Türkistan Times Haber Merkezi | 3 Ekim 2026
Starbucks’ın Urumçi’deki ilk mağazaları, bir ABD Kongre üyesi ile Uygur hakları kuruluşunun tepkisini çekti. Mağazaların baskıyı normalleştirebileceği kaygısıyla şirketten bu şubeleri kapatması istendi. [2, 3]
Urumçi’deki resmî yerel basına göre şirket, 29 Eylül 2026’da Uluslararası Büyük Pazar ve Urumçi Tianshan Uluslararası Havalimanı’nda iki mağaza açtı. [1]
ABD Temsilciler Meclisinin Çin Komünist Partisine ilişkin özel komitesinin başkanı John Moolenaar, 1 Ekim tarihli açıklamasında kararı “şoke edici ve ahlaken iflas etmiş” olarak nitelendirdi. Starbucks’ı derhal kararından dönmeye ve bölgedeki mağazalarını kapatmaya çağırdı. [2]
Moolenaar, Çin Komünist Partisinin bir milyondan fazla Uyguru alıkoyduğunu ve onların dinini, dilini ve kültürünü ortadan kaldırmaya çalıştığını söylediği bir bölgede Amerikan şirketinin faaliyet göstermesinin haklı gösterilemeyeceğini belirtti. Satılan her fincan kahvenin Amerikan markasını Çin’in Uygurlara yönelik politikalarına bağladığını savundu. Açıklama, bir Kongre komitesi başkanının tutumunu yansıtıyor; ABD yönetiminin mağazaları kapatmaya yönelik bir idari emri değil. [2]
İnsan hakları kuruluşlarının kaygıları
Dünya Uygur Kongresi, 2 Ekim tarihli haftalık bülteninde mağazaların kapatılmasını istedi. Kuruluşa göre şirketler, devletin dayattığı zorla çalıştırmanın ciddi bir sorun olduğu ekonomiye katkıda bulunmamalı ve hak ihlallerini normalleştirmemeli. [3]
Financial Times’ın haberinde Starbucks sorumlu işletmecilik standartlarını vurgularken, İnsan Hakları İzleme Örgütü şirketin varlığının ihlalleri gizlemeye yardımcı olabileceği uyarısında bulundu. [4]
Bu kaygıların arka planında, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisinin 31 Ağustos 2022 tarihli değerlendirmesi bulunuyor. Değerlendirme, Uygurların ve çoğunluğu Müslüman diğer grupların keyfî ve ayrımcı biçimde alıkonulmasının insanlığa karşı suç teşkil edebileceğini bildirdi. [5]
Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, 19 Ocak 2021’de Çin’in Uygurlara ve diğer azınlık gruplarına yönelik eylemlerini soykırım ve insanlığa karşı suç olarak tanımladı. Bu, ABD hükümetinin tespitidir; BM raporundaki “teşkil edebilir” değerlendirmesiyle aynı hüküm değildir. [6]
Zorla çalıştırma kaygısı ve hukuki sınırlar
ABD’nin Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası, bölgede tamamen veya kısmen üretilen ya da ilgili listedeki kuruluşlarca üretilen malların zorla çalıştırmayla bağlantılı olduğu yönünde bir karine getiriyor. Yasanın koşullarına uygun kanıtlarla bu karine çürütülmedikçe malların ABD’ye girişi yasaklanıyor. Bu bir ithalat tedbiridir; bölgede kafe açılmasını kendiliğinden yasaklayan genel bir kural değildir. [7, 8]
Bu haber için incelenen kaynaklar, Starbucks’ın söz konusu iki mağazasındaki çalışanların zorla çalıştırıldığını ortaya koymuyor. Tepkiler, bölgedeki koşullara ve şirketin sorumluluklarına yöneliyor; bunlar mağazaların kendi çalışanları hakkında kanıtlanmış bir iddiayla karıştırılmamalı.
Şirketin pazar planı ve Çin’in tutumu
Xinjiang Daily’nin haberinde Büyük Pazar mağazasında mukam ve atlas ipeği unsurlarına yer verildiği anlatıldı. Aynı kaynağa göre Starbucks Çin CEO’su Liu Wenjuan, şirketin bölge pazarına yatırım yapmayı sürdüreceğini belirtti. [9]
Starbucks’ın 2 Nisan tarihli açıklamasına göre Boyu Capital’in yönettiği fonlar Çin’deki perakende faaliyetlerin yüzde 60’ına, Starbucks ise yüzde 40’ına sahip. Marka hakları Starbucks’ta kalıyor. [10]
Çin hükümeti insan hakları ihlallerine ilişkin suçlamaları reddediyor. AFP’nin 2 Ekim tarihli haberine göre Pekin, politikalarının terör saldırılarını durdurmayı, aşırılıkla mücadeleyi ve bölgenin ekonomik kalkınmasını amaçladığını savunuyor. Bu, Çin hükümetinin tutumudur. [11]
Kaynakça
The numbered references apply to all five language editions. All sources were accessed October 3, 2026. Where no publication time or named author was available, none has been inferred.
[1] 郭玲、李凯、米热扎提·木塔力甫. “星巴克在乌鲁木齐开业了！” 乌鲁木齐晚报, republished by 新浪财经, September 30, 2026, 11:33 (displayed time). Chinese. News report.
https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-09-30/doc-initqqvi2170506.shtml
[2] U.S. House Select Committee on the Chinese Communist Party. “Starbucks Serves Up Venti-Sized Genocide; Opens Stores in China’s Xinjiang Region.” October 1, 2026. English. Press release quoting Chairman John Moolenaar.
[3] World Uyghur Congress. “Weekly Brief, 02 October 2026.” October 2, 2026. English. Section on the Starbucks openings.
https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-02-october-2026/
[4] Financial Times. “Starbucks opens first cafés in China’s Xinjiang.” October 1, 2026. English. News report.
https://www.ft.com/content/352e32dd-9dd8-4544-a807-9ec1a4904105
[5] United Nations Special Procedures mandate-holders. Communication AL CHN 12/2022. December 19, 2022, p. 2. English. Quotes paragraph 148 of the OHCHR assessment published August 31, 2022.
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=27725
[6] Pompeo, Michael R. “Determination of the Secretary of State on Atrocities in Xinjiang.” U.S. Department of State, January 19, 2021. English. Official U.S. determination.
https://2017-2021.state.gov/determination-of-the-secretary-of-state-on-atrocities-in-xinjiang/
[7] U.S. Customs and Border Protection. “Uyghur Forced Labor Prevention Act.” English. Official explanation of the law and rebuttable presumption.
https://www.cbp.gov/trade/forced-labor/UFLPA
[8] U.S. Department of Homeland Security. “Notice Regarding the Uyghur Forced Labor Prevention Act Entity List.” Federal Register, August 3, 2026. English. Official notice; Background, sections B and C.
[9] 新疆日报. “星巴克正式入疆！” Republished by 新浪财经, September 30, 2026, 11:21 (displayed time). Chinese. News report carrying company statements.
https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-09-30/doc-initqqvi5750011.shtml
[10] Starbucks Coffee Company. “Starbucks and Boyu Capital Finalize Joint Venture to Accelerate Long Term Growth in China.” April 2, 2026. English. Company announcement.
[11] Agence France-Presse. “Starbucks critiqué après l’ouverture de ses premiers cafés au Xinjiang.” Boursorama avec AFP, October 2, 2026, 12:20 (displayed time). French. News report.
