BİŞKEK/KAŞGAR — Dünya, Orta Asya ile Pekin arasındaki ekonomik bağların sıkılaşmasını izlerken, Kırgızistan ile Doğu Türkistan'ın kalbi arasında yeni bir hava köprüsü kuruluyor. Kırgızistan Havaalanları Genel Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamaya göre, Kırgızistan’ın ikinci büyük şehri Oş ile Kaşgar arasındaki doğrudan uçuşların Nisan 2026'da başlaması bekleniyor.

Times of Central Asia tarafından detaylandırılan bu duyuru, 30 Ocak'ta Çin Ticari Havacılık Şirketi (COMAC) ile yapılan üst düzey görüşmenin ardından geldi. Habere göre rota, Çin'in yerli üretimi olan ve sanayi gücünün sembolü olarak görülen C919 jetlerini kullanan Chengdu Airlines tarafından işletilecek. Bu gelişme, Kasım 2025'te başlayan Oş-Urumçi uçuşlarının ardından, uluslararası kamuoyunun Doğu Türkistan olarak bildiği bölgeye yönelik trafiğin hızla yoğunlaştığını gösteriyor.

Bir Entegrasyon Aracı Olarak Altyapı

Bişkek için motivasyon tamamen ekonomik. Kaşgar sadece bir varış noktası değil, stratejik bir merkezdir; Çin-Kırgızistan-Özbekistan (CKU) demiryolu projesinin başlangıç noktasıdır. 27 Aralık 2024'te Kırgızistan’ın Celal-Abad bölgesinde resmi olarak inşaatına başlanan bu 523 kilometrelik proje, geleneksel rotaları devre dışı bırakarak Çin'i Orta Asya üzerinden doğrudan Avrupa'ya bağlamayı hedefliyor.

İkili ticaretin 2025 yılında %20 artışla 27,2 milyar dolara ulaşmasıyla Kırgız hükümeti, bu bağlantıları ulusal kalkınmanın can damarı olarak görüyor. Ancak Doğu Türkistan'daki insan hakları savunucuları için bu "dostluk köprüleri", sistematik baskıların devam ettiği bir bölgeyi normalleştirme çabasından başka bir şey değil.

Analiz: Ekonomik Çıkar ve Ahlaki Sessizlik

Oş-Kaşgar uçuşlarının başlaması, Orta Asya jeopolitiğindeki acı bir gerçeği gözler önüne seriyor: Ticaretin "İpek Yolu", komşu Türk uluslarının sessizliği üzerine inşa ediliyor.

• Sessizliğin Suç Ortaklığı: Kırgızistan, Doğu Türkistan halkıyla derin etnik, dilsel ve dini bağlara sahiptir. Ancak Çin'e olan borçlar arttıkça ve ticaret rakamları rekor kırdıkça, Uygurların dramı resmi diplomatik gündemden tamamen silindi. Kırgız liderliği için 27 milyar dolarlık ticaret, sınırın öte yanındaki akrabalarına karşı duyulan insani ve kültürel sorumluluktan daha ağır basıyor gibi görünüyor.

• Turizm Yoluyla Normalleşme: Kaşgar'a "turizm ve kültürel değişim" adı altında yapılan bu uçuşlar Pekin için çift taraflı bir amaca hizmet ediyor: Gözetim ve toplama kamplarıyla anılan Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ne bir "normallik" maskesi takmak.

• Stratejik Bağımlılık: Orta Asya cumhuriyetleri lojistiklerini Çin’in "Kuşak ve Yol" projesine entegre ettikçe, Pekin'e insan hakları konusunda meydan okuma iradelerini tamamen kaybediyorlar.

Sonuç

Nisan ayında Kaşgar'a inecek olan ilk C919 jeti sadece yolcu taşımayacak; aynı zamanda bölge halkının temel haklarını ekonomik çıkarların gerisine iten derin bir ittifakın yükünü de taşıyacak.