ئامېرسفورت ساقچى ئىدارىسىنىڭ ئالدىدا. ئاپتور 2026-يىلى 11-مارت كۈنى جىنايى ئىشلار تەكشۈرۈشىنىڭ رەسمىي باشلانغانلىقىنى جەزملەشتۈرىدىغان رەسمىي دوكلاتنى تاپشۇرۇۋالدى.

فېۋرالدا لاھەيدە يۈز بەرگەن ۋەقە خىتاينىڭ خەلقئارالىق باستۇرۇشىنىڭ ئىسپاتى بولۇپ، بۇنىڭغا سۈكۈت قىلىشقا بولمايدۇ.

ئاپتورى: ئابدۇرېھىم غېنى ئۇيغۇر

«زىمىستان» تورى، 2026-يىلى 18-مارت

«ھەقىقەت ئېگىلەر، سۇنماس» — ئۇيغۇر خەلق ماقالى

«خۇسۇسىي ئادالەتسىزلىك ھەممە يەردىكى ئادالەتكە تەھدىت» — مارتېن لۇتېر كىڭ

2026-يىلى 14-فېۋرال كۈنى، دۇنيا تىنچلىقى ۋە دېموكراتىيەنىڭ سىمۋولى بولغان لاھەي شەھىرىدە ۋەھشىيانە ھۇجۇمغا ئۇچرىدىم. شەھەرلىك ھۆكۈمەت بىناسى ئىچىدە، خىتاي يېڭى يىلىنى تەبرىكلەش پائالىيىتى جەريانىدا، مېنىڭ تىنچ شەكىلدىكى نامايىشىم تۇيۇقسىز ۋە زوراۋانلىق بىلەن باستۇرۇلدى. بىر گۇرۇپپا خىتايلار قوللىرىمنى ۋە بوينۇمنى تولغاپ، مېنى يەرگە بېسىپ، بېشىمنى يەرگە ئۇردى ۋە قۇلىقىمغا: «سېنىڭ جايىڭ جازا لاگېرىدا! ئۆلۈشكە تېگىشلىكسەن! سېنى ئۆلتۈرىمەن!» دەپ ئۆلۈم تەھدىتى سالدى. بۇ ئوچۇق-ئاشكارا خەلقئارالىق باستۇرۇش (transnational repression) قىلمىشىدۇر.

2026-يىلى 11-مارت كۈنى، گوللاندىيە دۆلەتلىك ساقچى ئىدارىسى مېنىڭ جىنايى ئىشلار بويىچە ئەرزىمنى رەسمىي قوبۇل قىلدى ۋە ئىمزالىق دوكلات چىقاردى. بۇ شۇنى بىلدۈرىدۇكى، بۇ خىتاي گۇماندارلارنىڭ سادىر قىلغان جىنايەتلىرى ئەمدى يوشۇرۇن قالمايدۇ؛ گوللاندىيە ئەدلىيە سىستېمىسى رەسمىي تەكشۈرۈش باشلىدى.

2026-يىلى 11-مارت مەن ۋە پۈتكۈل مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار ئۈچۈن تارىخىي بىر كۈندۇر. گوللاندىيە دۆلەتلىك ساقچىلىرى مەن ئۇچرىغان زوراۋانلىققا قارىتا جىنايى ئىشلار دېلوسىنى (Aangifte)  رەسمىي تىزىمغا ئالدى. مەن ئىمزا قويغان ۋە تاپشۇرۇۋالغان رەسمىي ھۆججەتتە، خىتاي تاجاۋۇزچىلىرىنىڭ قىلمىشلىرى گوللاندىيە جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ 300-ماددىسى (ھۇجۇم قىلىش، جىسمانىي جەھەتتىن جاراھەتلەندۈرۈش ۋە تەھدىت سېلىش) بويىچە تۈرگە ئايرىلدى. بۇ، لاھەي مەركىزىدە يۈز بەرگەن زوراۋانلىقنىڭ ئەمدى پەقەت بىر «توقۇنۇش» دەپلا قارالماستىن، بەلكى بىر جىنايى قىلمىش سۈپىتىدە تەكشۈرۈلىدىغانلىقىنى جەزملەشتۈردى.

