قەشقەردىكى بىر قېتىملىق مەجبۇرىي سىياسىي ئۆگىنىش يىغىنىنىڭ سۈنئىي ئەقىل ئارقىلىق ھاسىل قىلىنغان تەسۋىرى.

خىتاي ھۆكۈمىتى تەستىقلىغان مەجبۇرىي سىياسىي ئۆگىنىش يىغىنىدىن ئاشكارىلانغان ئاۋاز خاتىرىسى، ئۇيغۇرلارنىڭ يەنىلا 15 تۈرلۈك «ئەسەبىيلىك» ئالامىتى بىلەن نىشان قىلىنىۋاتقانلىقىنى ئاشكارىلىدى.

ئارسلان ھىدايەت ۋە نۇرىمان ئابدۇرېشىت[1]

2026-يىلى 16-يانۋار، «تۈركىستان تايمز» تەرجىمىسى

«پۈتۈن رايون بويىچە، بىز ھەممىمىز بۇ بەش كۈنلۈك يىغىنغا تولۇق قاتناشتۇق. دىنىي ئەسەبىيلىكنىڭ 75 تۈرى بار، يىغىنغا قاتناشقانلارنىڭ ھەممىسى بۇنى ئاڭلىدىڭلار؛ قاتناشمىغانلار تېخى خەۋەرسىز. بۇ يەر بىر ئاشخانا، يەنى سودا ئورنى، چۈشلۈك تاماق ۋاقتىمۇ يېقىنلىشىپ قالدى، بىز پىلانلانغان ۋاقىتتا تۈگىتەلمىگىنىمىزدىن خىجىلمىز. شۇڭا سىلەرگە ھەممە نەرسىنى تەپسىلىي سۆزلەپ بېرىشكە پۇرسەت يوق، ھازىر پەقەت ئاساسلىق 15 نۇقتىنى سۆزلەپ ئۆتىمىز. بۇلارنى ئەستايىدىل ئەستە ساقلىۋېلىڭلار ۋە قايتقاندىن كېيىن ئەمەلىيلەشتۈرۈڭلار. بۇ سىلەر يولداشلار ئۈچۈن پايدىلىق، شۇنداقلا سىلەرنى تەشۋىق قىلىۋاتقان بىز [ئەمەلدارلار] ئۈچۈنمۇ ياخشى بولىدۇ. يولداشلارنىڭ ۋاقتىنى تېجەش ئۈچۈن، مەسىلىنى تۆۋەندىكىدەك خۇلاسىلەيمەن.

بىز كۈندىلىك تۇرمۇشتا دائىم يولۇقىدىغان دىنىي ئەسەبىيلىكنىڭ 75 تۈرىنى 15 ئاساسلىق نۇقتىغا يىغىنچاقلايمەن:

