Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nin önemli tarım ambarlarından biri olan Urumçi’deki Jiuding Pazarı. Fotoğraf: Ding Lei/Xinhua/AFP.
Ceviz, Domates, Pamuk… Çin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Tarımsal Üretimini Giderek Daha Fazla İhraç Ediyor
Çin, lojistik altyapısı sayesinde Sincan’ı tarımsal üretimini Orta Asya’nın tamamına ve ötesine ihraç eden bir üs hâline getirdi. Ancak Pekin, bölgedeki Uygurlara yönelik baskılar nedeniyle bazı Batılı müşterilerini kaybetti.
Yazar: Raphaël Balenieri
Yayımlanma tarihi: 27 Eylül 2026, 09.25
Türkistan Times çevirisi
Asıl kaynak: Les Echos
Yaklaşık 667 bin metrekarelik alanı, yılda sevk edilen 300 bin ton meyvesi ve 1.300’den fazla tüccarıyla Aksu’daki Tarım Ürünleri Ticaret Merkezi, âdeta şehir içinde bir şehir. Çin’in en batısında, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde yer alan Aksu, yarım milyon nüfuslu küçük bir kent. Yerel bir Rungis hâli niteliğindeki bu kamu şirketine ait tesis, çevredeki bütün tarımsal üretimi depoluyor, işliyor ve ardından Çin’in diğer bölgelerine, hemen yakındaki Orta Asya’ya, Orta Doğu’ya ve daha ötesine taşıyor.
Girişte bulunan ve verileri anlık gösteren dev gösterge panosuna bakılırsa işler oldukça iyi gidiyor. Merkezin yöneticilerinden Wang Xiaoming, bölgesel makamların yakın zamanda düzenlediği ve masrafları tamamen Les Echos tarafından karşılanan bir gezi sırasında, «Dört yıl önce ceviz üretimimizin yüzde 4’ünü ihraç ediyorduk. Bugün bu oran yüzde 39» dedi. Yönetici, «Elmalarımızı, patateslerimizi, soğanlarımızı… Potansiyel olarak her şeyi ihraç edebiliriz. Bu eğilim sürecek» diye öngördü.
Sebzelerde Dış Ticaret Fazlası
Çin artık yalnızca elektrikli araç, batarya ve rüzgâr türbini ihraç etmekle yetinmiyor. Hacim ve parasal değerler daha düşük olsa da Pekin, tarımsal üretimini giderek daha fazla ihraç ediyor.
Konu yeni değil; ancak altyapıda son dönemde kaydedilen ilerlemeler ile Çin tarımının modernleşmesi, imkânları kat kat artırdı. Çin gümrük verilerine göre, 2025’te ülkenin taze ve işlenmiş sebze ihracatının değeri bir önceki yıla kıyasla yüzde 7,2 artarak yaklaşık 19 milyar dolara ulaştı.
Çin geçen yıl bu alanda 17 milyar doların üzerinde dış ticaret fazlası verdi. Daha yüksek katma değer sağlayan işlenmiş ve hazırlanmış sebzelerin payı ilk kez yüzde 45 eşiğini aştı. Örneğin Sincan domatesleri, makarna sosu şeklinde İtalya’ya ihraç ediliyor.
Meyvede ise Çin, ihraç ettiğinden daha fazlasını ithal ediyor. Buna rağmen Çin’in meyve ihracatı yüzde 5 artarak 6 milyar doların üzerine çıktı; işlenmiş meyveler de dâhil edildiğinde rakam 8,6 milyar dolara ulaştı. Üzüm ve narenciye gibi bazı kategoriler çift haneli büyüme kaydetti.
Sincan bu eğilimi tek başına simgeliyor. Fransa’nın üç katı büyüklüğünde olan ve sekiz ülkeyle sınır paylaşan bölge, Şanghay’dan uçakla beş saat uzaklıkta ve Çin’in meyve bahçelerinden biri. Üzümü, kavunu, cevizi ve narı ülkenin her yanında tanınıyor. Aksu ise elma kentidir; elma şehrin simgesine dönüşmüş ve kentsel donatının her yerine yansıtılmıştır.
Dronlar ve Pamuk Tarlaları
Çin, iklim çeşitliliği ve tarım arazilerinin genişliğinden yararlanıyor. Bu iki üstünlük, hemen her tarımsal ürünü büyük miktarlarda yetiştirmesine imkân veriyor. Dünyanın ikinci büyük ekonomisi, verimi hızlandıran tarımsal modernleşmeden de faydalanıyor. Aksu yakınlarında pamuk yetiştiriciliğinde uzmanlaşmış küçük Kumuyila köyünde tohum ekiminde dronların kullanılması işi kolaylaştırmış.
Bu tarım kooperatifinde ailesiyle birlikte pamuk yetiştiren 36 yaşındaki Uygur Youssef, «Eskiden bir mu pamuk [670 metrekareye eşit geleneksel Çin ölçü birimi] ekmek bir ya da iki gün sürerdi. Dron bunu beş saatte yapıyor» dedi. Makineler sayesinde üretimin neredeyse iki katına çıkarak mu başına 400 kilograma ulaştığı belirtiliyor.
Altyapıdaki gelişmeler daha sonra Çin’in daha düşük maliyetle ihracat yapmasına olanak sağladı. Pekin, 2016’da Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Çin-Avrupa demir yolu bağlantısını başlattı. China Railway’e göre hat bugün 129 Çin kentini 236 Avrupa kentine bağlıyor. Sincan’ın bölgesel başkenti Urumçi’deki uluslararası havalimanı ise geçen yıl yeni terminalin açılmasının ardından yüzölçümü bakımından Londra Heathrow’u geçti.
İtibar Sorunu
Bununla birlikte Çin, Sincan’da Batı’daki bazı müşterilerini kaybetmesine yol açan bir itibar sorunuyla karşı karşıya. Yaklaşık on yıldır Uygurları hedef alan şiddetli Çinlileştirme politikası, bazı Avrupalı ve Amerikalı alıcıları bağlarını koparmaya zorladı. Kanada’daki Simon Fraser Üniversitesi’nde Sincan uzmanı olan Darren Byler, «Birçok şirket artık Sincan pamuğu kullanmak istemiyor. Bunun yerel ekonomi üzerinde etkisi oldu» dedi.
Aksu’da Nike ve Adidas dâhil çok sayıda markaya pamuk ipliği satan dev bir tekstil şirketi, 2025’te ABD yaptırımlarına uğramasının ardından iç pazara dönmek zorunda kaldı. Washington şirketi Uygurları zorla çalıştırmakla suçladı; şirket ise bu iddiayı reddediyor.
Adının açıklanmaması koşuluyla fabrikasını bir grup gazeteciye açan şirket temsilcisi, «İhracat, daha önce yüzde 70 iken artık faaliyetimizin yalnızca yüzde 20’sini oluşturuyor. Ağırlıklı olarak Güneydoğu Asya’ya ihracat yapıyoruz. Avrupa artık taleplerin yalnızca yüzde 3 ila 5’ini oluşturuyor» dedi. Çevredeki makineler sağır edici bir gürültü içinde pamuğu eğiriyor; bobinler günde 30 ila 50 tonluk bir hızla karton kutulara paketleniyor.
Temsilci, «Kısa süre önce Hugo Boss temsilcileri fabrikalarımızı denetlemeye geldi; ancak karar verici olmadıklarını söylediler» diye konuştu. Les Echos’un ulaştığı Alman grup ise bunu kesin bir dille reddetti.