نامايىشتا ئىشلىتىلگەن پىلاكات تارتىۋېلىندى ۋە قايتۇرۇپ بېرىلمىدى.

ساقچى مېنىڭ ئەرزىمنى قوبۇل قىلغان شۇ كۈنى، لاھەي شەھەرلىك ھۆكۈمەت ئىجرائىيە ھەيئىتى شەھەرلىك كېڭەش ئەزالىرىنىڭ سوئاللىرىغا جاۋاب بېرىپ، «پائالىيەت جەريانىدىكى خىتاي تەرەپنىڭ زوراۋانلىق قىلمىشلىرىنى قەتئىي قوبۇل قىلغىلى بولمايدۇ» دەپ جاكارلىدى. شۇ كۈنى يەنە، گوللاندىيەنىڭ ئەڭ چوڭ گېزىتلىرىدىن بىرى بولغان «Algemeen Dagblad (AD)»  خەۋەر ئېلان قىلىپ: «ئۇيغۇر نامايىشچىغا قىلىنغان زوراۋانلىقنى قوبۇل قىلغىلى بولمايدۇ؛ خىتاي بىخەتەرلىك خادىملىرىنىڭ بۇنداق قىلىشقا ھوقۇقى يوق» دەپ يازدى. ماقالىدە يەنە خىتاي تەشكىللىگۈچىلەرنىڭ شەھەرلىك ھۆكۈمەتنىڭ ئىسمىنى تور بېكىتىدە «قوللىغۇچى» دەپ يالغان كۆرسىتىپ تەشۋىقات ئېلىپ بارغانلىقى پاش قىلىندى. شەھەرلىك ھۆكۈمەت بۇ پائالىيەتكە ھېچقانداق ئىقتىسادىي ياردەم بەرمىگەنلىكىنى ئېنىقلىدى. بۇ پاش قىلىنىش خەلقئارالىق بىر شەرمەندىچىلىك ۋە خىتاي ئەلچىخانىسىنىڭ ئىناۋىتىگە بېرىلگەن ئېغىر زەربە بولدى. بۇ ۋەقە يەنە باشقا بىر AD ماقالىسىدە ۋە Dagblad070 تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان خەۋەردىمۇ مۇزاكىرە قىلىندى.

بۇ پائالىيەت خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى مەدەنىيەت ۋە ساياھەت مىنىستىرلىقى ھەمدە خىتاينىڭ گوللاندىيە پادىشاھلىقىدا تۇرۇشلۇق ئەلچىخانىسى تەرىپىدىن ئۇيۇشتۇرۇلغان. گەرچە تەشكىللىگۈچىلەر لاھەي شەھەرلىك ھۆكۈمەت ۋە تۈرلۈك خىتاي جەمئىيەتلىرىنىڭ قوللىغانلىقىنى دەۋا قىلغان بولسىمۇ، شەھەرلىك ھۆكۈمەت ھازىر ئۆزىنى بۇنىڭدىن يىراق تۇتۇۋاتقانلىقىنى ئاشكارىلىدى. پائالىيەتتە جېجياڭ ۋۇ ئوپېرا تەتقىقات مەركىزى ئويۇن قويدى. پائالىيەتكە قاتناشقان تەشكىلاتلار: خىتاي مەدەنىيەت ۋە ساياھەت مىنىستىرلىقى، خىتاي ئەلچىخانىسى، گوللاندىيە ۋېنجوۋ جەمئىيىتى، گوللاندىيە خىتاي تەشكىلاتلىرى فېدېراتسىيەسى، گوللاندىيە-خىتاي جەمئىيىتى قاتارلىقلاردىن ئىبارەت.

