ۋاشىنگتون [ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى]، 28-دېكابىر (ANI): دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (WUC) ھەپتىلىك خەۋەرنامە ئېلان قىلىپ، 19-، 20-دېكابىر كۈنلىرى ميۇنخېندا ئۆتكۈزۈلگەن خەلقئارالىق يىغىن ھەققىدە مەلۇمات بەردى. ئۇيغۇر رەھبەرلىرى، سىياسىي ۋەكىللەر ۋە كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرى قاتناشقان بۇ يىغىن، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا داۋاملاشتۇرۇۋاتقان باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىنى يورۇتۇپ بېرىش ھەمدە خىتاي سىياسەتلىرىگە بولغان يەر شارى خاراكتېرلىك قارشىلىقنى قايتا نامايان قىلىشنى مەقسەت قىلغان ئىدى.
ياۋروپا، ئوتتۇرا ئاسىيا، تۈركىيە، ياپونىيە ۋە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدىن كەلگەن ۋەكىللەر ئىشتىراك قىلغان بۇ ئىككى كۈنلۈك يىغىندا، خىتاينىڭ ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇقىنى سىستېمىلىق دەپسەندە قىلىشىغا نىسبەتەن خەلقئارا جەمئىيەتتە كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان ئەندىشىلەر ئوتتۇرىغا قويۇلدى. مەزكۇر پائالىيەت دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئىجرائىيە كومىتېتى ئەزالىرى، تونۇلغان سىياسىي ئەربابلار ۋە پۇقراۋى جەمئىيەت ۋەكىللىرىنى بىر يەرگە جەم قىلىپ، ئۇيغۇر خەلقى دۇچ كېلىۋاتقان تارىخىي ۋە نۆۋەتتىكى خىرىسلار ئۈستىدە مۇھاكىمە ئېلىپ باردى.
يىغىنغا تۈركىيە پارلامېنت ئەزالىرىدىن سەلچۇق ئۆزداغ، دوغان بەكىن ۋە ئىدرىس شاھىن، شۇنداقلا ئەنقەرە شەھەر باشلىقىنىڭ باش مەسلىھەتچىسى فەرامۇز ئۈستۈن ۋە زەپەر پارتىيەسىدىن ئەسەر تۈركىستانلى ساكا قاتارلىقلار قاتناشتى.
سۆزگە چىققانلار خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى سىياسەتلىرىنى قاتتىق تەنقىدلەپ، بۇ قىلمىشلارنى ئۇيغۇرلارنىڭ كىملىكى، مەدەنىيىتى ۋە سىياسىي ئىرادىسىنى يوقىتىش ئۈچۈن نەچچە ئون يىلدىن بۇيان داۋاملىشىۋاتقان ئۇرۇنۇشلارنىڭ داۋامى دەپ تەسۋىرلىدى.
يىغىن كۈنتەرتىپى ئۇيغۇر جامائىتى ۋەكىللىرى ۋە خەلقئارالىق مېھمانلار قاتناشقان كۈتۈۋېلىش زىياپىتى بىلەن باشلاندى. مۇراسىمدا ئۇيغۇر دېموكراتىيە ۋە كىشىلىك ھوقۇق مەركىزىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ھەمدە پېشقەدەم ئۇيغۇر رەھبىرى، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە «ۋەكىلسىز مىللەتلەر ۋە خەلقلەر تەشكىلاتى»نىڭ قۇرغۇچىسى ئەركىن ئالىپتېكىن سۆز قىلدى.
سۆزلىگۈچىلەر بۈگۈنكى كۈندە ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان زۇلۇمنىڭ، ئىلگىرىكى بىر ئەۋلاد شەرقىي تۈركىستان رەھبەرلىرى باشتىن كەچۈرگەن تارىخىي زىيانكەشلىكلەرنىڭ ئەينەن تەكرارى ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.
يىغىن شەرقىي تۈركىستان دۆلەت مارشى بىلەن رەسمىي باشلاندى، ئارقىدىن دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى تۇرغۇنجان ئالاۋدۇن ئېچىلىش نۇتقى سۆزلىدى. ئۇ سۆزىدە، خىتاينىڭ كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىش، نازارەت قىلىشتىن تارتىپ مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىغىچە بولغان سىياسەتلىرىنىڭ، ئۇيغۇر كىملىكىنى يوقىتىش ۋە سىياسىي ئۆكتىچىلەرنىڭ ئاۋازىنى ئۆچۈرۈشكە قارىتىلغان سىستېمىلىق ئۇرۇنۇش ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.
مەخسۇس تېمىلىق مۇھاكىمە يىغىنىدا، شەرقىي تۈركىستان دەۋاسىنىڭ تارىخىي يىلتىزى، خەلقئارالىق تەشۋىقاتنىڭ رولى ۋە كۆپ ساندىكى قاتناشقۇچىلار تەرىپىدىن «داۋاملىشىۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ تەسۋىرلەنگەن ۋەزىيەتكە قارىتا يەر شارى خاراكتېرلىك ھەرىكەتنىڭ تەخىرسىزلىكى مۇزاكىرە قىلىندى. بولۇپمۇ بېيجىڭنىڭ تەسىرى ۋە تارقىتىۋاتقان ساختا ئۇچۇرلىرىغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن، ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى بىلەن خەلقئارالىق شېرىكلەر ئوتتۇرىسىدىكى ھەمكارلىقنى كۈچەيتىشكە ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىلدى.
يىغىن خىتاينىڭ جاۋابكارلىقىنى سۈرۈشتۈرۈش چاقىرىقىنى يېڭىلاش بىلەن ئاخىرلاشتى؛ دېموكراتىك ھۆكۈمەتلەر ۋە خەلقئارالىق ئورگانلارنىڭ قۇرۇق ئەندىشە بايان قىلىش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، خىتاينىڭ كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە قارشى ئەمەلىي ھەرىكەت قوللىنىشى تەلەپ قىلىندى. (ANI)
