تۈركىستان ۋاقىت گېزىتى، 2026-يىلى 10-مارت، توكيو – خىتاي ھۆكۈمىتى بىلەن ئالاقىسى بار تاراتقۇلارنىڭ يېقىندا ياپونىيە پارلامېنت ئەزاسى ۋە ياپونىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ مۇئاۋىن مىنىستىرى ھەمدە دۆلەتلىك پارلامېنتقا سايلانغان تۇنجى ئۇيغۇر نەسلىدىن بولغان شەخس ئارفىيە ئېرىگە قارشى ئەشەددىي ئىرقچى ھۇجۇملىرى، توكيو بىلەن بېيجىڭ ئوتتۇرىسىدا جىددىي دىپلوماتىك سۈركىلىش كەلتۈرۈپ چىقاردى.
بۇ تالاش-تارتىش 27-فېۋرال خىتاينىڭ داڭلىق تور پورتى «Sina.com» ئارفىيە خانىمنى «چېگرا زەھىرى» ۋە «زەھەرلىك» دەپ ئاتىغان مەزمۇنلارنى ئېلان قىلىشى بىلەن باشلانغان بولۇپ، خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ ئاۋازى دەپ قارىلىدىغان «يەر شارى ۋاقىت گېزىتى» (Global Times) نىڭ بۇ ھاقارەتلەرنى تىكتوكتىا (TikTok) تېخىمۇ كەڭ تارقىتىشى بىلەن ۋەزىيەت تېخىمۇ كەسكىنلەشكەن.
ئاتا-ئانىسى شەرقىي تۈركىستاندىن كۆچۈپ بېرىپ، 1999-يىلى ياپونىيە پۇقرالىقىغا ئۆتكەن ئارفىيە خانىم، 2023-يىلى ئەركىن دېموكراتلار پارتىيەسىگە ۋاكالىتەن پارلامېنتقا سايلىنىشتىن ئىلگىرىمۇ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىدا ۋە ئاكادېمىك ساھەدە ئۇيغۇر خەلقىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىلىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ كەلگەن ئىدى.
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 9-مارت ئېلان قىلغان رەسمىي باياناتىدا بۇ ھۇجۇملارنى ئەيىبلەپ، بۇ قىلمىشنى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ سىستېمىلىق چېگرا ھالقىغان بېسىم سىياسىتىنىڭ بىر پارچىسى دەپ باھالىدى. قۇرۇلتاي رەئىسى تۇرغۇنجان ئالاۋۇدۇن خىتاي تاراتقۇلىرىدىكى بۇ خىل ئوچۇق-ئاشكارا ئىرقچىلىقنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتى ئاستىدا دۇچ كېلىۋاتقان ئىنسان قېلىپىدىن چىققان مۇئامىلىسىنى ئاشكارىلاپ بەرگەنلىكىنى تەكىتلىدى.
ياپونىيە ھۆكۈمىتى بۇ مەسىلىگە مىسلىسىز جىددىي پوزىتسىيەدە قاراپ، دېموكراتىك ئۇسۇلدا سايلانغان بىر ئەمەلدارغا قىلىنغان بۇ خىل ھاقارەتلەرگە جاۋابەن خىتاي ھۆكۈمىتىگە رەسمىي دىپلوماتىك نارازىلىق ئۇلتىماتومى تاپشۇردى. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ياپونىيە ھۆكۈمىتىنىڭ جاۋابكارلىقنى سۈرۈشتۈرۈش ئۈچۈن تاشلىغان تېز قەدىمىنى ئالقىشلاش بىلەن بىرگە، خىتاي دائىرىلىرىدىن ئاشكارا ئەپۇ سوراشنى تەلەپ قىلىشقا ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنى بۇ خىل ئىرقچى قىلمىشلارنى بىرلىكتە ئەيىبلەشكە چاقىردى.
كۆزەتكۈچىلەر ئارفىيە خانىمنىڭ ياپونىيە سىياسىتىدىكى يۈكسىلىشىنىڭ بېيجىڭنى بىئارام قىلغانلىقىنى، بۇ ھۇجۇملارنىڭ تاراتقۇلارنىڭ ئادەتتىكى بىر خاتالىقى ئەمەس، بەلكى دۇنيا سەھنىسىدىكى كۆزگە كۆرۈنگەن بىر ئۇيغۇر ئاۋازىنىڭ سالاھىيىتىگە دەخلى يەتكۈزۈش ئۈچۈن ئالدىن پىلانلانغان بىر سىياسىي ئۇرۇنۇش ئىكەنلىكىنى قەيت قىلىشماقتا. بۇ ۋەقە خىتاينىڭ ئۆز چېگراسى سىرتىدىكى ئۆكتىچىلەرنى سۈكۈت قىلدۇرۇش ئۈچۈن قوللىنىۋاتقان چېگرا ھالقىغان بېسىم ئىستراتېگىيەسىنىڭ نۆۋەتتىكى ئەڭ تىپىك مىسالى سۈپىتىدە باھالانماقتا.