بۇ پائالىيەت خىتاي ئەلچىخانىسىنىڭ بىۋاسىتە نازارىتىدە ۋە ئۇنىڭ ۋاسىتىچى تەشكىلاتلىرى ئارقىلىق ئۇيۇشتۇرۇلغان. مېنى بوغۇپ، بېشىمنى يەرگە ئۇرغان ۋە ھاياتىمغا تەھدىت سالغان كىشىلەر ئادەتتىكى ئۆتكۈنچى كىشىلەر ئەمەس، بەلكى دەل شۇ پائالىيەتنى قوللىغان تەشكىلاتلارنىڭ رەھبەرلىرىدۇر. جياڭ پېيكۇن تەرىپىدىن قۇرۇلغان «Anti-CCP» تەشكىلاتى ئۇلارنىڭ كىملىكىنى ئۆز تور بېكىتىدە پاش قىلدى.

پاش قىلىنغان ئىككى ئاساسلىق ھۇجۇمچى:

بىرىنچىسى، گوللاندىيە خىتاي سودا بىرلەشمىسىنىڭ پەخرىي رەئىسى چىڭ شۈدۇڭ (Qing Xudong) بولۇپ، ئۇ مېنى بوغقان كىشى دەپ بېكىتىلدى. چىڭ شۈدۇڭ ئەسلى خىتاينىڭ ۋېنجوۋ شەھىرىدىن بولۇپ، 1989-يىلى گوللاندىيەگە كۆچۈپ كەلگەن. ئۇ ئاشپەزلىك ۋە توقۇمىچىلىق ساھەسىدىكى ئادەتتىكى تىجارەتچىلىكتىن تەرەققىي قىلىپ، خىتاينىڭ ياۋروپادىكى مەنپەئەتلىرى ئۈچۈن يۇقىرى دەرىجىلىك ئىستراتېگىيەلىك ئالاقىچىگە ئايلانغان. ئۇ «بىرلىك سەپ» (United Front) ئۇسلۇبىدىكى خىزمەتلەردە مۇھىم شەخس دەپ قارىلىدۇ. 2018-يىلى، ئۇ گوللاندىيە-خىتاي سودا ئۇيۇشمىسىنىڭ (NCCC) رەئىسلىكىگە تەيىنلەنگەن. ئۇ خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ سادىق ئەزاسى سۈپىتىدە، خىتاي ھۆكۈمەت ۋەكىللەر ئۆمەكلىرىنىڭ گوللاندىيەدىكى پائالىيەتلىرىنى ماسلاشتۇرۇشتا ئاساسلىق رول ئوينايدۇ.

يەنە بىر ھۇجۇمچى، گوللاندىيە خىتاي مەدەنىيەت ۋە تەنتەربىيە ئالماشتۇرۇش جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى جاڭ ئەيمىن (Zhang Aimin) بولۇپ، ئۇ مېنىڭ پىلاكاتىمنى تارتىۋالغان ئايالدۇر. ئۇمۇ ۋېنجوۋلۇق بولۇپ، خىتاي ھەربىي سۆھبەتچىسىنىڭ قىزىدۇر. ئۇ ئۆزىنى جەمئىيەت پائالىيەتچىسى قىلىپ كۆرسەتسىمۇ، ئەمەلىيەتتە ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ مەنپەئەتىگە خىزمەت قىلىدىغان كۆپلىگەن تەشكىلاتلارنى باشقۇرۇپ كەلگەن. ئۇ بېيجىڭنىڭ «بىرلىك سەپ» ئىستراتېگىيەسىگە چېتىشلىق تەشكىلاتلارنىڭ كۆۋرۈكلۈك رولىنى ئوينايدۇ.

بۇ كىشىلەر سىياسىي پىكىر بايان قىلىشنى باستۇرۇش ئۈچۈن بىر دۆلەت ئورگىنىنىڭ ۋاسىتىچىسى سۈپىتىدە ھەرىكەت قىلدى. بۇنىڭدىن باشقا، قىزغۇچ سېرىق رەڭلىك «بىخەتەرلىك» (Security) كىيىمى كىيىپ مېنى جىسمانىي جەھەتتىن توسۇپ، پىسخىكىلىق ۋەھىمە سالغان بىر كىشىنىڭ كىملىكى تېخى بېكىتىلمىدى.