1. دىنىي ئەسەبىيلىك ئىدىيەلىرىنى تەشۋىق قىلىش ۋە تارقىتىش:ئەسەبىيلىكنىڭ قانداق ئىپادىلىنىدىغانلىقىنى كۆردۈڭلار، مېنىڭ بۇنى قايتا تەكرارلىشىمنىڭ ھاجىتى يوق، بۇ جەھەتتە ئىنتايىن ھوشيار بولايلى.
2. باشقىلارنىڭ دىنىي ئېتىقادىغا دەخلى-تەرۇز قىلىش:كىشىلەرنى دىنىي پائالىيەتلەرگە قاتنىشىشقا مەجبۇرلاش، دىنىي پائالىيەتلەردە دىنىي خادىملارغا پۇل ياكى مال-مۈلۈك بېرىش ۋە باشقىلارنى ئۆزى ئۈچۈن ھەقسىز ئىشلەشكە [پىدائىيلىقنى دىنىي مەجبۇرىيەت دەپ تەرغىب قىلىشقا] مەجبۇرلاش.
3. باشقىلارنىڭ توي-تۆكۈن [ئۇيغۇرلار بىلەن خىتايلار ئوتتۇرىسىدىكى نىكاھ]، دەفنە مۇراسىمى ۋە مىراس ئىشلىرىغا دەخلى قىلىش.
4. مىللەتلەر ئارا ياكى ئېتىقادلار ئارا ئالاقىگە دەخلى قىلىش:ئۇيغۇرلار بىلەن خىتايلار ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقە، پىكىر ئالماشتۇرۇش، يۈزتۇرانە كۆرۈشۈش ۋە بىرگە ياشاش ئورۇنلاشتۇرۇشلىرىغا پۇتلىكاشاڭ بولۇش.
5. مەدەنىيەت ۋە كۆڭۈل ئېچىش پائالىيەتلىرىگە دەخلى قىلىش:رادىيو ۋە تېلېۋىزورغا ئوخشاش ماددىي ۋە جەمئىيەت مۇلازىمەتلىرىنى ئۆزلۈكىدىن چەكلەش ۋە رەت قىلىش.
6. ئىسلامىي [ھالال-ھارام] ئاتالغۇلىرىنى نامۇۋاپىق ئىشلىتىش:بۇ ئاتالغۇلارنى يېمەكلىك دائىرىسىدىن ھالقىتىپ، تۇرمۇشنىڭ باشقا ساھەلىرىگە كېڭەيتىۋېلىش؛ بىرەر نەرسىنى «ھارام» دەپ ئېيتىش ئارقىلىق، كىشىلەرنىڭ زامانىۋى [خىتايچە] تۇرمۇشىغا تەھدىت سېلىش ۋە دەخلى قىلىش.
7. نىقابلىنىش ۋە ئەسەبىيلىك سىمۋوللىرىنى ئىشلىتىش:نىقابلىنىش، يۈزنى توسۇش ياكى باشقىلارنى شۇنداق قىلىشقا مەجبۇرلاش؛ نىقابلىنىش مەسىلىسى 2017-يىلىدىن باشلاپ كۈچلۈك تەشۋىقات ۋە قاتتىق چەكلىمىلەر تۈپەيلىدىن ئاساسەن يوقالدى. ئەمما، 45 ياشتىن 55 ياشقىچە بولغانلار ئارىسىدا يەنىلا ئىشتاننىڭ ئىچىدىن يوبكا كىيىۋالىدىغانلار بىر قەدەر كۆپ. بۇ ئەھۋال رايونىمىزدىكى ئاياللىرىمىز ئارىسىدا گەۋدىلىك. بىز بۇ جەھەتتىكى تەشۋىقاتنى كۈچەيتىۋاتىمىز؛ بارلىق تارماقلار، كوچا باشقارمىلىرى ۋە ئىجتىمائىي مۇلازىمەت ئورۇنلىرى بۇنى باشقۇرۇۋاتىدۇ. مېنىڭ دېمەكچى بولغىنىم، زامانىۋى كىيىم ئۇسلۇبىنى سىلەر ياشلار چۈشىنىسىلەر؛ ئۇ يېنىك، ياراشقان ۋە بولۇپمۇ ئىسسىق ھاۋادا ھاۋا ئۆتۈشۈپ تۇرىدىغان بولۇشى كېرەك. ئارىمىزدا قىسقا يەڭلىك كىيىم كىيگەنلەرگە تەھدىت سالىدىغانلار بار، بۇنداق دەخلى-تەرۇز قىلىش ئىشلىرى قەتئىي چەكلىنىدۇ.
8. نورمالسىز ساقال-بۇرۇت قويۇش ۋە دىنىي ئىسىم قويۇش:بۇلار ئارقىلىق دىنىي سالاھىيەتنى تەرغىب قىلىش چەكلىنىدۇ. ساقال ھەققىدە توختالغاندا، ئارىڭلاردىكى بەزى ئاشپەزلەر ۋە خوجايىنلار شۇنى بىلىشى كېرەككى، بولۇپمۇ ئاشخانا ساھەسىدە ئىشلەيدىغانلار ئۈچۈن ساقال-بۇرۇت قويۇش مۇۋاپىق ئەمەس. شۇڭا ھەر ئۈچ كۈندە بىر ساقال ئېلىپ، پاكىز يۈرۈڭلار، شۇنداق قىلغاندىلا ئېسىل ئاشخانىلارغا لايىق مۇلازىمەتچى بولالايسىلەر. بىز ئاشخانا، خېرىدارلار ۋە خوجايىنلار ئۈچۈن ئەڭ مۇۋاپىق خىزمەتچىلەردىن بولۇشىمىز كېرەك. ساقال قويۇپ سەنئەت يۇلتۇزلىرىغا تەقلىد قىلماقچى بولغان ياشلارغا