Federal Konsey'in İsviçre'deki Çin ajanlık faaliyetlerine ilişkin raporunun üzerinden bir yıl geçtikten sonra hayal kırıklığı yayılıyor.
Yazar: Elmar Plozza
Federal Konsey'in bir raporunda İsviçre'de Çinli ajanların ve muhbirlerin aktif olduğunu ilk kez teyit etmesinden on iki ay sonra, birçok Tibetli ve Uygur aktivist hüsrana uğramış durumda: Raporun yayınlanmasından bu yana kendilerine yardım etmek için çok az şey yapıldığını savunuyorlar.
Hükümet söz konusu raporda, Pekin'in ajanlar ve muhbirler aracılığıyla İsviçre'deki Tibetli ve Uygur diasporası mensuplarını sindirmeye çalıştığını tespit etmişti.
Gözdağı Vermek Amacıyla Fotoğraflar Çekiliyor
İsviçre'de yaşayan birçok Uygur ve Tibetli, Çinli muhbirlerle zaten karşılaşmış durumda. Özellikle "Avrupa Tibetli Gençler Cemiyeti" (Tibeter Jugend in Europa) Eş Başkanı olan 31 yaşındaki Zürihli hukukçu Arya Amipa gibi siyasi aktivistler izleniyor.
Yetkililerden Ne Beklenebilir?
Çin'e karşı daha sert önlemler – ama nasıl? Raporun o dönemki ortak yazarlarından, Basel Üniversitesi Profesörü ve Çin uzmanı Ralph Weber, bunun hiç de kolay olmadığını söylüyor.
SRF News: Raporun üzerinden bir yıl geçtikten sonra İsviçre makamlarından ne beklenebilir?
Ralph Weber: Bir yıl kısa bir süredir. Yani meseleye zaman tanımak gerekir. Bu durum özellikle böyledir çünkü sonuçta söz konusu olan "sınır ötesi baskı" (transnational repression) fenomeni basit bir konu değildir. Bu, halihazırda bazı yasaların mevcut olduğu karmaşık bir fenomendir. Ancak bu yasalar, muhtemelen siyasi nedenlerle her zaman katı bir şekilde uygulanmamaktadır. Ayrıca, bu fenomenle sadece yasal düzeyde en iyi nasıl mücadele edilebileceği de tam olarak net değildir.
STK'lar şimdi daha hızlı önlemler ve daha somut bir plan talep ediyor, İsviçre makamlarını hiçbir şey yapmamakla suçluyorlar. Sizce İsviçre makamları temelde sorunu çözme konusunda motive mi?
Weber: Benim değerlendirmem şu yönde; İsviçre makamları sorunu anlıyor, bir şeyler yapmak istiyorlar ancak çıkar dengesi gözetildiğinde Tibetli ve Uygurların taleplerine belki de en büyük öncelik verilmiyor. Muhtemelen ekonomik çıkarlar ön planda tutuluyor. Bu nedenle, İsviçre'deki ilgili topluluklar açısından şimdi biraz daha fazla baskı oluşturmaya çalışmak mantıklı. Bu şekilde seslerini daha fazla duyurmaya ve siyasetin çıkar dengesinde daha fazla ağırlık kazanmaya çalışıyorlar. Federal Konsey sorunu kesinlikle anlamış durumda, ancak burada yasal bir uygulama bulmak kolay değil.
Amipa, halka açık gösterilerde filme alınmanın bu duruma bir örnek olduğunu belirtiyor. "Fotoğraflar, sizi sindirmek niyetiyle çekiliyor," diye açıklıyor Amipa. Bunun sadece pek çok örnekten biri olduğunu, diğerlerinin ise tehdit telefonları veya yürüyüş yaparken takip edilmek olduğunu anlatıyor.
Çin'deki Akrabalar Üzerindeki Baskı
Özellikle Tibet'te yaşamaya devam eden aile üyelerinin Çin güvenlik makamları tarafından tehdit edilmesi çok yıpratıcı bir durum. Bu baskı, İsviçre'de yaşayan Tibetlilerin Çin hükümetine yönelik eleştirilerinde kendilerini tutmalarını sağlamayı amaçlıyor.
Resim Altı Bilgisi: Bir yıl önce Federal Konsey, İsviçre'de bu tür bir baskının gerçekleştiğini kamuoyuna teyit etmişti. Arya Amipa, bu raporun çok değerli olduğunu vurguluyor. Ancak Amipa, "Yine de bir raporla iş bitmiş değil. Şimdi önlemler alınmalı," diye vurguluyor. Şimdi sonuç çıkarılması gerektiğini ve bunun bekledikleri bir sonraki adım olduğunu belirten hukukçu, tüm bu çalışmanın niyetinin bu olduğunu söylüyor.
Federal ve Kantonal Makamlar Üzerindeki Baskı
Tibetli ve Uygur dernekleri, insan hakları örgütü "Voices" (eski adıyla Tehdit Altındaki Halklar Cemiyeti) ile birlikte baskı kurmaya çalışıyor. Kamuoyuna yaptıkları açıklamada; federal, kantonal ve yerel makamların İsviçre'deki Çin baskısı sorununa karşı daha duyarlı hale getirilmesini talep ediyorlar. Bunun acilen gerekli olduğunu belirtiyorlar.
Arya Amipa sorunu şöyle tarif ediyor: "Örneğin şimdi polise gidersek ve onlar sorunu anlamazlarsa, mağdur kişi bir sonraki olayda polise gidip gitmemeyi iki kez düşünecektir."
Eğitimler Yakında Başlayacak
SRF'nin sorusu üzerine Federal Adalet ve Polis Departmanı (EJPD), İsviçre Güvenlik Ağı'nın (SVS) yakında çeşitli düzeylerdeki yetkilileri bu konuda eğitmeye başlayacağını açıkladı. Ayrıca Dışişleri Bakanlığı, Çin ile yürütülen insan hakları diyaloğu çerçevesinde İsviçre'deki kişilere yönelik baskıcı önlemlerin dile getirildiğini bildirdi. Ancak Tibetli ve Uygur örgütleri, İsviçre'nin bu yönde daha kararlı adımlar atmasını temenni ediyor.
