ۋاشىنگتون [ئامېرىكا]، 8-مارت(ANI): دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (WUC) خەلقئارالىق تەشۋىقات تىرىشچانلىقلىرىنى تەكىتلەيدىغان ھەمدە ئۆزلىرى خىتاينىڭ بولۇپمۇ رامىزان ئېيىدا ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقان ئۇزۇن مۇددەتلىك باستۇرۇشلىرى، شۇنداقلا ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنى ۋە پائالىيەتچىلىرىنى زەربە ئوبيېكتى قىلىشى دەپ تەسۋىرلىگەن ئەھۋاللارغا بولغان ئەندىشىلىرىنى ئوتتۇرىغا قويىدىغان ھەپتىلىك دوكلاتىنى ئېلان قىلدى.
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى نەقىل كەلتۈرگەن يېقىنقى دوكلاتلار دائىرىلەرنىڭ نۇرغۇنلىغان ئۇيغۇرلار تەرىپىدىن شەرقىي تۈركىستان دەپ ئاتىلىدىغان بۇ رايوندا رامىزان مەزگىلىدە قاتتىق نازارەت قىلىشنى يۈرگۈزگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە.
ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى ئېلان قىلغان ئۇچۇرلارغا ئاساسلانغاندا خىتاي ساقچىلىرى 27-فېۋرالدا خوتەن ۋىلايىتى تەۋەلىكىدىكى كەنتلەردە «مەخپىي روزا تۇتقان» دېگەن باھانە بىلەن ئالتە ئۇيغۇر ئاھالىنى تۇتقۇن قىلغان.
تۇتقۇن قىلىنغانلاردىن ھەممىسى 70 ياشتىن ئاشقان ياشانغان كىشىلەر بولۇپ، بەش نەپىرى كېيىنچە ئاگاھلاندۇرۇش ۋە سىياسىي «تەربىيەلەش يىغىنلىرى» دىن كېيىن قويۇپ بېرىلگەن بولسا، 30 ياشلىق بىر ئەرنىڭ خەۋەر قىلىنىشىچە داۋاملىق تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقانلىقى ۋە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىش ئېھتىماللىقى بارلىقى مەلۇم بولغان.
ئەمەلدارلارنىڭ شۇنداقلا سەھەردە چارلاش ئېلىپ بېرىۋاتقانلىقى ۋە ئاھالىلەرنىڭ روزا تۇتقانلىق ئالامەتلىرىنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن ئۆيلەرگە كىرىۋاتقانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلماقتا.
بۇ ئۆزگىرىشلەر بىلەن بىرگە، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋەكىللەر ئۆمىكى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلۈۋاتقان 61-نۆۋەتلىك يىغىنى مەزگىلىدە ئاكتىپ پائالىيەت ئېلىپ باردى.
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى تۇرغۇنجان ئالاۋدۇن باشچىلىقىدىكى ۋەكىللەر ئۆمىكى مۇئاۋىن رەئىس زۇمرەتئاي ئەركىن ۋە كۆپلىگەن تەشۋىقات پائالىيەتلىرىگە قاتناشقان باشقا ۋەكىللەرنى ئۆز ئىچىگە ئالدى.
خەتەر ئاستىدىكى خەلقلەر جەمئىيىتى تەرىپىدىن ئۇيۇشتۇرۇلغان بىر قوشۇمچە يىغىندا سۆز قىلغان زۇمرەتئاي ئەركىن چەت ئەلدە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ ئائىلە-تاۋابىئاتلىرىغا سېلىنىۋاتقان پاراكەندىچىلىك ۋە تەھدىتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇشنىڭ كۈچىيىپ بېرىۋاتقانلىقى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇردى.
بۇنىڭدىن سىرت ئۇيغۇر ئەدەبىياتشۇناس يالقۇن روزى لاتىن ئامېرىكاسى ئېچىۋېتىش ۋە تەرەققىيات مەركىزى (CADAL) تەرىپىدىن گراسىيېلا فېرناندېز مېيجىدې كىشىلىك ھوقۇق مۇكاپاتىغا ئېرىشتى.
ئىلگىرى شىنجاڭ (شەرقىي تۈركىستان) مائارىپ نەشرىياتىدا مۇھەررىر بولۇپ ئىشلىگەن يالقۇن روزى 2016-يىلى تۇتۇلغان ۋە كېيىنچە «دۆلەت ھاكىمىيىتىنى ئاغدۇرۇشقا قۇتراتقۇلۇق قىلىش» جىنايىتى بىلەن 15 يىللىق تۈرمە جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغانىدى.
تەشەببۇسكارلار مەزكۇر مۇكاپاتنىڭ خىتاي سىياسەتلىرى ئاستىدا تۈرمىگە تاشلانغان ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنىڭ ئېغىر ئەھۋالىنى گەۋدىلەندۈرۈشنى مەقسەت قىلىدىغانلىقىنى ئېيتماقتا.
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋەكىللىرى شۇنداقلا ياۋروپا ۋە ئۇنىڭ سىرتىدىكى دىپلوماتىك ئالاقىلەرنىمۇ داۋاملاشتۇردى.
كۆلىن شەھىرىدە تۇرغۇنجان ئالاۋدۇن ۋە پائالىيەتچى دولقۇن ئەيسا قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر ئۇيغۇر ۋەكىللەر ئۆمىكى بىر تۈرك تەشكىلاتى تەرىپىدىن ئۇيۇشتۇرۇلغان ئىپتار پائالىيىتى مەزگىلىدە تۈركىيەنىڭ گېرمانىيەدە تۇرۇشلۇق ئەلچىسى گۆكخان تۇران بىلەن كۆرۈشتى.
مەزكۇر پائالىيەت جەريانىدا ئۆمەك شۇنداقلا جۇمھۇر رەئىس رەجەپ تاييىپ ئەردوغانغا ئاتاپ يېزىلغان ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ ئەندىشىلىرى بايان قىلىنغان بىر پارچە خەتنى بىلال ئەردوغانغا تاپشۇرۇپ بەردى.
بۇ ئارىدا دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئىجرائىيە كومىتېتىنىڭ رەئىسى روشەن ئابباس پانامادا بىر تەشۋىقات ۋەزىپىسىنى ئورۇنداپ، قانۇن چىقارغۇچىلار، مۇخبىرلار ۋە پۇقرالار جەمئىيىتى رەھبەرلىرى بىلەن ئۇچرىشىپ پائالىيەتچىلەر خىتاي ھاكىمىيىتى ئاستىدا ئۇيغۇرلارغا قىلىنىۋاتقان ۋە داۋاملىشىۋاتقان ۋەھشىيلىكلەر دەپ تەسۋىرلىگەن ئەھۋاللار توغرىسىدىكى تونۇشنى ئۆستۈرۈشكە تىرىشتى. (ANI)
