Yazar: Editör kadrosu
WASHINGTON, D.C. (30 Eylül 2026)
Türkistan Times çevirisi
Justice For All’un Save Uyghur Kampanyası, Mao Zedong’un Pekin’de Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) kuruluşunu ilan etmesinin 77. yılı olan 1 Ekim 2026’da, Çin Komünist Partisi’nin (ÇKP) aynı ayın ilerleyen günlerinde gerçekleştirdiği Doğu Türkistan’ın yasa dışı askerî işgalini ve sömürgeleştirilmesini anıyor. Sovyet desteğini alan Çin komünist güçleri, Ekim 1949’da Doğu Türkistan’a karşı saldırgan bir silahlı işgal başlattı. 22 Aralık 1949’a gelindiğinde bağımsız Doğu Türkistan Cumhuriyeti devrilmiş ve yasa dışı biçimde ÇHC’ye ilhak edilmişti. Halk Kurtuluş Ordusu birlikleri, 1949-1954 arasındaki askerî işgalin ilk yıllarında Çin yönetimine direnen yüz binlerce Doğu Türkistanlıyı öldürdü.
Doğu Türkistan, 1933 ve 1944’te kurulan Birinci ve İkinci Doğu Türkistan Cumhuriyetleri de dâhil olmak üzere belgelenmiş bir devlet geleneğine sahiptir. “Yeni Bölge” veya “Yeni Sınır” anlamına gelen Çin sömürgeci terimi “Sincan”, Mançu Qing işgalinin ardından 1884’te zorla dayatılmıştır; yerli Türk halkı bu adlandırmayı reddetmektedir. 1949’daki işgalden önce Sovyet istihbarat görevlileri, Ağustos sonu ve Eylül 1949’da Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin başlıca liderlerine suikast düzenleyerek Çin ordusunun girişinden önce yerel yönetimi zayıflattı. Uluslararası hukuka göre Doğu Türkistan yasa dışı işgal altındaki bir ülke olmayı sürdürmektedir; ÇHC’ye zorla dâhil edilmesi ise Çin’in iç meselesi değil, uluslararası bir çatışmadır.
Justice For All Save Uyghur Kampanyası Ekip Lideri Arslan Hidayat, “Çin Komünist Partisi, 77 yıldır askerî işgal, devlet eliyle sömürgeleştirme ve kitlesel zulüm yoluyla Doğu Türkistan’ın egemenliğini, kültürünü ve kimliğini ortadan kaldırmaya çalışıyor” dedi. Hidayat şöyle devam etti: “Bugün Pekin ulusal gününü kutlarken milyonlarca Uygur, Kazak ve Kırgız toplama kamplarında tutulmaya; zorla kısırlaştırmaya, zorla çalıştırmaya ve sistematik yıkıma maruz bırakılmaya devam ediyor. Sessizlik ve diplomatik tereddüt, Pekin’in Doğu Türkistan’ı ebedî bir sömürgeye dönüştürme arzusunu yalnızca cesaretlendiriyor. Uluslararası toplum sembolik jestlerin ötesine geçmeli, Doğu Türkistan’ı işgal altındaki bir ülke olarak tanımalı ve ÇKP yetkililerinin Uluslararası Ceza Mahkemesinde hukuken hesap vermesi için harekete geçmelidir.”
Justice For All’un Save Uyghur Kampanyası, hükûmetlere ve uluslararası kuruluşlara beş temel politika talebi sunuyor:
1. Doğu Türkistan’ı uluslararası hukuka göre yasa dışı işgal altındaki bir ülke olarak resmen tanıyın.
2. Resmî diplomasi ve medyada Çin’in sömürgeci terminolojisini (“Sincan”) reddederek doğru ad olan Doğu Türkistan’ı kullanın.
3. Çin devlet yetkililerine karşı Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve Uluslararası Adalet Divanında (UAD) hukuki süreçler başlatın ve bu süreçleri destekleyin.
4. Zorla çalıştırma yoluyla üretilen mallara kapsamlı ithalat yasakları uygulayın; Sincan Üretim ve İnşaat Kolordusu (XPCC) ile ona bağlı şirketlere yaptırım getirin.
5. Yurt dışındaki Doğu Türkistanlı diaspora aktivistlerini hedef alan Çin kaynaklı sınır aşan baskı faaliyetlerini ve gizli istihbarat operasyonlarını soruşturup dağıtın.
