ANI | 2026-йили 31-авғуст
дунйа уйғур қурултийи (WUC) 2017-йилдин буйан шәрқий түркистанниң һәрқайси җайлирида, өзи «зор көләмлик йиғивелиш лагерлири, түрмиләр вә башқа шәкилдики халиғанчә тутуп туруш системиси» дәп тәсвирлигән җайларда ғайиб болған уйғурларниң тәқдиридин йеңидин әндишә қиливатқанлиқини билдүрди.
қурултай «X» суписида елан қилған йазмисида, бастуруш җәрйанида уйғур зийалийлири, академиклар, йазғучилар, сәнәткарлар, диний затлар вә җәмийәттики башқа көзгә көрүнгән шәхсләрниң нишанға елинғанлиқини билдүрди. уларниң көпинчисиниң аилиси билән болған алақиси йиллардин буйан үзүлгән болуп, саламәтлик әһвали, учраватқан муамилиси йаки тутуп турулуш шараити тоғрисида ишәнчлик учур интайин аз йаки пүтүнләй йоқ.
тәшкилатниң билдүрүшичә, бәзи тутқунлар ахири еғир җисманий вә роһий сағламлиқ мәсилилири билән қойуп берилгән. йәнә бәзиләр болса, тәшкилат сийасий мәқсәтлик дәп тәсвирлигән әйибләшләр билән рәсмий түрмигә қамилип, муддәтсиз қамақ җазасиниму өз ичигә алған узун муддәтлик қамақ җазалириға һөкүм қилинған.
дунйа уйғур қурултийи йәнә тутуп туруш җәрйанида йаки қойуп берилгәндин кейин узун өтмәй қаза қилғанлар һәққидики хәвәрләрни тилға елип, хитай даирилири тутуп туруватқан уйғурларниң қандақ муамилигә учраватқанлиқиға даир әндишиләрниң күчәйгәнликини билдүрди.
қурултай хәлқарада тонулған уйғур зийалийлири вә мәдәнийәт әрбаблиридин раһилә давут, илһам тохти, ташполат тейип, йалқун рози вә доктор абдукерим рахманниң делолирини алаһидә тилға алди.
тәшкилат йәнә тутқундики уйғурларниң әзалирини мәҗбурий елишқа четишлиқ әйибләшләрниң хәлқарада еғир әндишә қозғиғанлиқини билдүрүп, тутқунларниң қандақ муамилигә учраватқанлиқини техиму қаттиқ тәкшүрүшкә чақирди.
дунйа уйғур қурултийи 2025-йили 2-айда тайландтин хитайға мәҗбурий қайтуруветилгән 40 нәпәр уйғур мусапирниң тәқдиридинму әндишә қиливатқанлиқини билдүрди. қурултайниң ейтишичә, уларниң һазир қәйәрдә икәнлики йаки әһвали тоғрисида һелиму ашкара учур йоқ.
тәшкилатниң қаришичә, бу дело һөкүмәтләрниң кишиләрни зийанкәшликкә йаки башқа еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә учраш хәвпи болған дөләтләргә қайтурушини чәкләйдиған «мәҗбурий қайтурмаслиқ пиринсипи»ниң муһимлиқини көрситип бериду.
дунйа уйғур қурултийи һәрқайси һөкүмәтләрни уйғурларни хитайға мәҗбурий қайтурмаслиққа чақирип, мәҗбурий қайтурушниң уларни халиғанчә тутқун қилиш, қийнаш вә мәҗбурий ғайиб қиливетиш хәвпигә дучар қилидиғанлиқини агаһландурди. (ANI)