مېنىڭ 130 سانتىمېتىرلىق پىلاكاتىمنى تارتىۋېلىش ئۈچۈن تۇيۇقسىز قىلىنغان ھۇجۇم تاسادىپىي ئەمەس. پىلاكاتتا: «شەرقىي تۈركىستاننىڭ مۇستەقىللىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۇيغۇرلارنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشىنىڭ بىردىنبىر يولى» دەپ يېزىلغان بولۇپ، ئۈستىدە خىتاينىڭ 1949-يىلى 12-ئۆكتەبىردىكى بېسىۋېلىشى ۋە بىر ئۇيغۇرنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن ئېغىزى بوغۇلغان سۈرىتى بار ئىدى. تەشكىللىگۈچىلەر مېنىڭ تىنچ نامايىشىمنىڭ ئۇلارنىڭ يېڭى يىللىق تەشۋىقاتىغا دەز كەتكۈزۈشىدىن ۋە مۇستەقىللىق كۈرىشىمىزنىڭ خەلقئارا تاراتقۇلاردا كۆرۈنۈشىدىن ئەنسىرىدى.

مېنىڭ مۇستەملىكىچىلىك ۋە ئىرقىي قىرغىنچىلىققا قارشى ئۇزۇن يىللىق يالغۇز، تىنچ قارشىلىق كۆرسىتىشىم ئاخىرى خىتاي رېجىمىنىڭ جىنايەتلىرىنى گوللاندىيە ئەدلىيە سىستېمىسىنىڭ دىققىتىگە ئېلىپ كەلدى. بۇ بىر ئۇيغۇرنىڭ ئەركىن دېموكراتىك دۆلەتتە زۇلۇمغا تىز پۈكمەسلىكىنىڭ نەتىجىسىدۇر. مەن گوللاندىيە ھۆكۈمىتى تەمىنلىگەن ئادالەتكە چىن كۆڭلۈمدىن رەھمەت ئېيتىمەن. خىتاي ھۆكۈمەت بىلىشى كېرەككى، ئۇلار خەلقئارالىق باستۇرۇش، زوراۋانلىق ياكى ئۆلۈم تەھدىتى ئارقىلىق مېنىڭ ئاۋازىمنى ئۆچۈرەلمەيدۇ. گەرچە مەن جىسمانىي ھۇجۇم ۋە زەخىمگە ئۇچرىغان بولساممۇ، مەن گوللاندىيە ھۆكۈمىتىگە، سىياسەتچىلىرىگە ۋە جامائەتچىلىككە شۇنى كۆرسەتتىمكى، بىر ئۇيغۇر ھەتتا ئەركىن بىر دۆلەتتە تۇرۇپمۇ ئۆزىنى جازا لاگېرىغا سۆرەپ كىرىلگەندەك ھېس قىلالايدىكەن. بۇ تىنچ نامايىشنىڭ كۈچىدۇر.

گوللاندىيە ساقچىلىرى ھازىر ماڭا قارشى سادىر قىلىنغان خەلقئارالىق جىنايەتلەرنى تەكشۈرمەكتە. مەن نەتىجىنى ئوقۇرمەنلەر بىلەن تېز پۇرسەتتە ئورتاقلىشىمەن. ئادالەت غەلىبە قىلىدۇ.

ئابدۇرېھىم غېنى گوللاندىيەدە ياشايدىغان ئۇيغۇر پائالىيەتچى بولۇپ، ئامستېردامنىڭ دام مەيدانىدىكى يالغۇز كىشىلىك نامايىشلىرى بىلەن تونۇلغان. ئۇ يەنە ساياھەتچىلەرگە ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنىڭ رېئاللىقىنى چۈشەندۈرۈپ كەلگەندۇر.