كەلسەك، مىڭ سەنئەتكارنىڭ ئىچىدە ساقاللىقى بىرلا بولىدۇ. بىر قىسىم ساقاللىق ئۇيغۇر يۇلتۇزلىرىمىز بولسىمۇ، ئۇلارغا تەقلىد قىلىشنىڭ ھاجىتى يوق، سىلەر ئۇلارغا ئوخشىمايسىلەر، ئۇ ئۇلارنىڭ ئىشى. ئۇلار ئىچكىرى خىتايدا، خىتايلارنىڭ ئارىسىدا ياشايدۇ، بىز بولساق ئۆزىمىزنىڭ رايونىدا ياشايمىز. ئەگەر 60 ياشتىن ئاشقىچە ئامان-ئېسەن يېتەلىسەك، ئاندىن ساقال-بۇرۇت قويساق بولىدۇ، بۇ ياشتا ساقال قويۇشنىڭ زۆرۈرىيىتى يوق.
9. ھۆكۈمەتنىڭ تەستىقىسىز، دىنىي ئۇسۇلدا نىكاھلىنىش ياكى ئاجرىشىش.
10. [ئاڭلىغىلى بولمىدى] مەجبۇرىيەت خاراكتېرلىك ئاممىۋى مائارىپقا توسقۇنلۇق قىلىشقا ئۇرۇنۇش.
11. ھۆكۈمەت سىياسەتلىرىگە قارشى تۇرۇشقا قۇتراتقۇلۇق قىلىش:باشقىلارنى پاراۋانلىق سىياسەتلىرىنى قوبۇل قىلىشقا قارشى تۇرۇشقا ئازدۇرۇش؛ ھۆكۈمەت تارقاتقان كىملىك، نوپۇس دەپتىرى ۋە باشقا ھۆججەتلەرنى يىرتىۋېتىش ياكى ۋەيران قىلىش.
12. ئاممىۋى ياكى شەخسىي مال-مۈلۈكنى قەستەن ۋەيران قىلىش.
13. ئەسەبىيلىك ماتېرىياللىرىنى ساقلاش ۋە تارقىتىش:ئەسەبىيلىك ئىدىيەسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ماقالە، ئاۋاز، سىن ۋە ئەدەبىي ماتېرىياللارنى ئېلان قىلىش، تارقىتىش، ساقلاش، كۆپەيتىش ياكى ئىلكىدە تۇتۇش.
14. دۆلەت سىياسەتلىرىگە قەستەن قارشى تۇرۇش ياكى دەخلى قىلىش.
15. سۆز-ھەرىكەتتىكى باشقا ئەسەبىيلىك ئالامەتلىرى:بۇ دېگەنلىك، بىز ئىلگىرى ئېيتقاندەك، نۇرغۇن نەرسىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ يەردىكى ھەممە ئادەمگە، جۈملىدىن ماڭىمۇ ئەسەبىيلىك يۇققان. پۈتۈن ئۇيغۇر خەلقىمىزگە ئەسەبىيلىك يۇققان، مەن يەنە تەكرارلايمەن، مېنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. مەسىلەن، مەن توي قىلغاندا نىكاھ ئوقۇتقانمەن. 15 يىل ئىلگىرى، بىز قوشنىمىزنىڭ ئۆيىدە ياكى چوڭ ئاشخانىلاردا تاماق يەپ بولغاندىن كېيىن دۇئا قىلىپ، ئاندىن ئورنىمىزدىن تۇراتتۇق. مەن ئىلگىرى [گۇمانلىق يېمەكلىكلەرنى يېيىشتىن] ئۆزۈمنى قاچۇراتتىم، ھەممىمىز شۇنداق قىلاتتۇق. يەنە بىر تىپىك مىسال شۇكى، ئىلگىرى بىز بىر-بىرىمىز بىلەن كۆرۈشكەندە «ئەسسالامۇئەلەيكۇم» دەيتتۇق، «ۋەئەلەيكۇمەسسالام» دەپ جاۋاب قايتۇراتتۇق، ئۆيدىن چىققاندا «خۇداغا ئامانەت» دەيتتۇق، شۇنداق ئەمەسمۇ؟ تاماق يەپ بولغاندىن كېيىن، «خۇداغا شۈكرى» دەيتتۇق. ئەمدى، «خۇداغا شۈكرى» دېيىشنىڭ ئورنىغا، «پارتىيەگە رەھمەت» دېيىشنى ئۆگەندۇق. ئەلۋەتتە، پارتىيە رەھمەت ئېيتىشقا ئەرزىيدىغان ئىشلارنى قىلىۋاتىدۇ، شۇنداق ئەمەسمۇ؟ ھەئە، شۇنداق! «ئەسسالامۇئەلەيكۇم» نىڭ ئورنىغا «ياخشىمۇسىز؟» دەيمىز، خوشلىشىش ئالدىدا بولسا «ماڭدىڭىزمۇ؟ خوش» دەيمىز. بىز زامانىۋى سۆزلەرنى ئىشلىتىۋاتىمىز. ئەگەر ئىلگىرىكىدەك شۈكرى قىلماي، كونا ئۇسۇللارنى داۋاملاشتۇرساق، ئەسەبىيلىكنى تەشۋىق قىلغان بولىمىز. بىز بۇ ئۆلچەملەرگە ئاساسەن، قانۇن ئالدىدا ئۆزىمىزنى جاۋابكار دەپ بىلىشىمىز كېرەك. ئۆزىمىزنى ئاۋارە قىلىشنىڭ ھاجىتى يوق، زامانىۋى دەۋرگە ماسلىشىشىمىز كېرەك. بۇ جەھەتتە ھوشيار بولايلى».

