Uygur kız kardeşler soldan sağa: Gulzeper Hekim (solda), Gulmire Kamil (soldan ikinci), Guljennet Kamil (sağda) ve anneleri Bahargul Tohti. Tarihsiz aile fotoğraflarının birleşiminden oluşan bu görseldeki kişiler, 4 Temmuz ve 11 Temmuz 2026 tarihlerinde Urumçi'de gözaltına alınmıştır. (Guzelnur Kamil'in izniyle)

Yazan: Tahir İzgil

20 Temmuz 2026, RFA

Önemli Noktalar:

Çin makamları, Temmuz 2026 başlarında Urumçi'de üç Uygur kız kardeşi ve annelerini, Türkiye'deki en büyük kız kardeşleri Guzelnur Kamil'e sıradan ev eşyaları (giysi, gıda, günlük ihtiyaç maddeleri) gönderdikleri gerekçesiyle gözaltına aldı ve bu gönderileri "teröristleri desteklemek" suçlamasına bahane olarak kullandı.

Gözaltılar, Çin'in yeni etnik birlik yasasının yürürlüğe girmesinden kısa bir süre sonra gerçekleşti; bu durum, rutin ve belgeli faaliyetler için bile yurtdışında aile veya iş bağları olan Uygurları hedef alan sınır ötesi baskıların devam ettiğini gösteriyor.

Gözaltına alınan kadınlar arasında, eski bir toplama kampı tutsağı olan ve kısmi felçli bir kadın ile daha önce 2009 Urumçi olaylarıyla bağlantılı olarak 10 yıl hapis yatan bir diğeri bulunuyor; kız kardeşlerden biri ilk başta yakalanmamış olsa da bir hafta sonra gözaltına alındı.

Sincan'ın eyalet başkenti Urumçi'deki Çin makamları, 4 Temmuz'da Türkiye'deki ablasına mal gönderdikleri gerekçesiyle iki Uygur kız kardeşi ve annelerini gözaltına aldı; üçüncü kız kardeş ise bir hafta sonra gözaltına alındı. Ablası, durumu Özgür Asya Radyosu'na (RFA) anlattı.

Guzelnur Kamil, ailesinin Türkiye'deki işine destek olmak amacıyla kendisine kıyafet, ayakkabı, şapka, günlük ihtiyaç maddeleri, baharatlar ve paketlenmiş gıdalar gibi sıradan ev eşyaları gönderdiğini söyledi.

RFA'e verdiği demeçte, "Bunlar sadece günlük sıradan eşyalardı" dedi.

"Annem, 'Sana nakit para gönderemesek bile mal gönderelim, böylece iş yapabilirsin yavrum ve çocuklarına bakabilirsin' derdi" diye ekledi.

2016 yılında Türkiye'ye taşınan Guzelnur, gönderilerin 2018-2020 yılları arasında toplama kampında tutulan kız kardeşi Guljennet Kamil tarafından hazırlandığını belirtti.

Geçirdiği bir kaza sonrası kısmi felç olan Guljennet'e, kız kardeşi işinden elde ettiği kardan pay vererek yardım ediyordu. Ancak Guzelnur'a göre polis, bu iletişimi aileyi hedef almak için bir bahane olarak kullandı.

Soruşturma

Guzelnur, polis sorgusunun 1 Temmuz'da başladığını belirterek, annesi Bahargul Tohti ile kız kardeşleri Guljennet ve Gulzeper Hekim'in birkaç kez sorgulandığını açıkladı.

Polisin, Guljennet'in Türkiye'ye mal göndermesini bahane ederek "teröristleri destekleme" şüphesi iddiasında bulunduğunu söyleyen Guzelnur; annesi ve kız kardeşlerine, malları satın aldıkları dükkanları ve nakliye için kullandıkları lojistik şirketlerini polise göstermelerinin emredildiğini sözlerine ekledi.

