дотсент доктор әһмәт өзкан, тәхминән бир һәптә давамлашқан шәрқий түркистан сәпиридин кейин ғулҗа, қәшқәр вә үрүмчидики көзәткәнлирини һәмбәһирлиди. өзкан мәсчитләрниң әһвали, тилниң қоллинилиши вә паспорт тәкшүрүшлиригә аит хатирилирини оттуриға қойди.
2026-йили 15-сентәбир
академик дотсент доктор әһмәт өзкан, бир һәптә әтрапида давамлашқан шәрқий түркистан сәпиридин кейин ғулҗа, қәшқәр вә үрүмчидә қилған көзитишлирини иҗтимаий таратқу һесабида тарқатти. өзкан сәпәр җәрйанида мәсчитләрниң әһвалидин тартип тилниң қоллинилишиғичә, паспорт тәкшүрүштин тартип ибадәт қилиш имканийәтлиригичә болған түрлүк әһваллар үстидики көзәткәнлирини байан қилди.
пүтүнләй өз хираҗити билән елип барған бу сәпәрниң ахирлашқанлиқини билдүргән өзкан, ғулҗа, қәшқәр вә үрүмчидә нурғун җайларни кезиш вә көрүш пурситигә еришкәнликини ипадилиди.
өзкан зийарәт қилған шәһәрләрдә «тил, дин вә ибадәт әркинлики нуқтисидин иҗабий һечнемә көрәлмигәнлики»ни тәкитләп, райондики хәлқниң камера, аваз елиш, телефон әплири вә тор чәклимилири қатарлиқ васитиләр арқилиқ назарәт астида тутулуватқанлиқиға гуваһ болғанлиқини ейтти.
кәзгән районлардики мәсчитләрниң һәммисиниң ибадәт үчүн тақақлиқ икәнликини билдүргән өзкан, қисмән мәсчитләрниң кириш ишиклириниң күнниң мәлум вақитлирида ечилидиғанлиқини, бирақ бу вақитлардиму ичигә киришкә рухсәт қилинмайдиғанлиқини қәйт қилди.
өзкан йәнә зийарәт қилған шәһәрләрниң һәммисидә вивискиларниң хитайчиға өзгәртилгәнликини вә сөзлиниватқан тилниңму хитайчә икәнликини көзәткәнликини билдүрди. сәпәр җәрйанида өзлириниңму нурғун қетим паспорт тәкшүрүшигә дуч кәлгәнликини ейтти.
ғулҗидики бәйтуллаһ мәсчити
өзканниң шәрқий түркистандики тунҗи бекити ғулҗа, йәнә бир атилиши билән йиннң шәһиридики бәйтуллаһ мәсчити болди.
мәсчитниң әтрапиниң оралғанлиқини вә ичидә қурулуш ишлириниң қилиниватқанлиқини билдүргән өзкан, бу қурулушниң сәвәбини сориғанда өзлиригә мәсчитниң ремонт қилиниватқанлиқиниң ейтилғанлиқини байан қилди.
қәшқәрдики һейтгаһ мәсчити
өзканниң кейинки бекити қәшқәрдики һейтгаһ мәсчити болди.
мәсчитниң сайаһәт мәқсити билән мәлум вақитларда очуқ болидиғанлиқини ейтқан өзкан, әмма бу вақитларда мәсчит ичигә кирип намаз оқушниң мумкин әмәсликини билдүрди.
өзкан икки күн уда мәсчиткә киришигә рухсәт қилинмиғанлиқини, үчинчи күни болса паспортлири билән намаз оқуш мәқситидә мәсчиткә киришигә рухсәт қилинғанлиқини байан қилди.
артуштики сутуқ буғрахан мәқбәриси
қәшқәрдики зийарәт нуқтилиридин йәнә бириниң артушқа җайлашқан абдулкәрим сутуқ буғрахан мәқбәриси икәнликини билдүргән өзкан, тәхминән бир саәтлик сәпәрдин кейин мәқбәрә җайлашқан орунға интайин йеқин бир нуқтиға йетип барған болсиму, бу районға киришигә рухсәт қилинмиғанлиқини вә зийарәтни орунлийалмиғанлиқини ейтти.
мәһмуд кашиғәрийниң мәқбәриси
өзкан зийарәт қилған йәнә бир тарихий җай мәһмуд кашиғәрийниң мәқбәриси болди.
мәқбәрә җайлашқан күллийәгә киргәнликини, әмма мәқбәригә баридиған йолларниң тақиветилгәнликини билдүргән өзкан, шундақ болушиға қаримай мәқбәриниң ишикигичә йетип баралиғанлиқини ипадилиди.
мәқбәрә ишиклириниң қулуплуқ болуши сәвәбидин ичигә кирәлмигәнликини ейтқан өзкан, мәзкур орунниң қариғучисиз һәм харабә бир көрүнүштә икәнликини қәйт қилди.
йүсүп хас һаҗипниң мәқбәриси зийарәткә очуқ
қәшқәрдики ахирқи зийарәт нуқтилириниң йүсүп хас һаҗип мәқбәриси икәнликини билдүргән өзкан, бу зийарәттә һечқандақ қийинчилиққа учримиғанлиқини вә мәқбәриниң зийарәткә очуқ икәнликини әскәртти.
өзкан сәпиридики ахирқи шәһәр болса шәрқий түркистанниң муһим сода мәркәзлиридин бири болған үрүмчи болди.
үрүмчидә нурғун мәсчитләрни көргәнликини байан қилған өзкан, бу мәсчитләрниң һәммисиниң тақақлиқ икәнликини вә «өз һалиға ташлап қойулған» бир мәнзирини намайан қилип турғанлиқини ипадилиди.
шәрқий түркистан сәпиригә аит көзәткәнлирини һәмбәһирлигән өзкан, райондики тил, ибадәт вә диний җайларға аит әһваллардин сирт, сәпәр җәрйанида өзлири дуч кәлгән паспорт тәкшүрүшлири вә түрлүк чәклимиләрниму хатирилиригә киргүзди.
мәнбә: Mepa News