«قەشقەر ۋاقتى» نورۋېگىيەدىكى پايدىنى كۆزلىمەيدىغان «ئۇيغۇر ياردەم» تەشكىلاتىنىڭ قۇرغۇچىسى ئابدۇۋەلى ئايۇپ تەرىپىدىن ئاشكارىلانغان بىر ئاۋاز خاتىرىسىگە ئېرىشتى. بىخەتەرلىك سەۋەبىدىن، بىز خاتىرىنىڭ ئېلىنغان ۋاقتى ۋە ئورنىنى يوشۇرۇن تۇتۇۋاتىمىز. ئاۋاز خاتىرىسى شەرقىي تۈركىستاننىڭ جەنۇبىدىكى قەشقەردە ئۇيغۇر ئىشچىلار ئۈچۈن ئۆتكۈزۈلگەن ھۆكۈمەت باشچىلىقىدىكى بىر قېتىملىق مەجبۇرىي سىياسىي ئۆگىنىش يىغىنىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ.

بۇ Substack ئوقۇرمەنلەرنىڭ قوللىشىغا تايىنىدۇ. يېڭى يازمىلارنى تاپشۇرۇۋېلىش ۋە خىزمىتىمنى قوللاش ئۈچۈن، ھەقسىز ياكى ھەقلىق ئەزا بولۇشنى ئويلىشىپ كۆرۈڭ.

بۇ 15 ئالامەت ئەتراپلىق تەھلىل قىلىنغاندا، ئادەتتىكى بىر بىخەتەرلىك رامكىسىدىن كۆپ چوڭقۇر مەنىلەرنى ئاشكارىلايدۇ. ئۇلار ئۇيغۇرلارنىڭ ئەڭ ئەقەللىي دىنىي، مەدەنىيەت ۋە ئىجتىمائىي ھەرىكەتلىرى «نورمالسىزلىق» ياكى «خەتەرلىك» دەپ تۈرگە ئايرىلغان بىر سىستېمىنى تەسۋىرلەيدۇ.

تىزىملىكتىكى بىر قانچە ماددا ئېتىقادنىڭ ئەڭ ئاساسىي ئىپادىلىرىنى جىنايەتكە تەڭداش قىلىدۇ. يېمەكلىكتىن باشقا ساھەلەردە ئىسلامىي ئاتالغۇلارنى ئىشلىتىش، بالىلارغا دىنىي ئىسىملارنى قويۇش، مۇئەييەن ئۇسلۇبتىكى كىيىملەرنى كىيىش، ساقال قويۇش ياكى بىر كىشى بىلەن «ئەسسالامۇئەلەيكۇم» دەپ سالاملىشىش قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى ئەسەبىيلىكنىڭ يوشۇرۇن كۆرسەتكۈچى دەپ قارالغان. ھەتتا دىنىي جەھەتتىن گۇمانلىق يېمەكلىكلەردىن ساقلىنىش ياكى تاماقتىن كېيىن «خۇداغا شۈكرى» دېيىش قاتارلىق شەخسىي ئادەتلەرمۇ «تۈزۈتۈلۈشى كېرەك بولغان» قىلمىشلار قاتارىدا كۆرسىتىلگەن.

