түркистан таймз тәһрирати | 2026-йили 3-өктәбир
Starbucks ниң үрүмчидики тунҗи шөбилири америка парламент әзаси вә уйғур кишилик һоқуқ тәшкилатиниң наразилиқини қозғиди. улар бу мәвҗутлуқниң бастурушни нормаллаштурушқа йардәм беришидин әндишә қилип, шөбиләрни тақашни тәләп қилди. [2, 3]
үрүмчидики рәсмий мәтбуатниң хәвиригә қариғанда, ширкәт 2026-йили 29-сентәбир хәлқара чоң базар вә үрүмчи тәңритағ хәлқара айродромида икки шөбә ачқан. [1]
америка авам палатаси хитай компартийәси мәсилиси алаһидә комитетиниң рәиси җон муленар 1-өктәбирдики байанатида бу қарарни «кишини чөчүтидиған вә әхлақий җәһәттин вәйранә» дәп атиди. у Starbucks ни қараридин дәрһал ваз кечип, райондики шөбилирини тақашқа чақирди. [2]
муленарниң ейтишичә, хитай компартийәси бир милйондин артуқ уйғурни тутуп турған вә уларниң дини, тили һәмдә мәдәнийитини йоқитишқа урунуватқан районда америка ширкитиниң тиҗарәт қилишини ақлашқа болмайду. у һәр бир истакан қәһвәниң сетилиши америка маркисини хитайниң уйғурларға қаратқан сийаситигә бағлайдиғанлиқини билдүрди. бу байанат парламент комитети рәисиниң мәйдани болуп, шөбиләрни тақаш тоғрисидики америка һөкүмитиниң мәмурий буйруқи әмәс. [2]
кишилик һоқуқ тәшкилатлири немидин әндишә қиливатиду
дунйа уйғур қурултийи 2-өктәбирдики һәптилик хәвәрнамисидә шөбиләрни тақашни тәләп қилди. тәшкилатниң қаришичә, ширкәтләр дөләт мәҗбурлиған әмгәк мәсилиси еғир болған иқтисадқа төһпә қошмаслиқи вә кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини нормаллаштурмаслиқи керәк. [3]
«пул-муамилә вақти» гезитиниң хәвиридә, Starbucks мәсулийәтчан тиҗарәт өлчәмлирини тәкитлигән; «кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати» болса ширкәтниң мәвҗутлуқи дәпсәндичиликләрни йошурушқа йардәм беришидин агаһландурған. [4]
бу әндишиләрниң арқа көрүнүшидә, б д т кишилик һоқуқ ишлири алий комиссари ишханисиниң 2022-йили 31-авғусттики баһалаш доклати уйғурлар вә башқа көпинчиси мусулман болған гуруппиларни халиғанчә вә кәмситиш асасида тутуп турушниң инсанийәткә қарши җинайәт шәкилләндүрүши мумкинликини билдүргән. [5]
америкиниң әйни вақиттики дөләт ишлири катипи майк помпейо 2021-йили 19-йанвар хитайниң уйғурлар вә башқа аз санлиқ гуруппиларға қаратқан қилмишлирини ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт дәп бекиткән. бу америка һөкүмитиниң бекитмиси болуп, б д т доклатидики «шәкилләндүрүши мумкин» дегән баһа билән охшаш һөкүм әмәс. [6]
мәҗбурий әмгәк әндишиси билән қануний чәкниң пәрқи
америкиниң «уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни» районда пүтүнләй йаки қисмән ишләпчиқирилған, шундақла мунасивәтлик тизимликтики орунлар ишләпчиқарған малларни мәҗбурий әмгәк билән бағлиқ дәп пәрәз қилиду. бу пәрәзни қанундики шәртләр бойичә рәт қилидиған дәлил болмиса, малларниң америкиға киргүзүлүши чәклиниду. бу импортқа даир тәдбир болуп, районда қәһвәхана ечишни өзлүкидин чәкләйдиған омумий қаидә әмәс. [7, 8]
бу хәвәр үчүн тәкшүрүлгән мәнбәләр Starbucks ниң мәзкур икки шөбисидики хизмәтчиләрниң мәҗбурий әмгәккә селинғанлиқини испатлимайду. наразилиқ райондики шараит вә ширкәтниң мәсулийитигә қаритилған; уни шөбиләрниң өз хизмәтчилири һәққидә дәлилләнгән дәва билән арилаштурушқа болмайду.
