Turkistan Times Haber Merkezi
29 Temmuz 2026
Dünya Uygur Kurultayı (DUK) eski Başkanı ve tanınmış insan hakları aktivisti Dolkun İsa, 20 Temmuz’da Kasablanka Havalimanı’na varışından kısa bir süre sonra Fas’a kabul edilmeyerek sınır dışı edildi. İsa, din ve vicdan özgürlüğüne adanmış bölgesel bir konferans olan Uluslararası Dini Özgürlükler Zirvesi’ne katılmak üzere ülkeye seyahat etmişti.
Fas merkezli haber sitesi Yabiladi ve Asya Haber Ajansı (ANI) tarafından geçilen bilgilere göre İsa, pasaport kontrolü sırasında yetkililerce durduruldu, ikincil incelemeye tabi tutuldu ve herhangi bir net açıklama yapılmaksızın yaklaşık 15 saat boyunca gözaltında tutulduktan sonra Almanya’ya giden bir uçağa bindirildi. Fas göçmenlik görevlileri, İsa’ya İçişleri Bakanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenmiş, kendisinin Fas topraklarına girişinin yasaklandığını belirten resmi bir bildirim tebliğ etti.
Dünya Uygur Kurultayı bu kararı sert bir dille kınayarak, olayın Uygur insan hakları savunucularını hedef alan sınır aşan baskıların (transnational repression) endişe verici genel bir parçası olduğunu vurguladı. WUC basın açıklamasında yer alan ifadesinde İsa, "Dini özgürlükler konferansına katılmak için Fas’a sorunsuzca seyahat edebileceğimi düşünmüştüm, ancak bir kez daha yanıldığım ortaya çıktı" dedi.
Bu olay, Fas makamlarının Uygur aktivistlere yönelik ilk engellemesi değil. Temmuz 2021’de Uygur aktivist İdris Hasan (resmi Çince adıyla Yidiresi Aishan), Çin’in talebi üzerine çıkarılan bir Kırmızı Bülten gerekçe gösterilerek aynı havalimanında tutuklanmıştı. Interpol Ağustos 2021’de bu bülteni iptal etmiş olsa da, bir Fas mahkemesi Aralık 2021’de onun Çin’e iadesini onaylamıştı. İdris Hasan, 43 ay boyunca hapiste tutulduktan sonra nihayet 12 Şubat 2025’te serbest bırakılmış ve iki gün sonra ABD’ye yerleşmişti.
ANI’nin haberinde altı çizildiği üzere DUK, Dolkun İsa hakkında Pekin’in iddialarına dayanarak 1997’de çıkarılan Interpol Kırmızı Bülteni’nin de insan hakları avukatlarının girişimleriyle 2018 yılında iptal edildiğini hatırlattı. Ancak iptal kararına rağmen Pekin’in siyasi baskılarının olumsuz etkileri, İsa’nın uluslararası seyahatlerini engellemeye devam ediyor. İsa geçmiş yıllarda Güney Kore, Hindistan ve Türkiye gibi ülkelerde vize iptalleri, giriş yasağı ve sorgulamalarla karşılaşmış; BM’nin New York ve Cenevre’deki resmi toplantılarına girişi de engellenmişti.
DUK, bu son sınır dışı kararının Çin’in yeni "Etnik Birlik Yasası"nın 63. maddesinin yürürlüğe girmesinden sadece birkaç hafta sonra gerçekleşmesinin özellikle kaygı verici olduğunu belirtti. İnsan hakları savunucuları, Faslı yetkililerin doğrudan bu yasaya göre hareket ettiğine dair somut bir kanıt bulunmasa da, İsa’nın maruz kaldığı muamelenin Pekin’in siyasi baskılarını sınır ötesine ihraç etme çabalarına karşı uluslararası toplumun direnç göstermesi gerektiğini gösterdiğini vurguluyor.
Hem Yabiladi hem de ANI tarafından aktarılan resmi açıklamada DUK; Fas hükümetinden İsa’nın gözaltına alınması ve sınır dışı edilmesiyle ilgili net bir açıklama yapmasını, kararda Çin’in baskısının veya güncelliğini yitirmiş kayıtların etkili olup olmadığını açıklığa kavuşturmasını istedi. Örgüt ayrıca Almanya, Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları kuruluşlarını konuyu Fas makamları nezdinde acilen gündeme getirmeye çağırdı.