«شىنجاڭنىڭ بىر قىسىم جايلىرىدىكى 75 تۈرلۈك دىنىي ئەسەبىيلىك پائالىيەتلىرىنى ئۆگىنىش ۋە پەرق ئەتۈش»

ئاۋاز خاتىرىسىدە، بىر ھۆكۈمەت ئەمەلدارى «ئەسەبىيلىكنىڭ 15 ئالامىتى» نى چۈشەندۈرىدۇ. بۇلار خىتاي دائىرىلىرى كەم دېگەندە 2017-يىلىدىن باشلاپ قوللىنىپ كېلىۋاتقان «دىنىي ئەسەبىيلىكنىڭ 75 ئالامىتى» نىڭ ئاددىيلاشتۇرۇلغان نۇسخىسىدۇر. ئەسلىدە 2014-يىلى خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسى شەرقىي تۈركىستان ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق كومىتېتى تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان «شىنجاڭنىڭ بىر قىسىم جايلىرىدىكى 75 تۈرلۈك دىنىي ئەسەبىيلىك پائالىيەتلىرىنى ئۆگىنىش ۋە پەرق ئەتۈش» ناملىق ھۆججەت، ئەسەبىيلىك دەپ قارالغان تۈرلۈك ھەرىكەتلەرنى بەلگىلەپ بەرگەن. دوكتور داررېن بايلېر[2] بۇ ھۆججەتنى ئەسلى خىتايچە تېكىستتىن ئىنگلىزچىغا تەرجىمە قىلغان ۋە ئىزاھلىغان بولۇپ، بۇ ھۆججەت پۈتۈن رايوندا خالىغانچە تۇتۇپ تۇرۇش، نازارەت قىلىش ۋە جازالاشنىڭ مۇھىم قورالىغا ئايلانغان.

ئەمەلدار بۇ يىغىننى تولۇق يىغىنغا قاتنىشالمىغان ئىشچىلار ۋە سودا بىلەن شۇغۇللانغۇچىلار ئۈچۈن بىر خىل «ئەمەلىي خۇلاسە» سۈپىتىدە تەقدىم قىلىدۇ. سۆز ئاھەڭى گەرچە غەيرىي رەسمىي ۋە «باشقۇرۇش» خاراكتېرلىك بولسىمۇ، ئەمما ئۇچۇر ئىنتايىن ئېنىق: بۇ ئۆلچەملەر پەقەتلا بىر يېتەكچى ئەمەس، بەلكى كۈندىلىك تۇرمۇشتا مەجبۇرىي ئىجرا قىلىنىدىغان قائىدىلەردۇر.

 شەرقىي تۈركىستاندا ئىسلام چەكلەندى

باشقا نۇقتىلار ئائىلە ۋە جەمئىيەت تۇرمۇشىنى بېسىم ئاستىغا ئالىدۇ. توي-تۆكۈن، دەفنە مۇراسىمى، مىراس ياكى مائارىپ ئىشلىرىغا دەخلى قىلىش، بولۇپمۇ ئۇلار ھۆكۈمەت تەستىقلىغان قېلىپقا چۈشمىگەندە «ئەسەبىيلىك» دەپ سۈپەتلىنىدۇ. ھۆكۈمەتنىڭ تەستىقىسىز نىكاھلىنىش ۋە ئاجرىشىشنىڭ نىشانغا ئېلىنىشى، كىشىلەرنىڭ ئەڭ شەخسىي تۇرمۇشىنىڭمۇ سىياسىي نازارەت ئاستىدا ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.

ئەمەلدار يەنە تاشقى كۆرۈنۈش ۋە يۈرۈش-تۇرۇشتىكى بىر تۇتاشلىقنى، بولۇپمۇ مۇلازىمەت ساھەسىدىكى ئۇيغۇرلار ئۈچۈن قاتتىق تەكىتلەيدۇ. ئەرلەرگە خېرىدارلارغا «لايىق» بولۇش ئۈچۈن توختىماي ساقال ئېلىش بۇيرۇلىدۇ. ئاياللارنىڭ كىيىم-كېچەكلىرى تەپسىلىي مۇنازىرە قىلىنىپ، ھۆكۈمەت بەلگىلىگەن «زامانىۋى» ئۇسلۇبنى قوبۇل قىلىش ئۈچۈن ئاشكارا بېسىم ئىشلىتىلىدۇ. بۇ كۆرسەتمىلەر مەسلىھەت ئەمەس، بەلكى ئىجتىمائىي ئورۇن ۋە ئىقتىسادىي ھايات قېلىش بىلەن باغلانغان تەلەپلەردۇر.

