تۈركىستان ۋاقىت تورى – 2026-يىلى 20-ئاپرېل، ئادېلايد: شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ كىملىكى، كىشىلىك ھوقۇق ۋە مۇستەقىللىق كۈرەشلىرى ئۈچۈن ئۆمرىنى بېغىشلىغان پىداكار جەمئىيەت ئەربابى، داڭلىق يازغۇچى ۋە زىيالىي ئەخمەت ئىگەمبەردى ئەپەندى، 2026-يىلى 20-ئاپرېل سەھەردە ئاۋسترالىيەنىڭ ئادېلايد شەھىرىدە 89 يېشىدا ئالەمدىن ئۆتتى. مەرھۇمنىڭ ۋاپاتى پۈتۈن ئۇيغۇر دىياسپوراسى، ئىجتىمائىي تەشكىلاتلار ۋە تۈرك دۇنياسىدا چوڭقۇر قايغۇ قوزغىدى.

ئۆچمەس كۆرەش ۋە سۈرگۈن ھاياتى

ئۇيغۇر ئاخبارات ۋاسىتىلىرى ۋە ئاممىۋى تاراتقۇلاردىن مەلۇم بولۇشىچە، ئەخمەت ئىگەمبەردى 1937-يىلى جىمىسار ناھىيەسىدە دۇنياغا كەلگەن. ئۇ ياشلىق دەۋرىدىن باشلاپلا خەلقىنىڭ ئەركىنلىكى ۋە مىللىي غۇرۇرى ئۈچۈن پىداكارلىق كۆرسەتكەن. ئۈرۈمچىدە ۋە تاشكەنت ئوتتۇرا ئاسىيا ئۇنىۋېرسىتېتىدا مائارىپ تەربىيەسىنى تاماملىغاندىن كېيىن، «تارىم» ۋە «مىراس» ژۇرناللىرىدا مۇھەررىر بولۇپ ئىشلەپ، ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ تەرەققىياتىغا زور تۆھپە قوشقان. بىراق، خىتاينىڭ مۇستەملىكىچىلىك سىياسەتلىرىگە قارشى چىڭ تۇرغانلىقى ئۈچۈن، 1969-يىلىدىن 1979-يىلىغىچە 10 يىللىق تۈرمە ۋە سۈرگۈن ھاياتىنى باشتىن كەچۈرگەن.

خەلقئارالىق سىياسىي پائالىيەت ۋە رەھبەرلىك

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئېلان قىلغان تەزىيەنامىسىدە مەرھۇمنى «ئۇيغۇر خەلقىنىڭ پەخرى، پېشقەدەم زىيالىي ۋە ۋەتەنپەرۋەر» دەپ سۈپەتلىدى. ئەخمەت ئىگەمبەردى 1985-يىلى ئاۋسترالىيەگە ئورۇنلاشقاندىن كېيىن، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى خەلقئارا سەھنىگە چىقىرىشتا مۇھىم رول ئوينىغان. خەۋەر مەنبەلىرىگە ئاساسلانغاندا، ئۇنىڭ مۇھىم خىزمەتلىرى تۆۋەندىكىچە:

• 1992-يىلى ئىستانبۇلدا چاقىرىلغان شەرقىي تۈركىستان مىللىي قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسلىكىگە سايلانغان.

• ئاۋسترالىيە شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتىنىڭ قۇرغۇچى رەئىسى بولغان.

• 2004-يىلى قۇرۇلغان شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتىنىڭ قۇرغۇچى رەئىسى بولۇپ ۋەزىپە ئۆتىگەن.

مەرھۇمنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىن، نۇرغۇنلىغان سىياسىي ۋە مەدەنىيەت تەشكىلاتلىرى تەزىيە ئېلان قىلدى. ۋاشىنگتوندىكى ئۇيغۇر ھەرىكىتى تەشكىلاتى باياناتىدا مۇنداق دېدى:

«مەرھۇم ئەھمەت ئىگەمبەردى 30-يىللاردا دۇنياغا كەلگەن، شەرقىي تۈركىستاننىڭ بىر ئەسىرگە يېقىن تارىخىغا شاھىد بولغان ۋە ئۇنىڭ ھۆرىيىتى يولىدا تىنىمسىز بەدەللەر تۆلەپ ئىز قالدۇرغان مۆتىبەرلىرىمىزنىڭ ئاخىرقى تەۋەرۈكلىرىدىن بىرسى ئىدى. جانابى ھەق ئۇ دۇنيالىق مەرتىبىسىنى يۈكسەك قىلغاي! بۇ جۇدالىقتىن قەلبى ئېزىلگەن بارلىق ۋەتەنداشلارغا سەبىرلەر تىلەيمىز.»

ئۇيغۇر ئاكادېمىيەسى ئۆز تەزىيەنامىسىدە مۇنداق دەپ كۆرسەتتى:

«بۈگۈن بىز ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ۋە ئۇيغۇر جەمئىيىتى ئۈچۈن ئۆچمەس تۆھپىلەرنى قوشقان، قەلىمى بىلەن خەلقنىڭ قەلبىدىن چوڭقۇر ئورۇن ئالغان يازغۇچى، شائىر ۋە پىداكار جامائەت ئەربابى ئەخمەت ئىگەمبەردى ئەپەندىنىڭ ۋاپاتىدىن چوڭقۇر قايغۇ ئىچىدە خەۋەر تاپتۇق. ئۇ يالغۇز ئۆزىنىڭ كۆپ قىرلىق ئىجادىيىتى بىلەن ئۇيغۇر ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىنىڭ خەزىنىسىنى بېيىتپلا قالماي، بەلكى مىللەتنىڭ بىرلىكى، مائارىپى ۋە كىملىكىنى ساقلاپ قېلىش يولىدا ھەقىقىي بىر يېتەكچى سۈپىتىدە خىزمەت قىلغان ئىدى.»

مۇتەخەسسىسلەر ۋە ئۇنىڭ سەپداشلىرى، ئەخمەت ئىگەمبەردىنىڭ ۋاپاتىنى شەرقىي تۈركىستان دەۋاسى ئۈچۈن ئورنىنى تولدۇرغىلى بولمايدىغان بىر يوقىتىش دەپ باھالىماقتا. ئۇنىڭ «ھىجران ئازابى» قاتارلىق ئەسەرلىرى ۋە ئۇ بېغىشلىغان ئەركىنلىك روھى كەلگۈسى ئەۋلادلارغا داۋاملىق ئىلھام بېرىدۇ.

مەرھۇمنىڭ ياتقان جايى جەننەت، روھى شاد بولسۇن. پۈتۈن خەلقىمىزگە سەۋىر تىلەيمىز.