Uyghur Times | 30 Temmuz 2026

Xinjiang (Doğu Türkistan) Mağdurları Veri Tabanı (Shahit.biz) tarafından yayınlanan yeni bir analiz, Çin'in kitlesel tutuklama kampanyası nedeniyle 2018 sonu itibarıyla Uygur yurdunun güneyindeki dört vilayette çoğu Uygur olmak üzere en az 143.228 çocuğun ebeveynlerinden birinden veya her ikisinden koparıldığını tahmin etmektedir.

27 Temmuz'da yayımlanan rapor, Kaşgar vilayetinin Konaşehir (Şufu) ilçesinden elde edilen kapsamlı belgelere dayanmaktadır. Araştırmacılar, sızdırılan Çin hükümeti kayıtlarını ve tutuklama verilerini kullanarak aile ilişkilerini yeniden yapılandırdılar. Bu çalışma, kitlesel toplama kampı kampanyasının Uygur ailelerini ve çocuklarını nasıl etkilediğine dair bugüne kadarki en ayrıntılı tahminlerden birini sunmaktadır.

Bir İlçede Binlerce Çocuk Ebeveynsiz Kaldı

Rapora göre araştırmacılar, Konaşehir ilçesinde 2017'den itibaren uzun süre tutuklu kalan 21.809 kişiyi tespit etti. Nüfus kayıtlarını ve aile ilişkileri verilerini kullanarak, ebeveynlerinden birinin veya her ikisinin tutuklanmasının ardından geride bırakılan 3.772 çocuğu belgelediler.

Araştırmacılar bu rakamı oldukça muhafazakâr bir asgari tahmin olarak tanımlamakta ve daha fazla belge ortaya çıktıkça ek vakaların ortaya çıkabileceğini belirtmektedirler.

Analiz, ailelerin genellikle birden fazla çocuğa sahip olduğunu bulmuştur. Ebeveynlerin tutuklandığı her hanede ortalama 2,4 çocuk bu durumdan etkilenirken, 700'den fazla ailenin ebeveynlerinden ayrılan üç veya daha fazla çocuğu olduğu tespit edilmiştir.

Rapor, çocukların daha sonraki yaşam düzenlemeleri hakkında varsayımlarda bulunmaktan kaçınarak, birçoğunun yatılı okullara yerleştirildiği veya akrabalarına bırakıldığı bildirilse de, mevcut kanıtların araştırmacıların her vakadaki sonucu belirlemesine izin vermediğini kaydetmektedir.

Babalar Genellikle İlk Tutuklananlar Oldu

Çalışma aynı zamanda etkilenen aileler içinde tekrarlanan bir tutuklama modelini de belgelemektedir.

Araştırmacılar, vakaların çoğunda babaların ilk önce tutuklandığını, 2017'de genellikle uzun hapis cezaları aldıklarını, annelerin ise daha sonra 2018 boyunca toplama kamplarına gönderildiğini bulmuşlardır. Bu sıralama, tutuklama tarihlerinin net olarak belirlenebildiği ailelerdeki belgelenmiş vakaların yaklaşık yüzde 56'sını oluşturmuştur.

Bulgular, tutuklama kampanyasının sıklıkla her iki ebeveynin de evden uzaklaştırılmasıyla sonuçlandığını ve çocukları birincil bakım verenlerinden yoksun bıraktığını göstermektedir.

Güney Uygur Yurduna Yönelik Tahminler

Konaşehir verilerini kullanan araştırmacılar, ilçedeki Han olmayan küçüklerin yüzde 4,22'sinin ebeveynlerinden birinin veya her ikisinin tutuklandığını tahmin etmiştir.

Güney Doğu Türkistan'daki Uygur çoğunluklu ilçelerde belgelenen tutuklama oranları benzer modeller gösterdiğinden, rapor bu yüzdeyi Kaşgar, Hotan, Aksu ve Kızılsu olmak üzere dört güney vilayetindeki Han olmayan tüm çocuk nüfusuna uygulamaktadır.

2019 Doğu Türkistan İstatistik Yıllığı'ndaki nüfus verilerine dayanan rapor, 2018 sonu itibarıyla bu bölgelerde en az 143.228 çocuğun ebeveynlerinden birinin veya her ikisinin tutuklandığını tahmin etmektedir.

Etkilenen çocuk sayısının en yüksek olduğu tahmin edilen ilçeler şunlardır:

• Yarkent İlçesi: yaklaşık 14.100

• Karakaş İlçesi: yaklaşık 10.870

• Kağılık İlçesi: yaklaşık 8.200

• Kaşgar Şehri: yaklaşık 8.068

• Feyzivat İlçesi: yaklaşık 7.519

• Hotan İlçesi: yaklaşık 6.478

• Hotan Şehri: yaklaşık 6.385

Rapor, tutuklama politikalarının bölgenin kuzey kesimlerinde farklılık göstermiş olabileceğini ve mevcut kanıtların aynı metodolojinin tüm eyalet genelinde uygulanmasını desteklemediğini belirterek tahminini Güney Doğu Türkistan ile sınırlı tutmaktadır.

Belgeleme Devam Ediyor

Bağımsız bir belgelendirme projesi olan Xinjiang (Doğu Türkistan) Mağdurları Veri Tabanı, Çin'in Uygurları ve diğer Türki halkları hedef alan kitlesel tutuklama kampanyasının mağdurlarını belgelemek için sızdırılan Çin hükümeti belgelerinden, hayatta kalanların ifadelerinden ve resmi kayıtlardan kanıtlar derlemek için yıllarını harcamıştır.

Araştırmacılar, 143.228 çocuk tahmininin asgari bir rakam olarak anlaşılması gerektiğini, zira belgelerin henüz eksik olduğunu ve ek kayıtların daha fazla etkilenen aileyi ortaya çıkarabileceğini vurgulamaktadır.

Bulgular, Çin'in kitlesel tutuklama kampanyasının sadece çok sayıda Uygur'u hapsetmekle kalmadığına, aynı zamanda güney Uygur yurdu genelinde yüz binlerce çocuğu etkileyen yaygın bir aile ayrılığına da neden olduğuna dair giderek artan kanıtlara yenilerini eklemektedir.

Kaynak: Xinjiang (Doğu Türkistan) Mağdurları Veri Tabanı (Shahit.biz), "Güney Doğu Türkistan'da Ebeveynlerinden Koparılan Çocuk Sayısı Üzerine Bir Tahmin", 27 Temmuz 2026'da yayımlandı.