ئاۋاز خاتىرىسىدىكى ئەڭ دەھشەتلىك نۇقتىلارنىڭ بىرى ئاخىرىدا كۆرۈلىدۇ؛ سۆزلىگۈچى «پۈتۈن ئۇيغۇر خەلقىمىزگە ئەسەبىيلىك يۇققان»، جۈملىدىن ئۆزىگىمۇ يۇققانلىقىنى ئېتىراپ قىلىدۇ. ئۇ ئىلگىرىكى نورمال ئادەتلەرنى «ئەسەبىيلىك مىساللىرى» دەپ ئاتايدۇ ۋە مىننەتدارلىقنىڭ ئەمدى خۇداغا ئەمەس، بەلكى خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىگە قىلىنىشى كېرەكلىكىنى ئۇقتۇرىدۇ.

«مەسىلىلىك ناخشىلار»: ئۇيغۇر مۇزىكىسى قانداق جىنايەتكە ئايلاندۇرۇلدى؟

بۇ ئادەتتىكى بىر سۆز ئەمەس، بەلكى پۈتۈن سىستېمىنىڭ يادرولۇق لوگىكىسىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. بۇ يەردە ئەسەبىيلىك شۇنچە كەڭ بېكىتىلگەنكى، ئۇ تارىخ، ئەسلىمە، تىل ۋە ئېتىقادنىڭ ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بويسۇنۇش «زامانىۋىلىق» دەپ ئاتالسا، كىملىكنى ساقلاش «خەتەر» دەپ بېكىتىلگەن.

ئەڭ ئاخىرقى تۈر بولغان «سۆز-ھەرىكەتتىكى باشقا ئەسەبىيلىك ئالامەتلىرى» ئارقىلىق، دائىرىلەرگە نېمىنىڭ چېگرادىن ئاتلىغانلىقىنى خالىغانچە بېكىتىش ھوقۇقى بېرىلگەن. مۇنداق مۈجمەل قائىدىلەر ئاستىدا ھېچكىم ئۆزىنى تولۇق بىخەتەر ھېس قىلالمايدۇ.

بۇ ئاۋاز خاتىرىسى بىزگە پەقەت چەكلەنگەن قىلمىشلارنىلا ئەمەس، بەلكى ئۇيغۇر كىملىكىنى تۈپتىن ئۆزگەرتىش ئۈچۈن داۋاملىشىۋاتقان بىر تىرىشچانلىقنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. ئېتىقاد، مەدەنىيەت ۋە ئىجتىمائىي رىشتىلەرنى «بىخەتەرلىك تەھدىتى» گە ئايلاندۇرۇش ئارقىلىق، دۆلەت ئۇيغۇرلارنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىنى يوشۇرۇن بىر جىنايەت مەيدانىغا ئايلاندۇرماقتا.

ئۇيغۇرلار ئۈچۈن ئېيتقاندا، بۇ سۆزلەرنىڭ مەنىسىنى چۈشىنىش پەقەت بىر بىلىم مەشىقى ئەمەس، بەلكى ھايات-ماماتلىق مەسىلىسىدۇر.

ئىزاھاتلار:

[1] ئارسلان ھىدايەت ۋە نۇرىمان ئابدۇرېشىت، «بىزنىڭ پۈتۈن ئۇيغۇر خەلقىمىزگە ئەسەبىيلىك يۇققان»، قەشقەر ۋاقتى، 2026-يىلى 16-يانۋار.

[2] دوكتور داررېن بايلېر، «شىنجاڭنىڭ بىر قىسىم جايلىرىدىكى 75 تۈرلۈك دىنىي ئەسەبىيلىك پائالىيەتلىرىنى ئۆگىنىش ۋە پەرق ئەتۈش» (ئىنگلىزچە تەرجىمىسى ۋە ئىزاھاتى). Living Otherwise ئارخىپى.

مەنبە: قەشقەر ۋاقتى