сүрәт: хитайға қарши намайишқа қатнашқан уйғур намайишчилар (архип сүрити/ройтрс)
мәнбә: ANI | вақти: 2026-йили 8-айниң 22-күни
мйунх [германийә], 22-авғуст (ANI) — дунйа уйғур қурултийи елан қилған әң йеңи һәптилик хәвәрнамидә, хитайдики уйғурларға тутулуватқан муамилә вә чәт әлдики уйғур җамаәтлиригә қаритилғанлиқи илгири сүрүлгән дөләт һалқиған бастуруш һәққидики йеңи әндишиләр гәвдиләндүрүлди.
дунйа уйғур қурултийиниң билдүрүшичә, кишилик һоқуқ фонди 11-авғуст хитай компартийәси қоллиниватқанлиқи илгири сүрүлгән дөләт һалқиған бастуруш усуллириға тақабил турушта хәвпкә асан учрайдиған муһаҗирәт җамаәтлиригә йардәм беришни мәқсәт қилған бир қолланма топлимини елан қилған. бу топлам рәқәмлик назарәт, тордики паракәндичилик вә аммиви намайишлардики қорқутуш қатарлиқ тәһдитләрни өз ичигә алиду. дунйа уйғур қурултийиниң муавин рәиси зумрәтай әркинму бу тәшәббусқа төһпә қошқан.
дунйа уйғур қурултийи йәнә шәрқий түркистанға сәпәр қилған австралийәлик уйғурларниң қорқутулуши, дәп тәсвирлигән қилмишларни әйиблиди. тәшкилат кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң йеқинда елан қилған доклатини нәқил кәлтүрүп, бир қисим сәпәрчиләрниң узун муддәтлик сорақ, һәрикәт чәклимиси, шундақла уйғур паалийәтчилири вә тил мәктәплири һәққидә учур беришкә қисташқа учриғанлиқини илгири сүрди. дунйа уйғур қурултийи австралийәни мәзкур дөләттә йашаватқан уйғурларни қоғдаш тәдбирлирини қоллинишқа чақирди.
шуниң билән бир вақитта, дунйа уйғур қурултийи «қанунсиз окйан түри» (The Outlaw Ocean Project)ниң шәрқий түркистандики белиқ бақмичилиқи кәспи һәққидә елип барған тәкшүрүшигиму диққәт тартти. тәкшүрүштә чоң көләмдики һәсән-һүсән рәңлик трот белиқи ишләпчиқарғучи, дәп тәсвирләнгән «тйәнйүн органик йеза игилики» (Xinjiang Tianyun Organic Agriculture) ширкити нуқтилиқ тәкшүрүлгән. дунйа уйғур қурултийи бу кәсипниң дөләтниң әмгәк күчи йөткәш пирограммилири вә уйғурлар билән башқа түркий аз санлиқ милләт җамаәтлирини ассимилйатсийә қилишқа қаритилған техиму кәң даирилик һәрикәтләр биләнму бағлинишлиқ икәнликини илгири сүрди. бу ширкәт 2026-йили 8-айда американиң «уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни»дики кархана-орунлар тизимликигә киргүзүлгән.
дунйа уйғур қурултийи йәнә худсон институти елан қилған, американи 2018-йили тутқун қилинғандин буйан түрмидә йетиватқан уйғур дохтур гүлшән аббасни қойуп бериш үчүн хитайға бесим ишлитишкә чақирған доклатни қарши алидиғанлиқини билдүрди.
дунйа уйғур қурултийиниң билдүрүшичә, аббасниң делоси халиғанчә тутқун қилиш, пикир байан қилиш әркинлики вә диний етиқад әркинликигә даир әндишиләрни гәвдиләндүриду. тәшкилат вашингтонни униң вә башқа уйғур сийасий мәһбусларниң қойуп берилиши үчүн тиришчанлиқини күчәйтишкә чақирди. шундақла бу мәсилиләрни һәл қилиш вә хитайниң ичи-сиртидики уйғур җамаәтлирини қоғдаш үчүн техиму күчлүк хәлқаралиқ һәрикәт қоллинишни тәләп қилди.