ширкәтниң базар пилани вә хитайниң мәйдани
«шинҗаң гезити»ниң хәвиридә чоң базар шөбисиниң муқам вә әтләс елементлиридин пайдиланғанлиқи байан қилинған. шу мәнбәгә қариғанда, Starbucks хитай тармиқиниң баш иҗраийә әмәлдари лйу венҗүән ширкәтниң район базириға давамлиқ мәбләғ салидиғанлиқини билдүргән. [9]
Starbucks 2-апрелда елан қилған байанатқа қариғанда, бойү капитал башқуридиған фондилар хитайдики парчә сетиш тиҗаритиниң 60 пирсәнтини, Starbucks болса 40 пирсәнтини игиләйду. марка һоқуқи йәнила Starbucks та. [10]
хитай һөкүмити кишилик һоқуқ дәпсәндичилики тоғрисидики әйибләшләрни рәт қилиду. франсийә агентлиқиниң 2-өктәбирдики хәвиригә қариғанда, бейҗиң өз сийаситиниң террорлуқни тохтитиш, ашқунлуққа қарши туруш вә районниң иқтисадий тәрәққийатини илгири сүрүшкә қаритилғанлиқини илгири сүриду. бу хитай һөкүмитиниң мәйданидур. [11]
мәнбәләр вә библиографийә
The numbered references apply to all five language editions. All sources were accessed October 3, 2026. Where no publication time or named author was available, none has been inferred.
[1] 郭玲、李凯、米热扎提·木塔力甫. “星巴克在乌鲁木齐开业了！” 乌鲁木齐晚报, republished by 新浪财经, September 30, 2026, 11:33 (displayed time). Chinese. News report.
https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-09-30/doc-initqqvi2170506.shtml
[2] U.S. House Select Committee on the Chinese Communist Party. “Starbucks Serves Up Venti-Sized Genocide; Opens Stores in China’s Xinjiang Region.” October 1, 2026. English. Press release quoting Chairman John Moolenaar.
[3] World Uyghur Congress. “Weekly Brief, 02 October 2026.” October 2, 2026. English. Section on the Starbucks openings.
https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-02-october-2026/
[4] Financial Times. “Starbucks opens first cafés in China’s Xinjiang.” October 1, 2026. English. News report.
https://www.ft.com/content/352e32dd-9dd8-4544-a807-9ec1a4904105
[5] United Nations Special Procedures mandate-holders. Communication AL CHN 12/2022. December 19, 2022, p. 2. English. Quotes paragraph 148 of the OHCHR assessment published August 31, 2022.
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=27725
[6] Pompeo, Michael R. “Determination of the Secretary of State on Atrocities in Xinjiang.” U.S. Department of State, January 19, 2021. English. Official U.S. determination.
https://2017-2021.state.gov/determination-of-the-secretary-of-state-on-atrocities-in-xinjiang/
[7] U.S. Customs and Border Protection. “Uyghur Forced Labor Prevention Act.” English. Official explanation of the law and rebuttable presumption.
https://www.cbp.gov/trade/forced-labor/UFLPA
[8] U.S. Department of Homeland Security. “Notice Regarding the Uyghur Forced Labor Prevention Act Entity List.” Federal Register, August 3, 2026. English. Official notice; Background, sections B and C.
[9] 新疆日报. “星巴克正式入疆！” Republished by 新浪财经, September 30, 2026, 11:21 (displayed time). Chinese. News report carrying company statements.
https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-09-30/doc-initqqvi5750011.shtml
[10] Starbucks Coffee Company. “Starbucks and Boyu Capital Finalize Joint Venture to Accelerate Long Term Growth in China.” April 2, 2026. English. Company announcement.
[11] Agence France-Presse. “Starbucks critiqué après l’ouverture de ses premiers cafés au Xinjiang.” Boursorama avec AFP, October 2, 2026, 12:20 (displayed time). French. News report.
