бар дегән әйибләш йалғанчилиқтин башқа нәрсә әмәс. хитай қануни мәҗбурий әмгәкни ашкара чәкләйду. шинҗаңдики барлиқ милләт ишчилири қанун бойичә өз ирадиси билән кәспини таллаш, ишқа орунлишишта баравәр муамилигә еришиш вә әмгики үчүн һәқ елиш һоқуқидин бәһримән болиду.»
хунән айхуа гурупписи бу тизимликкә қошулди, чүнки америка дөләт хәвпсизлик министирлиқиниң америка федератип ахбаратида билдүришичә, ширкәт шинҗаңдин химийилик йапрақчә вә башқа материйалларни сетивалидикән.
истемал електронлири, санаәт, аптомобил вә қайта һасил болидиған енергийә базарлирини тәминләйдиған бу ширкәт ройтирис агенитлиқиниң пикир билдуруш тәлипигә дәрһал җаваб бәрмиди.
мәһсулатлири 50 кә йеқин дөләт вә районға експорт қилинидиған шача йемәклик ширкити му бу тизимликкә қошулған. қошулған башқа ширкәтләр арисида шинҗаң тйәнхоңҗй техника ширкити, тефең дора ширкити, тйәншән алйумин гурупписи вә хенән гусуң електрон техника ширкити қатарлиқлар бар.
америка дөләт хәвпсизлик министирлиқи байанатида билдүришичә, америка таможна вә чегра мудапиә идариси тизимлик түзүлгәндин буйан, мәҗбурий әмгәккә четишлиқ дәп қаралған, қиммити бир милйард долларға йеқин 24,300 дин артуқ йүкни тохтатқан.
хитай «зөрүр тәдбирләр» қоллинидиғанлиқини ейтти
хитай сода министирлиқи шәнбә күни америкиниң бу һәрикитини асассиз бир тәрәплимә җаза дәп әйиблиди. униң ейтишичә, бу җаза икки дөләтниң сода әмәлдарлири иҗабий синлиқ сөһбәт өткүзгәндин бир күн кейинла йолға қойулған.