"Ayın 4'ünde çok kibar konuşarak annemden sabah saat 09:00'da karakola gelmesini istediler" dedi. "Onu içeri aldıktan sonra kız kardeşlerimi de getirdiler. Kan örneklerini aldılar ve ön, arka ile yan profillerden fotoğraflarını çektiler. Ondan sonra tek bir kelime bile etmeden onları alıp götürdüler."

İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne (Human Rights Watch) göre Türkiye, Çin'in Endonezya, Suudi Arabistan, Mısır ve Kazakistan gibi çoğunluğu Müslüman olan ülkelerle birlikte "hassas" kabul ettiği 26 ülkeden biridir. Çin'in "Sert Darbe Kampanyası" kapsamında, bu ülkelere giden, orada ailesi olan veya oradaki insanlarla iletişim kuran kişiler sorgulanmış, gözaltına alınmış ve hatta hapsedilmiştir.

Guzelnur, Urumçi'deki ailesinin bir yılı aşkın süredir kendisine hiçbir mal göndermediğini, bunun yerine Orta Asya ülkelerinden mal ithal ettiğini söyledi. Ailesinin gönderileri, polis tarafından gözaltına alınmalarından çok önce durmuştu.

"Nereden gönderildiğinden malları kimin teslim aldığına kadar her şeyin belgesi elimizde mevcut" dedi Guzelnur.

"O dosyaları sunduk, annem ve kız kardeşlerim de her şeyi polise verdi. Yine de polis onlara, 'Sizi soruşturacağız; Türkiye'de de dönen bazı şeyler var' demiş. Burada ne dönebilir ki? Bizim burada hiçbir gizli işimiz yok. Hatta buradaki temiz sicil kayıtlarımızı bile sunabiliriz."

Guzelnur'un verdiği bilgiye göre, annesi ve kız kardeşleri Urumçi'deki Nanjiao Karakolu'na götürüldü.

Evlatlık kız kardeşi Gulzeper'i kastederek RFA'e, "Biri yetim bir kız, biri annem, diğeri ise engelli kız kardeşim... Şimdi ben ne yapacağım?!" diyerek feryat etti.

RFA, Guljennet'in karakoldan nakledildiğini ve şu anda Tianshan Bölgesi Gözaltı Merkezi'nde tutulduğunu teyit etti.

Etnik Birlik Yasası

Gözaltılar, Çin'in yeni etnik birlik yasasının yürürlüğe girmesinden sadece birkaç gün sonra gerçekleşti. 10 Temmuz'da Norveç'te yaşayan Uygur aktivist Abduweli Ayup, X (Twitter) hesabında şu paylaşımı yaptı: "Urumçi'de üç Uygur gözaltına alındı. Ulusal Güvenlik polisi nedenini açıklamadı, onları 4 Temmuz'da gözaltına aldılar. Çin'in etnik birliği teşvik yasasını yürürlüğe koymasından sonra öğrendiğimiz ilk hedef onlar."

Çin'in etnik birlik yasasını eleştirenler, yasanın Uygurlar ve Tibetlilerin zorla asimilasyonunu ve kültürel yok oluşunu hızlandıracağı konusunda uyarıda bulunuyor. Yasa ayrıca, Pekin'in artan sınır ötesi baskıları ve yurtdışındaki muhalif sesleri susturma kapasitesi konusundaki endişeleri de artırıyor.

Guzelnur, annesi ve iki kız kardeşinin 4 Temmuz'da gözaltına alınmasının ardından evde kalan üçüncü kız kardeşi Gulmire Kamil'in de bir hafta sonra polis tarafından gözaltına alındığını söyledi.

Gulmire, daha önce Urumçi'de 5 Temmuz 2009'da meydana gelen olaylarla bağlantılı olduğu gerekçesiyle 10 yıl hapis yatmıştı.

RFA Hakkında

Özgür Asya Radyosu'nun (RFA) misyonu, hükümetleri özgür basına erişimi yasaklayan Asya ülkelerine doğru ve zamanında haber ve bilgi sağlamaktır. İçerik, Özgür Asya Radyosu'nun izniyle kullanılmıştır, Adres: 2025 M St. NW, Suite 300, Washington DC 20036.